Τετάρτη, 16 Δεκεμβρίου 2009



Θέλετε να κάμετε με την βία τους ανθρώπους να ενεργούν διότι αισθάνεστε φρίκη για την στασιμότητα. Τους βιάζεται να δρουν δίχως να σκέφτεσθε ότι όσο περισσότερο επεμβαίνετε στην στην διαμόρφωση των πράξεων τους τόσο λιγότερο αυτές οι πράξεις εξαρτώνται από αυτούς. Για το λόγο αυτό η δική σας ευθύνη αυξάνει, ενώ η δική τους ελαττώνεται αναλόγως. Και καθώς είναι γνωστό, μόνο η ευθύνη των πράξεων μπορεί να προσδιορίσει στον καθένα και την σημασία τους. Ενώ αντιθέτως η πατρότητα των πράξεων δεν σημαίνει τίποτα.

Andre Gide
Οι Βάλτοι
Πίνακας: George Grozs

Αναστοχαστική σκέψη

Η συνείδηση είναι το μέσον δια του οποίου το υποκείμενο μετατρέπεται σε υποκείμενο για τον εαυτό του, στοχαζόμενο εαυτόν, ορίζοντας τον εαυτό του ως στοχαστικό και αναστοχαστικό ον.
Το “εγω” δεν είναι απλώς κάποιος/κάποια που στοχάζεται τον εαυτό του/της, αλλά ορίζεται από αυτήν την ικανότητα στοχαστικής αυτοσχεσίας ή αναστοχαστικότητας.
Για τον Νίτσε η αναστοχαστικότητα είναι μια συνέπεια της συνείδησης, η δε αυτογνωσία έλκει την καταγωγή της από την αυτοτιμωρία (Ως εκ τούτου, δεν “γνωρίζει” ποτέ κανείς προ της οπισθοχώρησης της εν λόγω επιθυμίας.)
Προκειμένου να τιθασεύσει κανείς την επιθυμία μετατρέπει τον εαυτό του σε αντικείμενο στοχασμού.
Ενόσω παράγει κανείς την ίδια του την ετερότητα, θεμελιώνει τον εαυτό του σαν αναστοχαστικό ον με την έννοια του όντος που μπορεί να εκλάβει τον εαυτό του ως αντικείμενο.
Η αναστοχαστικότητα γίνεται το μέσο του οποίου η επιθυμία μεταστοιχιώνεται αδιαλείπτως στο κύκλωμα του αναστοχασμού.
Judith Butler:
Η ψυχική ζωή της εξουσίας
Φωτο: sfaires -Dali

Κυριακή, 13 Δεκεμβρίου 2009




Η επιθυμία του άλλου

Κοινωνικοποίηση 5

Ο Henri Wallon1 πάντα έλεγε ότι είναι αδύνατον να καταλάβουμε την πρόοδο της κοινωνικοποίησης αν αρνιόμαστε να δούμε την κοινωνικότητα σαν ομοούσια της ανθρώπινης φύσης
Ο άλλος δεν είναι για το παιδί μόνο ένα μέσα αναγκαίο για την ανάπτυξη του, αλλά είναι ένας βασικός πόλος γύρω από τον οποίο κτίζεται η προσωπικότητα του. Διότι οι αντιδράσεις απέναντι στον άλλον εμπεριέχουν την δυνατότητα του σχηματισμού του ΕΓΩ του. Ο άλλος τον βοηθά να ανακαλύψει καινούργιους τρόπους κοινωνικής ύπαρξης και πράξης.
Κατ' αρχάς η παρουσία της μητέρας προσφέρει στο παιδί την δυνατότητα, από τις πρώτες στιγμές της ζωής του, να ικανοποιήσει τις οργανικές του ανάγκες, πράγμα που σημαίνει ότι έχει την ανάγκη του άλλου για την επιβίωση του, πριν ακόμα κοινωνικοποιηθεί.
Σ' αυτό το στάδιο, το οποίο θα το λέγαμε αρχέγονο, παρατηρούμε ότι υπάρχουν τα πρώτα δείγματα μιμητισμού ήχων και κινήσεων και η πρώτη εκδήλωση ικανοποίησης, η οποία προκαλείται από το θέαμα του προσώπου του άλλου. Η συνήθεια σχηματίζεται από την αντίληψη της κίνησης και του ρυθμού που επιβάλλει ο άλλος. Το πρόσωπο του άλλου, συγκεκριμένα της μητέρας, ξεχωρίζεται από τα άλλα πρόσωπα, ξεχωρίζεται η έκφρασή του, η οποία αιχμαλωτίζεται από το παιδί και αποτελεί πρότυπο για αυτό. Παραδείγματος χάριν το χαμόγελο της γίνεται χαμόγελο του παιδιού
Έχουμε λοιπόν τρεις διαφορετικές διαστάσεις που οδηγούν στην κοινωνικότητα το παιδί
α) Η ικανοποίηση που προσφέρει ο άλλος στις οργανικές του ανάγκες.
β) Οι ήχοι και οι κινήσεις του άλλου.
γ) Η ικανοποίηση στο πρόσωπο του άλλου.
Όλα τα παραπάνω συνεργούν στην διαμόρφωση της προσωπικότητας του παιδιού και μπορούν να συνοψιστούν σε αυτό που θα καθορίζαμε σαν επιθυμία του άλλου.
Βασικά η επιθυμία του άλλου αλλάζει ανάλογα την συμπεριφορά του παιδιού και το παιδί αλλάζει την συμπεριφορά του σύμφωνα με την επιθυμία του άλλου


Πολλές έρευνες δείχνουν ότι υπάρχει μια στενή σχέση ανάμεσα στις συμπεριφορά της μητέρας και στην συμπεριφορά του παιδιού. Επίσης δείχνουν ότι οι προσδοκίες της μητέρας καθορίζονται από τον χαρακτήρα της, από την σχέση της με τον σύζυγό της και από την ιδέα που έχει για τον ρόλο της σαν μητέρα, οι οποίες με την σειρά τους καθορίζουν την συναισθηματική ανάπτυξη του παιδιού.
Η αντίληψη του άλλου εξελίσσεται τόσο στο χρόνο όσο και στο χώρο. Τα πράγματα όσο και τα πρόσωπα και η μετακίνηση τους στο χώρο επιτρέπουν στο παιδί να ανακαλύψει την ενότητα τους αλλά και τις διαφορές τους. Σε αυτό το σημείο πρέπει να σημειώσουμε ότι το παιδί δεν έρχεται σε επαφή μόνο με την μητέρα αλλά και με άλλα πρόσωπα του περιβάλλοντος του, τα οποία δεν προσφέρουν τις ίδιες ικανοποιήσεις. Έτσι το παιδί μαθαίνει από τα πρώτα χρόνια τις ζωής του να ξεχωρίζει τα πρόσωπα που το περιβάλλουν και ανάλογα στο καθένα να αντιδρά διαφορετικά
Με αυτόν το τρόπο το παιδί μαθαίνει να ερμηνεύει τα μηνύματα που έρχονται από τον άλλον. Μαθαίνει να περιμένει τις κινήσεις του άλλου, τις εκφράσεις του προσώπου του, τα λόγια του.
Αν αυτά τα μηνύματα είναι μπερδεμένα, του είναι δύσκολο να τα αποκρυπτογραφήσει. Αυτό δημιουργεί μια σύγχυση στην αντίληψη της πραγματικότητας που το περιβάλλει όπως και μια σύγχυση στην αντίληψη του εαυτού του. Που σημαίνει μια συναισθηματική αστάθεια που οδηγεί το παιδί σε μια κατάσταση συνεχούς παρατήρησης του άλλου με σκοπό να διαφοροποιήσει την συμπεριφορά του σύμφωνα με την ικανοποίηση που περιμένει ο άλλος από αυτό.

Και όλα αυτά ακόμα πριν φθάσει στους έξη μήνες τις ζωής του!

Ο γονέας πρέπει να αλλάζει την συμπεριφορά του σύμφωνα με τη ανάπτυξη του παιδιού.

Πρέπει να ακολουθεί αυτή την ψυχοκινητική του ανάπτυξη.
Να του προσφέρει αυτά που έχει ανάγκη σύμφωνα με την χρονολογική του εξέλιξη.

Συμπεριφορές που χαρακτηρίζονται υπέρ προστατευτικές, το εξαρτούν και η απομάκρυνσής του έπειτα από αυτόν, επιφέρει άγχος και ανασφάλεια
Τα παιδιά που δεν είναι υπέρ - προστατευόμενα παρουσιάζουν μικρότερη εξάρτηση από τον άλλον, άρα λιγότερο άγχος και λιγότερη ανασφάλεια..


φωτό: γλυπτό Katsura Finokoshi
1Henri Wallon 1879-1962 Γάλλος φιλόσοφος και ψυχολόγος

Σάββατο, 12 Δεκεμβρίου 2009



Ο φόβος της επαφής

Τίποτα δεν φοβάται ο άνθρωπος περισσότερο από το άγγιγμα του αγνώστου.

Θέλουμε να βλέπουμε αυτό που απλώνει να μας αγγίξει, θέλουμε να το αναγνωρίζουμε ή τουλάχιστον να μπορούμε να το κατατάξουμε.

Παντού ο άνθρωπος αποφεύγει την επαφή από το Ξένο.

Τη νύχτα, ή, γενικά, στο σκοτάδι, ο τρόμος μιας αναπάντεχης επαφής μπορεί να φθάσει έως τον πανικό.

Ούτε καν τα ρούχα δεν μας δίνουν αρκετή σιγουριά, πόσο εύκολο είναι να σχιστούν, πόσο εύκολο είναι ο επιτιθέμενος να φθάσει ως την γυμνή, λεία, ανυπεράσπιστη σάρκα του θύματος.


Ελία Κανέττι
Μάζα και Εξουσία

Πέμπτη, 10 Δεκεμβρίου 2009



Η οικονομική και ερωτική κακομοιριά


« Ο Χίτλερ τα ξέρει όλ' αυτά καλύτερα από τον καθένα” "Ο Χίτλερ θα τα καταφέρει οπωσδήποτε”
Εδώ εκφράζεται καθαρά η παιδική ανάγκη καταφυγής στην προστασία του πατέρα.
Στην κοινωνική πραγματικότητα, αυτό ακριβώς το ομαδικό αίσθημα καταφυγής κι εμπιστοσύνης δίνει κατ' αρχήν την δύναμη στον δικτάτορα να “ κατορθώσει το πάν”.
Αυτή η συναισθηματική έξη των μαζών εμποδίζει την κοινωνική αυτοκυβέρνηση, δηλαδή την έλλογη ανεξαρτησία και συνεργασία.
Η γνήσια δημοκρατία δεν μπορεί μα ούτε και της επιτρέπεται να στηριχτεί στ' αγελαία συναισθήματα.
Ακόμα πιο ουσιαστική όμως είναι η ταύτιση του αγελαίου ατόμου με τον “ηγέτη” .
Όσο πιο παθητικό και άπραγο έχει καταντήσει το αγελαίο άτομο εξαιτίας της ανατροφής του, τόσο πιο έντονα εκδηλώνεται η ταύτιση με τον ηγέτη, τόσο περισσότερο μεταμφιέζεται η παιδική ανάγκη καταφυγής στο γονιό και παίρνει την μορφή του “αισθάνομαι ένα με τον ηγέτη'.
Αυτή η ταυτιστική ροπή είναι η ψυχολογική βάση του εθνικού ναρκισσισμού, δηλαδή της αυτοπεποίθησης, που πηγάζει από το μεγαλείο του έθνους.
Ο Αντιδραστικός μικροαστισμός ανακαλύπτει τον εαυτό του στο πρόσωπο του ηγέτη, στο αυταρχικό κράτος – και έτσι χάρη σε αυτή την ταύτιση αισθάνεται υπέρμαχος της “λαο-σύνης” του “έθνους” (λαοαμύντωρ και εθνομύντωρ!) - πράγμα που δεν τον εμποδίζει καθόλου, πάλι χάριν σε αυτή την ταύτιση να περιφρονεί συγχρόνως “την μάζα, τον “όχλο” και να παίρνει ύφος ξεχωριστού ανθρώπου απέναντί τους.

Η οικονομική και η ερωτική κακομοιριά καταπνίγεται μέσα στην ανυψωτικής ιδέα του “κυρίαρχου λαού” και του εμπνευσμένου ηγέτη τόσο πολύ, ώστε σε κρίσιμες στιγμές να ξεχνάει πόσο ανεπανόρθωτα έχει ξεπέσει ο ίδιος και καταντήσει ένας ασήμαντος και άκριτος οπαδός

Βίλχελμ Ράιχ
Η μαζική ψυχολογία του φασισμού
φωτο:Gilbert et George

Κυριακή, 6 Δεκεμβρίου 2009



Η Καθυπόταξη

Καθυπόταξη: Το να εξαρτάται κανείς από κάποιον άλλον ή να τελεί υπό την κυριαρχία του
Ως εκ τούτου γενικότερα υποταγή.(....) Το να υπάγεται κανείς σε, να εκτίθεται σε, να υπόκειται σε Υπόκειμαι (...)
Oxford English Dictionary


Ως μορφή εξουσίας η καθυπόταξη είναι παράδοξη. Η κυριαρχία την οποία υφίσταται κανείς από μια εξωτερική προς αυτόν εξουσία συνιστά μια οικεία και βασανιστική μορφή εξουσίας. Είναι όμως εντελώς άλλης τάξεως ζήτημα να διαπιστώνει κανείς ότι αυτό που ο ίδιος είναι, η διαμόρφωση που έχει σαν υποκείμενο, εξαρτάται κατά μια έννοια από αυτή ακριβώς την εξουσία. Υφίσταται να σκεφτόμαστε την εξουσία ως κάτι που ασκείται στο υποκείμενο απ' έξω κάτι που υποτάσσει, που υποβιβάζει και εκτοπίζει σε μια κατώτερη τάξη. Πρόκειται, βέβαια για μια θεμιτή περιγραφή ενός μέρους των αποτελεσμάτων που έχει η εξουσία. Αν όμως, ακολουθώντας τον Φουκώ, κατανοήσουμε την εξουσία ως κάτι το οποίο διαμορφώνει το υποκείμενο,ως αυτό που προσφέρει στο υποκείμενο την συνθήκη της ύπαρξή του και την τροχιά της επιθυμία του, τότε η εξουσία δεν είναι απλώς αυτό στο οποίο εναντιωνόμαστε, αλλά επίσης, με την αυστηρή έννοια του όρου, αυτό από το οποίο εξαρτάται η ύπαρξή μας, αυτό που στεγάζουμε και φυλάσσουμε μέσα μας σαν όντα. Το σύνηθες μοντέλο περιγραφής αυτής της διαδικασίας έχει ως εξής: η εξουσία επιβάλλεται επάνω μας και από την πίεση της ισχύος της εσωτερικεύουμε ή αποδεχόμαστε τελικώς τους όρους της. Μια τέτοια περιγραφή αδυνατεί μολαταύτα να επισημάνει ότι το “εμείς” που αποδέχεται τους εν λόγω όρους εξαρτάται θεμελιωδώς από αυτούς ακριβώς τους όρους για την ύπαρξή “μας”. Δεν υπάρχουν άραγε προϋποθέσεις στο επίπεδο του λόγου για την άρθρωση ενός οποιουδήποτε “εμείς”;

Η καθυπόταξη συνίσταται ακριβώς σε αυτήν την θεμελιώδη εξάρτηση από έναν λόγο που δεν επιλέξαμε ποτέ, αλλά που παραδόξως εγκαινιάζει και στηρίζει την ικανότητα της δράσης μας.
Ο Όρος καθυπόταξη, περιγράφει τόσο την διαδικασία μέσω της οποίας υποτάσσεται κανείς σε μία εξουσία, όσο και την διαδικασία μέσω της οποία γίνεται υποκείμενο.

Judith Butler:
Η Ψυχική ζωή της εξουσίας
Φωτό:Gilbert et George