Τρίτη, 25 Σεπτεμβρίου 2012

Για την ελευθερία του τύπου, του Αλμπέρ Καμί



Το άρθρο που αναδημοσιεύουμε σήμερα κυκλοφόρησε στις 25 Νοεμβρίου 1939 στη «λε σουαρ ρεπουμπλικέν», μιας δισέλιδης εφημερίδας που κυκλοφορεί σε ένα φύλλο τυπωμένο μπρος-πίσω στο Αλγέρι, υπό τη διεύθυνση του Καμί(Camus). Εδώ ο συγγραφέας προσδιορίζει «τις τέσσερις εντολές του ελεύθερου δημοσιογράφου: τη διαύγεια, την άρνηση, την ειρωνεία και την εμμονή».

Το κείμενο αυτό στα εθνικά αρχεία υπερπόντιων εδαφών, στην Εξ Αν Προβάνς. Ο Καμί καταδικάζει εδώ την παραπληροφόρηση που το 1939 ήδη κατατρώει ως γάγγραινα τη Γαλλία. Αλλά το «μανιφέστο» αυτό πάει πιο μακριά: τοποθετείται για το ρόλο της δημοσιογραφίας εν καιρώ πολέμου ή γενικότερα για την επιλογή του καθενός μάλλον -παρά των συλλογικοτήτων- να οικοδομήσει εαυτόν ως ελεύθερη προσωπικότητα.


 
_____________________
Είναι δύσκολο σήμερα να αναφερθείς στην ελευθερία του τύπου χωρίς να κατηγορηθείς για μωρολογία, Μάτα Χάρι (Mata-Hari) ή για το ότι είσαι –δίχως άλλο- ανιψιός του Στάλιν (Stalin).

Κι όμως, αυτή η ελευθερία, δεν είναι παρά μια ακόμα πτυχή της ελευθερίας συνολικά, πράγμα που εξηγεί την εμμονή μας να την υπερασπιζόμαστε, πόσο μάλλον για όσους εξ ημών θεωρούν πως δεν υπάρχει άλλος τρόπος να νικήσουμε πραγματικά στον πόλεμο.
Ασφαλώς κάθε ελευθερία έχει τους περιορισμούς της, που προϋποθέτουν πάντως να αναγνωρίζεται η ύπαρξή της. Έχουμε εξάλλου πει ό.τι είχαμε να πούμε όσον αφορά τα εμπόδια που εγείρονται σήμερα κατά της ελευθερίας της σκέψεως, και ασφαλώς θα το κάνουμε και στο μέλλον, και μάλιστα με δυναμισμό, μόλις έχουμε να πούμε κάτι καινούργιο. Ιδιαιτέρως όμως δεν πρόκειται να εξοικειωθούμε ποτέ επαρκώς με την ιδέα πως τα κείμενα που λογοκρίνονται στην Γαλλία από τους λογοκριτές της μητροπολιτικής χώρας, θα πρέπει να απαγορεύεται να δημοσιεύονται στη «σουαρ ρεπουμπλικέν» παραδείγματος χάριν. Και μόνο το γεγονός πως μια εφημερίδα εξαρτάται από τις διαθέσεις ενός ανθρώπου, δείχνει το βαθμό ασυνειδησίας στον οποίο έχουμε ξεπέσει.
Κάθε φιλοσοφία άξια αυτού του χαρακτηρισμού χαρακτηρίζεται από το ότι δεν αρκείται ποτέ σε άχρηστες οιμωγές απέναντι σε μια κατάσταση που δεν μπορεί να αποφευχθεί. Το ζήτημα στη Γαλλία σήμερα δεν είναι πώς να διασωθεί η ελευθερία του τύπου. Είναι να αναζητήσουμε πώς, απέναντι στην κατάργηση αυτών των ελευθεριών, μπορεί να εξακολουθεί να παραμείνει ελεύθερος κάθε δημοσιογράφος. Το πρόβλημα δεν αφορά τις συλλογικότητες, αλλά το άτομο.
Ακριβώς λοιπόν αυτό που θα επιθυμούσαμε να καθορίσουμε εδώ είναι οι όροι και οι προϋποθέσεις υπό τις οποίες, εντός ακριβώς του πλαισίου που καθορίζεται από τον πόλεμο και τις δουλείες του, η ελευθερία μπορεί όχι μόνο να επιβιώνει, αλλά και να εκδηλώνεται. Τέσσερις είναι αυτές οι προϋποθέσεις: η διαύγεια, η άρνηση, η ειρωνεία και η εμμονή.
Η διαύγεια 
προϋποθέτει την αντίσταση στο μίσος και τη μοιρολατρία. Είναι βέβαιο πως στον κόσμο που προσεγγίζουμε δια των εμπειριών μας τα πάντα μπορούν να αποφευχθούν. Ο ίδιος ο πόλεμος είναι ένα ανθρώπινο φαινόμενο, που ανά πάσα στιγμή είναι δυνατό να αποφευχθεί με ανθρώπινα μέσα. Αρκεί να γνωρίζει κανείς την ευρωπαϊκή πολιτική ιστορία των τελευταίων χρόνων για να βεβαιωθεί πως ο πόλεμος, όποιος κι αν είναι αυτός, έχει προφανείς αιτίες. Αυτή η διαυγής αντίληψη για τα πράγματα αποκλείει το τυφλό μίσος και την απελπισία που επιτρέπει τα πάντα. Εν έτει 1939, κανένας ελεύθερος δημοσιογράφος δεν απελπίζεται και ο καθένας αγωνίζεται για ό,τι θεωρεί αληθινό λες κι οι εξελίξεις των γεγονότων καθορίζονται από την ατομική του δράση. Δεν αναδημοσιεύει τίποτα που θα μπορούσε να πυροδοτήσει το μέλλον ή να προκαλέσει την απελπισία. Όλα τα παραπάνω βρίσκονται απολύτως εντός των δυνατοτήτων τους.
Απέναντι στην πλημμυρίδα της ηλιθιότητας, είναι επίσης αναγκαίο να προβάλλουμε ορισμένες αντιθέσεις. 
 Όλες οι δυσκολίες του κόσμου δεν μπορούν να κάμψουν ένα πνεύμα κάπως καθαρό ώστε να αποδεχθεί να γίνει ανέντιμο. Για όποιον γνωρίζει το μηχανισμό της πληροφόρησης έστω και λίγο,είναι μάλλον εύκολο να διαπιστώνει την αυθεντικότητα κάθε είδησης. Κι είναι στο έργο αυτό που οφείλει να αφιερωθεί κάθε ελεύθερος δημοσιογράφος. Διότι, ακόμα κι αν δεν μπορεί να πει όλα όσα σκέφτεται, του είναι πάντα δυνατό τουλάχιστο να μη λέγει όλα όσα θεωρεί παραπλανητικά. Κάθε ελεύθερη εφημερίδα κρίνεται εξίσου από όσα λέγει και όσα δεν λέγει. Αυτή η αρνητική ελευθερία είναι μακράν η σημαντικότερη όλων, για όποιον γνωρίζει πώς να την τηρεί. Διότι προετοιμάζει την έλευσητης αληθινής ελευθερίας. Κατά συνέπεια, κάθε ανεξάρτητη εφημερίδα αναφέρει τις πηγές της, βοηθάει το κοινό της να τις αξιολογούν, απεχθάνεται την πλύση εγκεφάλου, καταργεί την καθοδήγηση, απαλύνει διαμέσου του σχολιασμού την ομοιομορφία της πληροφόρησης και γενικά υπηρετεί την αλήθεια στο βαθμό των δυνάμεών της. Όσο σχετικό κι αν είναι αυτό το μέτρο, τουλάχιστο μας επιτρέπει να αρνούμαστε αυτό που καμία δύναμη στον κόσμο δε θα μπορούσε να μας εξαναγκάσει να αποδεχθούμε: να μετατραπούμε σε υπηρέτες του ψεύδους.
Οδηγούμεθα έτσι στην ειρωνεία. 
 Θεωρούμε αρχικά δεδομένο πως κάθε πνεύμα που αρέσκεται να επιβάλει δια της βίας τη θέλησή του, έχει ανοσία στην ειρωνεία. Δεν μπορώ να δω τον Χίτλερ (Hitler),για να πάρω ένα μόνο σχετικό παράδειγμα, να καταφεύγει στη σωκρατική ειρωνεία. Αυτό σημαίνει πως η ειρωνεία μετατρέπεται σε απαράμιλλο όπλο κατά των δυναστών. Η ειρωνεία συμπληρώνει την άρνηση, υπό την έννοια πως επιτρέπει, όχι απλά να απορρίπτεται ό,τι είναι λανθασμένο, αλλά συχνά να λέγει ό,τι είναι αληθές. Εν έτει 1939, κανένας ελεύθερος δημοσιογράφος δεν έχει αυταπάτες ως προς τη νοημοσύνη των καταπιεστών του. Είναι απαισιόδοξος για τη φύση του ανθρώπου. Κάθε αλήθεια που εκφέρεται σε δογματικούς τόνους λογοκρίνεται, εννέα φορές στις δέκα. Αν η ίδια αλήθεια ειπωθεί πλαγίως, λογοκρίνεται μόνον πέντε φορές στις δέκα. Αυτή η διάταξη απεικονίζει με αρκετή πιστότητα τα περιθώρια της ανθρώπινης διάνοιας. Εξηγεί επίσης πως γαλλικές εφημερίδες σαν το «μερλ» ή το «κανάρ ανσενέ» εξακολουθούν να δημοσιεύουν τα θαρραλέα άρθρα που όλοι γνωρίζουμε. 'Αρα εν έτει 1939, ένας ελεύθερος δημοσιογράφος είναι εξορισμού είρων, έστω και παρά τη θέλησή του. Αν και η αλήθεια και η ελευθερία είναι απαιτητικές ερωμένες, καθώς διαθέτουν ελάχιστους εραστές.
Είναι σαφές πως αυτή η διανοητική κατάσταση που εκτέθηκε εν συντομία εδώ, δεν είναι δυνατό να υποστηριχτεί αποτελεσματικά χωρίς ένα ελάχιστο εμμονής. Πολλά εμπόδια εγείρονται στο δρόμο της ελευθερίας της έκφρασης. Και το πνεύμα δεν αποθαρρύνεται από τα υψηλότερα εξ αυτών. Διότι οι απειλές, οι διακοπές κυκλοφορίας, οι διώξεις στη Γαλλία ως επί το πλείστον επιτυγχάνουν αποτελέσματα αντίθετα του αναμενομένου. Χρειάζεται από την άλλη να αποδεχθούμε πως υπάρχουν αποθαρρυντικά εμπόδια: η εμμονή της ανοησίας, η οργανωμένη παραπλάνηση, η πνευματική οξύτητα, κι ας αρκεστούμε σε αυτά. Αυτά είναι τα μεγάλα εμπόδια που καλούμαστε να καταρρίψουμε.Η ύπατη αρετή στο σημείο αυτό είναι η εμμονή. Εμμονή που παραδόξως αλλά φανερά τίθεται τότε στην υπηρεσία της αντικειμενικότητας και της ανεκτικότητας.
Ιδού λοιπόν ένας κανόνας για να διατηρηθεί η ελευθερία εν μέσω στης γενικευμένης δουλείας
Και λοιπόν; Θα μας πουν. Μετά τι γίνεται; Ας μη βιαζόμαστε. Αν μόνο κάθε Γάλλος αποφάσιζε να διατηρήσει στην προσωπική του σφαίρα όλα όσα θεωρούσε αληθή και δίκαια, αν επέμενε να συμβάλλει με τις ταπεινές του δυνάμεις στη διατήρηση της ελευθερίας, να αντισταθεί στην παράδοση και να καταστήσει γνωστή αυτή του την θέλησή, τότε μόνο αυτός ο πόλεμος θα κερδιζόταν, με την πλήρη έννοια του όρου.
Ναι, είναι συχνά παρά τη θέλησή του που ένα ελεύθερο πνεύμα σήμερα θα καταφύγει στην ειρωνεία.Τι ευχάριστο να βρει κανείς σε αυτόν το φλεγόμενο κόσμο; Αλλά η αξία του ανθρώπου είναι να ορθώνει το ανάστημά του, απέναντι σε όλα όσα θέλουν να τον εκμηδενίσουν. Κανείς δεν επιθυμεί σε είκοσι πέντε χρόνια να ξαναζήσουμε την εμπειρία του 1914 και του 1939. Χρειάζεται λοιπόν να δοκιμάσουμε μια, ολοκαίνουργια ακόμα, μέθοδο: την δικαιοσύνη και τη γενναιοδωρία. Που δεν μπορούν να εκδηλωθούν παρά εντός ήδη ελευθέρων καρδιών και πνευμάτων που εξακολουθούν να παραμένουν διαυγή. Η διαμόρφωση τέτοιων καρδιών και τέτοιων πνευμάτων, ή μάλλον η αφύπνισή τους, να ποιο είναι ταυτόχρονα το φιλόδοξο και ταπεινό έργο, που ανατίθεται σε κάθε ανεξάρτητο άνθρωπο.Χρειάζεται να συνεχίσουμε, περισσότερο από οποτεδήποτε στο παρελθόν. Η ιστορία μπορεί να καταγράψει ή να μην καταγράψει, τις προσπάθειές μας. Αλλά τουλάχιστο να τις έχουμε κάνει.

Ο Albert Camus ήταν Γάλλος συγγραφέας και φιλόσοφος του υπαρξισμού
Δημοσιεύθηκε στη Monde, αναδημοσιεύθηκε στη Προοδευτική Πολιτική
ΠΗΓΗ THEINSIDER.GR
πίνακας: Rene Magritte

Δευτέρα, 24 Σεπτεμβρίου 2012

Η "ΨΥΧΗ" ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ


Η ελληνική λέξη «ψυχή» ακολούθησε δύο βασικές πορείες. Η πρώτη σχετίζεται με τη χρήση της στον καθημερινό λόγο, όπου δηλώνει την «πνοή», τη «φυσική ζωή», το «θάρρος» ή το «ήθος», και η δεύτερη αφορά τις ειδικές χρήσεις της στις θρησκευτικές δοξασίες και τις διάφορες φιλοσοφικές σχολές ως μια αόρατηκαι για μερικούς άυλη ή και αθάνατηουσία που δίνει ζωή στο σώμα, το ελέγχει και για πολλούς επιζεί μετά τον θάνατο του σώματος, μεταβαίνοντας σε έναν τόπο δυστυχίας ή μακαριότητας ή, για άλλους, σε κάποιο διαφορετικό σώμα. Μολονότι πρέπει να διαχωριστούν αυτές οι δύο πορείες, καθώς και οι ειδικές σημασίες της λέξης όταν χρησιμοποιείται ως τεχνικός όρος από τους εκάστοτε φιλοσόφους, η κατωτέρω συνοπτική αναδρομή παρουσιάζει ορισμένα στοιχεία της αλληλεπίδρασης αυτών των δύο πορειών, που συνέβαλαν στην εξέλιξη του σημασιολογικού περιεχομένου της.
Η ομηρική άποψη για τη μετά θάνατον ζωή κυριαρχούσε στη λαϊκή θρησκεία των Ελλήνων επί αιώνες
Στην ελληνική γραμματεία η λέξη «ψυχή» πρωτοαπαντά στον Όμηρο και μάλιστα σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Αυτές σχετίζονται πάντα με τον άνθρωπο, όπου η «ψυχή» παρουσιάζεται είτε ως κάτι το οποίο κινδυνεύει να χάσει ο πολεμιστής στη μάχη είτε ως κάτι που μετά τον θάνατο του σώματος μεταβαίνει στον Άδη, δηλαδή τον κάτω κόσμο. Εκεί ονομάζεται επίσης «εδωλον» επειδή διατηρεί τη μορφή και την προσωπικότητα του εκλιπόντος, αλλά βρίσκεται σε μια εξαιρετικά υποβιβασμένη κατάσταση. Μερικές ψυχές, ωστόσο, έχουν την τύχη να πάνε στα Ηλύσια Πεδία, απολαμβάνοντας αθανασία με τους θεούς. Η ομηρική άποψη για τη μετά θάνατον ζωή φαίνεται να προέρχεται από τους μύθους της Μεσοποταμίας και διατηρείται στη λαϊκή θρησκεία των Ελλήνων επί πολλούς αιώνες, ακόμη και στη μετά Χριστόν εποχή, αν και φυσικά από τόπο σε τόπο και από εποχή σε εποχή εμφανίζονται διαφορές στις αντιλήψεις. Παράλληλα, όμως, αρχίζουν να αναπτύσσονται και να γίνονται δημοφιλείς και άλλες θεωρίες περί της ψυχής και της μετά θάνατον ζωής.
Στα γραπτά της προσωκρατικής εποχής (7ος-5ο αι. π.Χ.) παρατηρείται η γενίκευση στη χρήση του όρου «ψυχή», η οποία από τότε χρησιμοποιείται ως συνώνυμη της «ζωής» ή, ακόμη γενικότερα, ως η κινητήρια δύναμη της φύσης. Ως εκ τούτου, έμψυχο χαρακτηρίζεται οτιδήποτε κινείται, και ο Θαλής ο Μιλήσιος θεωρεί τον μαγνήτη έμψυχο λόγω των ελκτικών του ιδιοτήτων. Σε παρόμοιο πλαίσιο, οι Ίωνες φιλόσοφοι γενικά βλέπουν τον κόσμο ως «μψυχον κα δαιμόνων πλήρη».Βλ. στην Καθολική Εγκυκλοπαίδεια το λήμμα Υλοζωϊσμός.
Τον 5ο αι. στον καθημερινό λόγο η ψυχή επιπλέον σημαίνει την έδρα των σωματικών επιθυμιών, των συναισθημάτων και της νόησης. Παράλληλα αρκετοί, μεταξύ των οποίων ο Θουκυδίδης και ο Ιπποκράτης, χρησιμοποιούν τον εν λόγω όρο ή παράγωγά του για να δηλώσουν το θάρρος ή, γενικότερα, το ήθος του ανθρώπου. Ειδικά η τελευταία σημασιολογική προέκταση της «ψυχής» στον καθημερινό λόγο, που περιλαμβάνει και το έλλογο μέρος του ανθρώπου, εικάζεται ότι οφείλεται στην ορολογία των Πυθαγορείων.
Οι Ορφικοί και οι Πυθαγόρειοι, πιθανώς επηρεασμένοι από ανατολικές θρησκευτικές δοξασίες, πιστεύουν ότι η ψυχή είναι θεϊκή στη φύση της, ότι έχει φυλακιστεί στο σώμα και ότι μετενσαρκώνεται. Οι Ορφικοί υποστηρίζουν ότι η οριστική απελευθέρωση της ψυχής από τους κύκλους των μετενσαρκώσεων και η μόνιμη διαμονή της στα Ηλύσια Πεδία επιτυγχάνεται με τρεις ενάρετες ζωές. Αντιθέτως, οι ψυχές των αδίκων υφίστανται τιμωρίες και επιπλέον ενσαρκώσεις. Οι Πυθαγόρειοι διδάσκουν ότι η ηθική ζωή οδηγεί σε ανώτερες μετενσαρκώσεις, μέχρι να επιτευχθεί η ένωση με το θείον. Η αποχή των Ορφικών και των Πυθαγορείων από κρέας έχει ερμηνευτεί ως εκδήλωση σεβασμού προς τις μετενσαρκωμένες ψυχές.
Ο Παρμενίδης, που θεωρείται μαθητής των Πυθαγορείων Αμινίου και Διοχαίτου  και ιδρυτής της Ελεατικής Σχολής, θεωρούσε ότι οι ψυχές προέρχονται από τον ουρανό.
Ο Ηράκλειτος τόνιζε ότι η ψυχή επηρεάζεται δυσμενώς από το ποτό, συσχετίζοντάς την έτσι στενά με το σώμα και γενικά με την ύλη, όπως και οι περισσότεροι σύγχρονοί του, αλλά τη θεωρεί λεπτή και αιθέρια.
Ο Εμπεδοκλής, επηρεασμένος από τους Ορφικούς και τους Πυθαγορείους, δίδασκε ότι οι αμαρτωλοί πρέπει να περιπλανηθούν επί 30.000 έτη στη «σπηλιά» της γης, περνώντας με αλλεπάλληλες μετενσαρκώσεις και από τα τέσσερα βασικά στοιχεία της φύσης (τη φωτιά, τον αέρα, το νερό και τη γη) με σκοπό να επιτευχθεί ο εξαγνισμός. Ο ίδιος πίστευε ότι σε προηγούμενες ζωές η ψυχή του βρέθηκε σε θάμνο, σε πουλί και σε ψάρι.
Οι απόψεις του Πλάτωνα περί άυλης και αθάνατης ψυχής υπήρξαν καθοριστικές για τους μετέπειτα στοχαστές
Στον Φαίδωνα του Πλάτωνα ο Σωκράτης, ως γνήσιος φιλόσοφος, παρουσιάζεται να επιθυμεί να πεθάνει το σώμα του, ώστε να απελευθερωθεί η ψυχή του από τα απατηλά ερεθίσματα των υλικών αισθητηρίων και, έτσι, να κατακτήσει την πραγματική γνώση και σοφία. Εντούτοις, αντιμετωπίζει τη δυσπιστία καθώς πολλοί αρνούνται τη μετά θάνατον επιβίωση της ψυχής. Για να υποστηρίξει ο Σωκράτης την αθανασία της ψυχής και τον έλλογο χαρακτήρα της, ότι δηλαδή αυτή είναι το «εγώ», η πραγματική έδρα της προσωπικότητας και της υπόστασης του ανθρώπου, εκθέτει τέσσερα επιχειρήματα. Το πρώτο βασίζεται στην ήδη υπάρχουσα δοξασία της μετενσάρκωσης: αν η ψυχή έφθινε και πέθαινε ύστερα από έναν αριθμό μετενσαρκώσεων, τότε η ζωή θα έπρεπε να έχει εκλείψει από τον κόσμο. Αντιθέτως, η ζωή εξακολουθεί να υπάρχει και να κάνει τους κύκλους της μέσα στη φύση, και επομένως οι ψυχές είναι αθάνατες. Το δεύτερο επιχείρημα αντλείται από την ικανότητα που έχει ο άνθρωπος να αντιλαμβάνεται ιδέες και νοήματα χωρίς να εξαρτάται από τις αισθήσεις του: για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να φανταστεί έναν τέλειο κύκλο χωρίς να έχει δει ποτέ του κάτι τέτοιο στον υλικό κόσμο. Τούτη η ικανότητα δείχνει ότι η ψυχή κατέχει γνώση από τον κόσμο των Ιδεών και, επομένως, προέρχεται από εκεί. Η συσχέτιση της ψυχής με τον κόσμο των Ιδεών είναι σημαντική και αυτό το δηλώνει ιδιαίτερα το τρίτο επιχείρημα: εφόσον η ψυχή είναι αόρατη, προφανώς συγγενεύει με τον κόσμο των Ιδεών: είναι απλή και ασύνθετη, αδιάλυτη και αιώνια, όπως είναι και οι Ιδέες. Τέλος, σύμφωνα με το τέταρτο επιχείρημα, εφόσον η ψυχή είναι αυτή που δίνει ζωή στο σώμα και ο χωρισμός ψυχής και σώματος σημαίνει θάνατος για το σώμα, άρα η ίδια διαθέτει αυτονομία ζωής.
Στο Συμπόσιο μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει η άποψη πως, όταν η ψυχή πρόκειται να ενσαρκωθεί, χωρίζεται σε δύο τμήματα που εισέρχονται σε δύο διαφορετικά σώματα. Εντούτοις, τα δύο μέρη της ψυχής έλκονται μεταξύ τους, και έτσι εξηγείται το φαινόμενο του έρωτα. Στον Φαίδρο παρουσιάζεται η θεωρία ότι ο άνθρωπος έχει τρεις ψυχές: μία στο κεφάλι (έδρα της νόησης), μία στο στήθος (έδρα των συναισθημάτων) και μία στην κοιλιά (έδρα των σωματικών επιθυμιών). Στην Πολιτεία, όμως, η προσέγγιση αλλάζει με σκοπό να ξεπεραστούν τα κενά των προηγούμενων θεωριών. Εκεί λοιπόν αναφέρεται ότι ο άνθρωπος έχει μία μόνο ψυχή αλλά τριμερή: τον νουν (νόηση), τον θυμόν (συναίσθημα) και το επιθυμητικόν (επιθυμία). Στον Τίμαιο, επιπρόσθετα, παρουσιάζεται η θεωρία της τριμερούς ψυχής εφαρμόζεται και στην ψυχή του κόσμου, και αυτή η τριάδα των ιδιοτήτων είναι που εξασφαλίζει την κίνηση στα ουράνια σώματα.
Για τον Αριστοτέλη η ψυχή αντιστοιχεί στις ιδιότητες που έχει ένα ζωντανό ον (μορφή ή εντελέχεια), είτε πρόκειται για φυτό είτε για ζώο είτε για άνθρωπο. Και όπως οι ιδιότητες ενός αντικειμένου οφείλουν την υπόστασή τους στο ίδιο το αντικείμενο, έτσι και η ψυχή οφείλει την υπόστασή της στο υλικό σώμα. Όταν λοιπόν αυτό πεθαίνει και διαλύεται, η ψυχή του εκμηδενίζεται[35]. Για τον άνθρωπο η ψυχή του έχει πέντε «δυνάμεις», ή αλλιώς δυνατότητες: (1) το «θρεπτικόν», που σχετίζεται με τη θρέψη του σώματος· (2) το «ορεκτικόν», δηλαδή την τάση για καθετί καλό· (3) το «αισθητικόν», την ικανότητα της πρόσληψης των πληροφοριών μέσω των αισθήσεων·(4) το «κινητικόν», που εξασφαλίζει τις κινήσεις του σώματος και (5) το «διανοητικόν».Στωικισμός
Οι Στωικοί πίστευαν ότι ολόκληρο το σύμπαν έχει ως κινητήρια δύναμη το «Πνεύμα» και ότι η ψυχή αντιστοιχεί στο «πνεύμα» που διαπνέει το σώμα (είτε των ζώων είτε των ανθρώπων, όχι των φυτών) και το κάνει να λειτουργεί και να ζει. Στην περίπτωση των ανθρώπων, όμως, η ψυχή έχει περισσότερες λειτουργίες. Συγκεκριμένα, αποτελείται από οχτώ μέρη, το «ηγεμονικόν», δηλαδή τον λόγο, τις πέντε αισθήσεις και τις αναπαραγωγικές δυνάμεις. Οι Στωικοί απέκλειαν την ιδέα της απόλυτης αθανασίας της ψυχής, εφόσον πίστευαν ότι κάποια στιγμή τα πάντα θα κατακαούν. Μερικοί Στωικοί δεν το δέχονταν ούτε και αυτό, όπως ο Κλεάνθης και ο Χρύσιππος ο Σολεύς, υποστηρίζοντας ότι η ψυχή πεθαίνει μαζί με το σώμα.
Οι Επικούρειοι δίδασκαν ότι η ψυχή αποτελείται από τα πιο λεπτά και πιο κινητικά άτομα του σύμπαντος, λεπτότερα ακόμη και από αυτά του αέρα και της φωτιάς, και σε αυτό απέδιδαν τις λειτουργίες της σε σχέση με τη σκέψη και τις αισθήσεις. Κατ' αυτούς, όταν τραυματίζεται το σώμα, μερικά άτομα της ψυχής διαρρέουν. Αν το ποσοστό τους είναι μεγάλο, τότε επέρχεται θάνατος του σώματος και όλα τα άτομα της ψυχής σκορπίζονται.
Ο Πλωτίνος, αναπλάθοντας την πλατωνική διδασκαλία και προσδίδοντάς της έντονη θρησκευτική χροιά, επανέλαβε τις απόψεις περί άυλης ψυχής, συγγενούς με τον κόσμο των Ιδεών, η οποία έχει φυλακιστεί στο σώμα και υφίσταται μετενσαρκώσεις, το επίπεδο των οποίων μπορεί να αναβαθμιστεί ή να υποβαθμιστεί ανάλογα με το πώς διάγει κανείς τη ζωή του. Ύστατος σκοπός η επανένωση της ατομικής ψυχής με την ψυχή του κόσμου, οπότε και η πρώτη χάνει την ατομικότητά της. Και πριν όμως από αυτό, ήδη κατά τη διάρκεια του ένσαρκου βίου, η ψυχή μπορεί να αποζητήσει τον πνευματικό κόσμο μέσω του ασκητισμού και του στοχασμού, και τότε ίσως καταστεί δυνατόν να δει το θείο φως. Ως αρετή ορίζεται η προσέγγιση της ψυχής προς τον Θεό και ως κάλλος η επικράτησή της επί του σώματος και των επιθυμιών του. Οι απόψεις του Πλωτίνου περί της ψυχής είναι επηρεασμένες και από τον νεοπυθαγορισμό, δεδομένου ότι προτάσσει πως όσοι αγαπούν τη μουσική, αυτοί στην επόμενη ζωή θα γίνουν ωδικά πτηνά, ενώ οι στοχαστικοί φιλόσοφοι θα μεταμορφωθούν σε αετούς

Πηγή:http://dyismos.pblogs.gr/2011/06/884480.html

Σάββατο, 22 Σεπτεμβρίου 2012

Η παραίσθηση





Το κακό δεν βρίσκεται στον ατομικισμός μας, αλλά στο τύπο του ατομικισμού που μας καθορίζει, ο οποίος είναι στατικός αντί να είναι ενεργητικός.

Στα μάτια μας, η αξία μας εξαρτάται από αυτό που σκεπτόμαστε, και όχι από αυτό που πράττουμε.

Ξεχνάμε πως αυτό που δεν κάνουμε δεν το βιώνουμε¨ πως η πρωταρχική λειτουργία της ζωής είναι η δράση, όπως πρωταρχικό χαρακτηριστικό των πραγμάτων είναι η κίνηση.

Προσδίδουμε σημασία στις σκέψεις μας απλώς και μόνο επειδή είναι δικές μας¨ θεωρούμε εαυτούς όχι, όπως έλεγε εκείνος ο Έλληνας “ μέτρον πάντων”, αλλά κανόνα, ή μονάδα μέτρησης των πάντων¨ κι έτσι δημιουργήσαμε ανάμεσα μας όχι απλώς μια ερμηνεία αλλά μια κριτική του σύμπαντος (ενώ, εφόσον δεν το γνωρίζουμε, δεν είμαστε ικανοί να το κρίνουμε)¨ και βλέπουμε τα πιο αδύναμα και τα πιο διαταραγμένα πνεύματα ανάμεσα μας να ανάγουν αυτή την κριτική σε ερμηνεία – μια ερμηνεία που επιβάλλεται σαν παραίσθηση, και όχι μέσω συλλογισμού, αλλά δια μιας απλούστατης επαγωγής.

Πρόκειται για μια καθαρή περίπτωση παραίσθησης, για μια ψευδαίσθηση που γεννήθηκε από την εσφαλμένη κατανόηση ενός γεγονότος.

Πηγή:
Η αγωγή του Στωικού
Fernando Pessoa

πίνακας: Wolfgang Lettl

Κυριακή, 16 Σεπτεμβρίου 2012

Σεξουαλική Υγεία-Δυσλειτουργία


Το σεξ δεν είναι απλά μια ευχάριστη εμπειρία, αλλά και μια πολύ υγιεινή εμπειρία. Σύμφωνα με τα τελευταία επιστημονικά αποτελέσματα, το σεξ είναι μια από τις καλύτερες στρατηγικές αντιγήρανσης. Με το σεξ ο οργανισμός παράγει ενδορφίνες και αυξητικές ορμόνες. Είναι γνωστό ότι οι δύο αυτές ορμόνες γυρίζουν πίσω το βιολογικό μας ρολόι. Ακόμη και η έκκριση σεξουαλικών ορμονών είναι πιο έντονη με την τακτική συνουσία των δύο φύλων: οι γυναίκες παράγουν περισσότερα οιστρογόνα και οι άνδρες περισσότερη τεστοστερόνη. Συνολικά, το σωματικό κοκτέιλ ορμονών επιδρά σαν πηγή νεότητας.
Το σεξ όμως καταφέρνει πολύ περισσότερα: ελαχιστοποιεί τους πόνους, ενισχύει το ανοσοποιητικό και την καύση του λίπους και μειώνει τον κίνδυνο ασθενειών του κυκλοφορικού. Επίσης, το σεξ συνίσταται από ιατρικής άποψης για την καταπολέμηση των πονοκεφάλων και των πόνων στη μέση. Με την έκκριση σεξουαλικών ορμονών εντείνεται και η λειτουργία της υπόφυσης και της επίφυσης, γεγονός το οποίο ωφελεί πολύ τα γκρίζα κύτταρα. Το σεξ επιταχύνει τη δημιουργία της αυξητικής ορμόνης σωματοτροπίνη, η οποία σύμφωνα με την επιστήμη θεωρείται πηγή νεότητας.
Tο σεξ, όπως κάθε άλλη σωματική δραστηριότητα, έχει θετική επίδραση στην αιμάτωση, στην αναπνοή και στον καρδιακό ρυθμό. Οι άνδρες οι οποίοι έχουν οργασμό δυο φορές την εβδομάδα, ή συχνότερα, έχουν λιγότερες πιθανότητες να πεθάνουν από στεφανιαία καρδιοπάθεια. Η υψηλότερη συχνότητα οργασμού μειώνει τον κίνδυνο θανάτου από καρδιά σχεδόν κατά 50%.

Σεξουαλικές Διαταραχές
To 43% των γυναικών και το 35% όλων των ανδρών μεταξύ 18 και 59 ετών παραπονιούνται για σεξουαλικές διαταραχές. Σε αυτές περιλαμβάνονται:
• Έλλειψη ενδιαφέροντος για το σεξ: γυναίκες 33%, άνδρες 15%
• Αδυναμία επίτευξης οργασμού: γυναίκες 26%, άνδρες 8%
• Φόβος αποτυχίας: γυναίκες 12%, άνδρες 18%
• Έλλειψη ικανοποίησης από το σεξ: γυναίκες 23%, άνδρες 8%
• Πρόωρη εκσπερμάτιση: άνδρες 31%
• Πόνοι κατά τη διάρκεια του σεξ: γυναίκες 16%
• Προβλήματα στύσης: άνδρες 11%
• Ξηρασία του κόλπου: γυναίκες 21%

Διακρίνονται τέσσερις τύποι σεξουαλικής δυσλειτουργίας στις γυναίκες: έλλειψη σεξουαλικής διέγερσης, σεξ χωρίς οργασμό, πόνοι και απώλεια σεξουαλικής διάθεσης. Σύμφωνα με έμπειρους σεξουαλικούς θεραπευτές, οι ενοχλήσεις αυτές συνδέονται άμεσα ή και προκαλούνται από ψυχικά προβλήματα. Σύμφωνα με επιστημονικές εκτιμήσεις, μόνο το 20% αυτών των γυναικών έχουν καθαρά ψυχογενή σεξουαλικά προβλήματα, ενώ η μεγάλη πλειοψηφία των προβλημάτων προκαλείται από οργανικές διαταραχές.

Οι πιο σημαντικοί παράγοντες κινδύνου των σεξουαλικών διαταραχών είναι:
• Η αδιαφορία
• Το άγχος επιδόσεων
• Το στρες
• Η μη σωστή διατροφή
• Οι εξαντλητικές δίαιτες
• Η έλλειψη σωματικής άσκησης
• Η ύπαρξη κάποιας ασθένειας, κυρίως του διαβήτη

• Η κατανάλωση διάφορων φαρμακευτικών σκευασμάτων
• Οι μακροχρόνιες ψυχικές επιβαρύνσεις
• Η εμμονή για ένα σχετικά γρήγορο οργασμό

Χρήσιμες Συμβουλές:
• Ειλικρίνεια, συναισθηματισμός, θάρρος και δημιουργικότητα μπορούν να στηρίξουν το σεξουαλικό πάθος. Τονώστε συνειδητά και με αγάπη τη σεξουαλική σας διάθεση και τη διάθεση του συντρόφου σας. Ο συναισθηματικός παράγοντας αποτελεί ένα σημαντικό πλεονέκτημα για το καλό σεξ, γιατί τα θετικά συναισθήματα επιδρούν στη χημεία του εγκεφάλου.
• Μια λειτουργία κλειδί σε καταστάσεις έρωτα και σεξουαλικής έκστασης παίζουν και οι ενδορφίνες, οι οποίες καθοδηγούν μια πληθώρα λειτουργιών και δρουν σαν φυσικό ναρκωτικό. Μπορούν να μειώσουν τον πόνο, να αυξήσουν την αίσθηση ευχαρίστησης και να προκαλέσουν ευφορία. Η δημιουργική δραστηριότητα, τα σπορ και το σεξ αυξάνουν την παραγωγή ενδορφινών. Επιπλέον, όσο πιο καλή είναι μια σχέση, τόσο περισσότερες ενδορφίνες παράγονται.
• Το στρες, η μη σωστή διατροφή, οι δίαιτες και η έλλειψη σωματικής άσκησης πλήττουν το συνολικό επίπεδο ορμονών. Η αναπλήρωση με τη βοήθεια τεχνητών ορμονών δεν είναι η λύση του προβλήματος. Μπορείτε να ενισχύσετε την παραγωγή των σωματικών αγγελιαφόρων μέσω της σωματικής δραστηριότητας, της έξυπνης διατροφής και των συμπληρωμάτων διατροφής. Η καθημερινή άσκηση για 30 λεπτά βοηθά επίσης στην παραγωγή περισσότερων οιστρογόνων και τεστοστερόνης.
• Οι σεξολόγοι συνιστούν για την πτώση της λίμπιντο μερικές εβδομάδες σεξ χωρίς οργασμό. Αυτή η στρατηγική αυξάνει την ευαισθησία στα ερωτικά σήματα και την ικανότητα ανταλλαγής τρυφερότητας. Επενδύστε χρόνο στο σεξ και δημιουργήστε συνειδητά χώρο στη ζωή σας για περισσότερη σεξουαλικότητα και ερωτισμό.
• Το σεξ είναι καλό για την υγεία, αλλά έπειτα από μακρά περίοδο αποχής, όταν βρίσκεστε κάτω από επαγγελματική πίεση και δεν νιώθετε ακμαίοι σωματικά και ψυχικά, πρέπει να προσεγγίσετε το θέμα με προσοχή. Βελτιώστε πρώτα την κράση σας: ένα μέτριο πρόγραμμα άσκησης της κυκλοφορίας ή η σάουνα μπορούν να αποκαταστήσουν τις φυσικές και ψυχικές σας δυνάμεις προκειμένου να απολαύσετε πιο χαλαρά το σεξ.

Πηγή: http://www.neaygeia.gr/page.asp?p=489

ΤΟ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΤΗΣ ΣΩΜΑΤΕΜΠΟΡΙΑΣ.





1.1 - Εννοιολογική αποσαφήνιση του όρου του trafficking.

Ο όρος -trafficking- είναι ένας αγγλόφωνος όρος που έχει επικρατήσει και καθιερωθεί στον χώρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και ανά τον κόσμο για να υποδηλώσει το κοινωνικό φαινόμενο της διεθνικής σωματεμπορίας και ετυμολογικά κατάγεται από την λέξη “traffic” δηλαδή την διαδικασία της κίνησης.

Με τον όρο trafficking εννοούμε μεταφορικά, την διακίνηση ατόμων από χώρα σε χώρα. Παρακάτω θα χρησιμοποιηθεί ο όρος trafficking αλλά και ο όρος διεθνική σωματεμπορία ή εμπορία ανθρώπων ως ταυτόσημες έννοιες. Η σωματεμπορία ως λέξη σημαίνει εμπόριο σώματος, εμπορία λευκής σάρκας
αντίστοιχα και η εμπορία ανθρώπων είναι αυτό που υποδηλώνει η λέξη: άνθρωπος εμπορεύεται άνθρωπο.14  Πιο συγκεκριμένα, σημαίνει πώληση του σώματος της γυναίκας και ειδικότερα των σεξουαλικών της θέλγητρων με σκοπό το κέρδος.15

Στο έγκλημα της σωματεμπορίας ο σωματέμπορος προσλαμβάνει γυναίκες που εκπορνεύονται ακούσια και κερδοσκοπεί από αυτό το επάγγελμα. ράστης του παραπάνω εγκλήματος μπορεί να είναι οποιοδήποτε πρόσωπο, άνδρας ή γυναίκα, το θύμα είναι όμως σε κάθε περίπτωση γυναίκα.16 Συνεπώς με τον όρο « ιεθνική Σωματεμπορία» εννοούμε την στρατολόγηση και μεταφορά γυναικών κυρίως από τη μία χώρα στην άλλη με σκοπό την προώθηση τους στην πορνεία και την περαιτέρω σεξουαλική τους εκμετάλλευση.

Η προώθηση και παραμονή των γυναικών στην πορνεία γίνεται με διάφορες μεθόδους όπως απαγωγή, απάτη, παραπλάνηση, βιασμός, ξυλοδαρμός, εθισμός στα ναρκωτικά. Αυτή η σύγχρονη μορφή δουλεμπορίου διενεργείται από τον σωματέμπορο με σκοπό το κέρδος και στηρίζεται-χρηματοδοτείται από τον πελάτη που συχνά χωρίς να γνωρίζει την κατάσταση αποσκοπεί στην σεξουαλική του ευχαρίστηση. Ο επίσημος ορισμός του trafficking αντλείται διεθνώς από το Πρωτόκολλο για την Αποτροπή την Καταστολή και την Τιμωρία της Παράνομης ιακίνησης Προσώπων με σκοπό την σεξουαλική και οικονομική εκμετάλλευση, ιδιαίτερα των γυναικών και των παιδιών, που συμπληρώνει τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών Ενάντια στο ιεθνικό Οργανωμένο Έγκλημα (μαζί με το Πρωτόκολλο Ενάντια στη Λαθρεμπορία των Μεταναστών μέσω ξηράς, αέρα και θάλασσας) και φαίνεται να είναι ο πιο συνεκτικός και σαφής όπου αναφέρεται ότι: 17

α) Με την “Παράνομη ιακίνηση Προσώπων με Σκοπό τη Σεξουαλική-Οικονομική Εκμετάλλευση” θα εννοείται η στρατολόγηση, η μεταφορά, η μετακίνηση, η εγκατάσταση ή η παραλαβή προσώπων, μέσω της απειλής ή της χρήσης βίας ή άλλων μορφών εξαναγκασμού της απαγωγής, του δόλου, της εξαπάτησης, της κατάχρησης μιας ευάλωτης ή τρωτής θέσης, της προσφοράς ή της αποδοχής οικονομικού ή αλλο οφέλους για την επίτευξη της σύμφωνης γνώμης ενός προσώπου το οποίο ασκεί
έλεγχο ή εξουσία επί άλλου προσώπου για το σκοπό της εκμετάλλευσης. Η εκμετάλλευση θα περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστο: την εκμετάλλευση της πορνείας των άλλων ή άλλες μορφές σεξουαλικής εκμετάλλευσης, την εξαναγκαστική εργασία ή παροχή υπηρεσιών, τη διαμόρφωση συνθηκών σκλαβιάς ή παρόμοιων με αυτή πρακτικών, τη διαμόρφωση συνθηκών δουλείας ή τη λήψη σωματικών οργάνων.

β) Η σύμφωνη γνώμη του θύματος της παράνομης διακίνησης στη σκοπούμενη εκμετάλλευση, έτσι όπως η τελευταία διατυπώνεται στην υποπαράγραφο (α) αυτού του άρθρου, δεν θα λαμβάνεται υπ’ όψιν, εφόσον για την επίτευξη της έχει χρησιμοποιηθεί οποιοδήποτε από τα μέσα που αναφέρονται στην παραπάνω υποπαράγραφο (α)
.
γ) Η στρατολόγηση, μεταφορά, μετακίνηση, εγκατάσταση ή παραλαβή ενός παιδιού για το σκοπό της εκμετάλλευσης θα θεωρείται “παράνομη διακίνηση προσώπων” ακόμα και αν δεν συμπεριλαμβάνει κανένα από τα μέσα που διατυπώνονται στην υποπαράγραφο (α) αυτού του άρθρου

δ) Ως “παιδί” θα εννοείται κάθε πρόσωπο ηλικίας κάτω των δεκαοχτώ ετών. Τα δυο Πρωτοκόλλα της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών Ενάντια στο ιεθνικό Οργανωμένο Έγκλημα, το ένα ενάντια στη ιακίνηση Προσώπων με σκοπό την οικονομική-σεξουαλική τους εκμετάλλευση και το άλλο ενάντια στη Λαθρεμπορία Μεταναστών, απαγορεύουν διεθνικά εγκλήματα που διαφέρουν ουσιαστικά μεταξύ
τους.

Η λαθρεμπορία μεταναστών, αφορά στο παράνομο πέρασμα συνόρων, που σημαίνει ότι είναι παραβίαση που γίνεται ενάντια στο κράτος. Αντιθέτως, η παράνομη διακίνηση προσώπων με σκοπό την οικονομική-σεξουαλική τους εκμετάλλευση αφορά στην παραβίαση των δικαιωμάτων του ατόμου που διακινείται. Για τον λόγο αυτό, η έννοια “θύμα” χρησιμοποιείται στο Πρωτόκολλο ενάντια στη μετακίνηση Προσώπων με σκοπό την σεξουαλική τους εκμετάλλευση, ενώ δεν αναφέρεται καθόλου στο Πρωτόκολλο ενάντια στη Λαθρεμπορία Μεταναστών.

Συνεπώς, η διακίνηση προσώπων με σκοπό την οικονομική-σεξουαλική εκμετάλλευση, αναγνωρίζεται από το διεθνές δίκαιο ως σοβαρή παραβίαση των δικαιωμάτων του ανθρώπου και ως σoβαρή μορφή δουλείας. 18
Ο ορισμός αυτός αναλύεται σε τρεις βασικές κατηγορίες χαρακτηριστικών γνωρισμάτων: τις εγκληματικές πράξεις, τα μέσα που χρησιμοποιούνται για την διάπραξη αυτών των εγκλημάτων και τις μορφές εκμετάλλευσης. Αποτελώντας τον πρώτο σφαιρικό ορισμό σε διεθνές επίπεδο, μπορεί να συγκροτήσει μια κοινή βάση για την πρόληψη και την καταπολέμηση της διεθνικής σωματεμπορίας. Παρόλα αυτά, δεν συνιστά έναν εξαντλητικό ορισμό καθώς έχει περιορισμένη σκοπιά και δίνει έμφαση μόνο στις πράξεις που έχουν διεθνικό χαρακτήρα και εμπλέκουν οργανωμένα εγκληματικά δίκτυα, ενώ αρκετές φορές, η εμπορία ανθρώπων γίνεται εντός των συνόρων μιας χώρας και από μεμονωμένα άτομα που δεν αποτελούν μέρος μιας οργανωμένης εγκληματικής ομάδας. Η παραπάνω αποσαφήνιση του Παλέρμο υιοθετήθηκε για να παράσχει μια πιο σαφή και ολοκληρωμένη εικόνα του
εγκληματικού αυτού φαινομένου.

Από όλα τα παραπάνω καθίσταται σαφές ότι ακόμα και η εννοιολογική αποσαφήνιση της διεθνικής σωματεμπορίας είναι πολυδιάστατη και πολύπλευρη, γεγονός που πολλές φορές οδηγεί σε παρανοήσεις.19 Γενικά, ο εννοιολογικός προσδιορισμός της διεθνικής σωματεμπορίας είναι σύνθετος καθώς συγχέεται συχνά με παραπλήσιες έννοιες όπως η μη οργανωμένη μετανάστευση και η πορνεία. Η σχέση όμως της διεθνικής σωματεμπορίας με τη μετανάστευση είναι στενή, όπως και
θα δούμε λεπτομερώς στο παρακάτω υποκεφάλαιο, καθώς η παράνομη διακίνηση είναι επίσης μια μορφή μετακίνησης, με τη διαφορά ότι η πρόθεση του διακινητή 18 είναι να εκμεταλλευτεί τη μετανάστρια και μετά την επίτευξη της εισόδου σε μια άλλη χώρα, στο πλαίσιο μιας μακρόχρονης εκμεταλλευτικής και καταναγκαστικής σχέσης, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις, η σχέση του λαθρεμπόρου με το/τη μετανάστη/-τρια τελειώνει από τη στιγμή που έχει επιτευχθεί η παράνομη είσοδος.

Επομένως, η διάκριση μεταξύ των λαθραία μετακινούμενων και αυτών της διεθνικής σωματεμπορίας μπορεί να καθοριστεί μόνο αφότου το άτομο έχει φθάσει στη χώρα προορισμού. Η επικρατούσα μορφή παράνομης διακίνησης και εμπορίας ανθρώπων, στην Ελλάδα, αφορά στην ένταξη και εκμετάλλευσή τους στην πορνεία. Οι παραβιάσεις των δικαιωμάτων των διακινούμενων ατόμων σχετίζονται άμεσα με το φύλο τους, καθώς η πλειονότητα αυτών, είναι γυναίκες και ανήλικα κορίτσια, τονίζεται όμως ότι η σωματεμπορία περιλαμβάνει την ακούσια εισροή του ατόμου στην πορνεία και την σεξουαλική του εκμετάλλευση.

Η χρήση του όρου «σεξουαλική εκμετάλλευση» φαίνεται να είναι ανεπαρκής καθότι δεν αποδίδει επαρκώς τη διττή φύση της εκμετάλλευσης: η εξαναγκαστικά εκδιδόμενη υφίσταται σεξουαλική εκμετάλλευση από τον πελάτη και οικονομική εκμετάλλευση της σεξουαλικότητάς της από τον
διεθνοσωματέμπορο. Αν για τον σωματέμπορο η γυναίκα έχει ανταλλακτική αξία, για τον πελάτη αποτελεί αξία χρήσης, χρησιμότητα Οπότε ίσως είναι πιο εύστοχο η συγκεκριμένη μορφή εκμετάλλευσης να αποδίδεται ως εμπορευματική ή σεξουαλική- οικονομική εκμετάλλευση.20 Έτσι είναι σημαντικό, ο όρος της διεθνικής σωματεμπορίας να εννοεί όχι μόνο τη σεξουαλική εκμετάλλευση, αλλά την οικονομική και κοινωνική εκμετάλλευση των διακινούμενων ατόμων, καθώς δεν αποτελούν παρά μόνο εμπορεύματα που αποδίδουν κέρδος στους ιδιοκτήτες και
ηδονή στους πελάτες. Είναι απαραίτητο λοιπόν να διευκρινιστεί ότι η εκμετάλλευση που υφίσταται μια γυναίκα-θύμα σωματεμπορίας και trafficking αγγίζει τα όρια της δουλείας και σίγουρα αποτελεί ένα κοινωνικό φαινόμενο καταπάτησης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Η διαδικασία του φαινομένου της σωματεμπορίας περιλαμβάνει τρία διαδοχικά στάδια21

: α) την στρατολόγηση (απαγωγή, ολική ή μερική εξαπάτηση, υποδούλωση /δέσμευση λόγω χρεών), β) την μεταφορά από την χώρα προέλευσης στην χώραπροορισμού (με πλοίο, τραίνο, αεροσκάφος, οδικώς και πεζή, ταξί, αυτοκίνητα, φορτηγά, απροκάλυπτα ή κρυφά)
και γ) την εμπορευματική ή οικονομική /σεξουαλική εκμετάλλευση με κυρίαρχο σχήμα τη χώρα προέλευσης, τη χώρα διαμετακόμισης και τη χώρα υποδοχής (κακομεταχείριση, κατακράτηση των
ταξιδιωτικών εγγράφων και των εγγράφων ταυτότητας, περιορισμός/κράτηση και συνεχής επιτήρηση μέσα σε οίκους ανοχής ή άλλα ασφαλή σπίτια, συνεχής αλλαγή τόπου, απειλές, εκφοβισμοί κ.ο.κ).22

Η εμπειρία από την επιβολή του νόμου καταδεικνύει ότι σε όλο το φάσμα δράσης, λειτουργούν μεγάλες επιχειρήσεις και διεθνή δίκτυα, τα οποία συγκροτούν μια περίπλοκη και καλά οργανωμένη «βιομηχανία» με πολιτική υποστήριξη και οικονομικούς πόρους τόσο στις χώρες προέλευσης όσο και στις χώρες διαμετακόμισης και προορισμού. Η εμπορία ανθρώπων οργανώνεται με τον συνδυασμό αλλοδαπών και εγχώριων εγκληματικών ομάδων, όπου ομάδες αλλά και μεμονωμένα άτομα είναι αρμόδια για τις διαφορετικές φάσεις της εμπορίας τόσο στη χώρα προέλευσης (για παράδειγμα στρατολόγηση, παροχή πλαστών εγγράφων κ.λ.π.) όσο και στη χώρα προορισμού (πειθαρχεία, μαστροπεία, συλλογή χρεών, διαφθορά κρατικής υπαλληλίας κ.λ.π.).

 Το τοπικό δίκτυο μεσαζόντων που ενεργεί στις χώρες διαμετακόμισης φροντίζει κυρίως για τη συνοδεία, τη μεταφορά και την παροχή καταφυγίου ώστε να διευκολύνει τη μετακίνηση των ατόμων. Επιπλέον, η διαπλοκή των νόμιμων επιχειρήσεων με τη σωματεμπορία είναι σημαντική, όπου γραφεία εύρεσης εργασίας και γραφεία γάμου εμπλέκονται στη φάση της διακίνησης και ένα
πλήθος από διαφορετικές «νόμιμες» επιχειρήσεις (όπως αγροτικές επιχειρήσεις, οικοδομικά γραφεία, βιομηχανίες κατασκευής ρούχων, νυχτερινά κέντρα διασκέδασης κ.λ.π.) εμπλέκονται στο στάδιο της εκμετάλλευσης.23 Και ενώ τα διακινούμενα άτομα αντιμετωπίζονται από το οργανωμένο έγκλημα ως οποιοδήποτε άλλο προς διακίνηση και εκμετάλλευση αγαθό, ως το «ιδανικό» εμπόρευμα, κυριαρχούν στερεότυπα και κοινωνικοί μύθοι που αποκρύπτουν την πραγματικότητα και δημιουργούν πλασματικές έννοιες και φαντασιακές καταστάσεις αποτρέποντας έτσι την επιστημονική ερμηνεία, εξήγηση και αντιμετώπιση του φαινομένου αφήνοντας να εννοηθεί ότι όλες οι μετανάστριες διακινούνται στη χώρα προορισμούμε τη θέληση τους, ότι γνωρίζουν πως θα εργαστούν στην βιομηχανία του σεξ και τέλος ότι όλες οι εκδιδόμενες συμμετέχουν εκούσια στην αγορά της πορνείας.

Aν και κάθε περίπτωση διεθνικής σωματεμπορίας είναι μοναδική, υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά που αποδίδονται στη διαδικασία ανάπτυξης του φαινομένου:
 α) εντός των χωρών προέλευσης υπάρχει μια φαινομενικά ατελείωτη προσφορά γυναικών
διαθέσιμων για εκμετάλλευση,
β) εντός των χωρών προορισμού υπάρχει μια φαινομενικά ατελείωτη ζήτηση για τις υπηρεσίες των γυναικών αυτών
 και γ) οργανωμένα δίκτυα, μεγαλύτερης ή μικρότερης κλίμακας επιχειρήσεις, έχουν αναλάβει τον έλεγχο αυτού του οικονομικού σχήματος με σκοπό την εκμετάλλευσητων διακινούμενων ατόμων και την παραγωγή τεράστιων κερδών.

Αυτό που είναι σίγουρα εμφανές και παρατηρήσιμο είναι ότι οι χώρες προέλευσης υφίστανται
σημαντικές κοινωνικές μεταπτώσεις, οικονομικές και πολιτικές μεταβολές, δημιουργώντας έτσι ένα πλαίσιο τρωτότητας, καθώς η φτώχεια και η στέρηση οδηγούν τους ανθρώπους στην αναζήτηση καλύτερων συνθηκών διαβίωσης.

Σε παγκόσμιο επίπεδο οι εκτιμήσεις αναφέρουν ότι 700.000 - 4.000.000 γυναίκες και παιδιά διακινούνται κάθε χρόνο δια μέσου διεθνών συνόρων από τα εγκληματικά δίκτυα εμπορίας ανθρώπων. Μερικές μη κυβερνητικές οργανώσεις εκτιμούν ότι ο αριθμός είναι σημαντικά μεγαλύτερος, ιδίως αν συμπεριληφθεί και η εμπορία για σκοπούς επαγγελματικής εκμετάλλευσης.24
Η παράνομη διακίνηση και εμπορία προσώπων με σκοπό την οικονομική και σεξουαλική εκμετάλλευση είναι ένα πολυσύνθετο φαινόμενο, το οποίο έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις και έχει επιφέρει σημαντικές συνέπειες στις κοινωνίες που παρατηρείται [τυπικοί κοινωνικοί θεσμοί (πολιτεία, οικογένεια) και άτυποι (σχέσεις της καθημερινότητας, ο πολιτισμός των φύλων κ.λ.π.)].25 εν αποτελεί μόνο ένα επεισοδιακό φαινόμενο που θίγει μερικά μεμονωμένα άτομα, καθώς πρόκειται για διαρθρωτικής φύσης φαινόμενο με εκτεταμένες επιπτώσεις στον κοινωνικό, τον οικονομικό και πολιτιστικό ιστό των κοινωνιών μας. ημιουργεί ένα πλέγμα κοινωνικών σχέσεων με προβληματικό χαρακτήρα, όσον αφορά στην καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και στα θέματα ισότητας των δύο φύλων. Αναφορικά με την Ελλάδα, σύμφωνα με τον κ. Λάζο, οι αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν καιείχαν σημαντικό αντίκτυπο στην απότομη αλλαγή του πεδίου της πορνείας , ήταν θεμελιακές, μη αναστρέψιμες και θεαματικές καθώς προκλήθηκαν από ένα νέο στοιχείο, αυτό της εμφάνισης των αλλοδαπών γυναικών τις οποίες προώθησαν και εκμεταλλεύθηκαν οργανωμένα δίκτυα διεθνοσωματεμπορίας για να ικανοποιήσουν μια πολυπληθή πορνοπελατεία που είχε την ανάγκη διαφορετικών επιλογών, εμπειριών και παραστάσεων.

 Είναι προφανές ότι εάν από τη μια τα άτομα δέχονται να διακινδυνεύσουν τη θυματοποίησή τους από τους σωματέμπορους προκειμένου να βελτιώσουν τις συνθήκες διαβίωσής τους, από την άλλη στις χώρες προορισμού υπάρχει ανησυχητική τάση για χρήση φτηνού και αδήλωτου εργατικού δυναμικού,
καθώς και για εκμετάλλευση γυναικών στην πορνική αγορά.

Βασικό χαρακτηριστικό των διακινούμενων γυναικών είναι η αυξημένη πολυεθνικότητά τους. Το βασικό σώμα των διακινούμενων προσώπων, ιδίως από το 1990 και μετά, προέρχεται από την Ρωσία, την Ουκρανία, την Αλβανία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία, τη Μολδαβία και από δεκάδες διαφορετικές χώρες. 26

Κυρίαρχοι πορνικοί τομείς είναι τα μπαρ και τα νυχτερινά κέντρα διασκέδασης και ακολουθούν οι οίκοι μασάζ, το πεζοδρόμιο, οι οίκοι ανοχής και η κατ’ οίκον πορνεία. Τα θύματα της διεθνικής σωματεμπορίας υπόκεινται σε πολλαπλές παραβιάσεις των ατομικών δικαιωμάτων τους: αρχικά, σε ψυχολογική, σωματική και σεξουαλική βία, για να υποταγούν στη θέληση του διακινητή. Κρατούνται σε συνθήκες σκλαβιάς και υπόκεινται σε εξαναγκαστική εργασία. εν έχουν το δικαίωμα να ελέγχουν το ίδιο τους το σώμα, τους αφαιρούνται τα νόμιμα έγγραφά τους ( διαβατήρια, ταυτότητες κ.τ.λ.) και τους αφαιρούνται τα χρήματα που κερδίζουν από την εξαναγκαστική εργασία. Οι συνθήκες διαβίωσης των θυμάτων της διεθνικής σωματεμπορίας χαρακτηρίζονται από: πλημμελή και κακή διατροφή, παρατεταμένη έλλειψη και αταξία ύπνου, προβλήματα υγείας (σωματικής, ψυχικής κ.λ.π.), κατάχρηση αλκοόλ ή και ναρκωτικών, βιασμούς, ξυλοδαρμούς και εξευτελισμούς, βασανισμούς νουθεσίας ή παραδειγματισμού ακόμα και θανατώσεις.27 Η αυτοεικόνα των θυμάτων διαμορφώνεται όχι μόνο από την εσωτερίκευση των αρνητικών προτύπων αλλά και από τις πλατιά διαδεδομένες αρνητικές παραστάσεις των φορέων του άτυπου και του τυπικού κοινωνικού ελέγχου του εγκλήματος απέναντι στο θύμα σεξουαλικής βίας. 26 Έτσι πέρα από το τραύμα που προκαλεί το ίδιο το έγκλημα τα θύματα έχουν να αντιμετωπίσουν και τα συναισθήματα ντροπής και ενοχής που τους δημιουργούνται λόγω του κοινωνικού στίγματος που τους αποδίδεται.

Στη διεθνική σωματεμπορία δεν υπάρχει ελεύθερη βούληση. Τα θύματα έχουν υποστεί κάποια μορφή εξαναγκασμού ή εξαπάτησης από τους σωματέμπορους. Είναι, μάλιστα, δυνατό τα θύματα σε κάποιες στιγμές ή φάσεις να είχαν συναινέσει ή και ενεργήσει αυτοβούλως σχετικά με τη μετανάστευση ή την εργασία τους, αλλά να εξαναγκάστηκαν ή να εξαπατήθηκαν μετέπειτα. Τις περισσότερες φορές τα θύματα διακίνησης και εκμετάλλευσης δεν καταλαβαίνουν ότι είναι θύματα, και βιώνουν
έντονα συναισθήματα ντροπής. Έχει βρεθεί ότι η διεθνική σωματεμπορία και τα βασανιστήρια έχουν παρόμοιες επιπτώσεις στα θύματα τους: υποφέρουν από ψυχολογικά προβλήματα όπως μετα-τραυματική διαταραχή με συμπτώματα άγχους (stress), σοβαρές μορφές κατάθλιψης, φόβου, ανησυχία και φοβίες και δυσκολία ανάκλησης και έκφρασης της εμπειρίας του βιασμού. Μολονότι θύματα σωματεμπορίας είναι δυνατόν να είναι οι πάντες, οι άνδρες, γυναίκες, κορίτσια και αγόρια, η πλειονότητα των θυμάτων είναι γυναίκες και κορίτσια.28 Συνεπώς, η διάσταση του φύλου είναι έντονη στο έγκλημα της διεθνικής σωματεμπορίας.
 Σε γενικές γραμμές οι παράγοντες που συντελούν στην διεθνική σωματεμπορία είναι σύνθετοι και πολύπλοκοι, πολλές φορές αλληλοεπηρεάζονται, αλληλεξαρτώνται και εντάσσονται σε συγκεκριμένα χρονικά και τοπικά πλαίσια. Οι σωματέμποροι συχνά αλλάζουν δρόμους διαμετακόμισης, ανάλογα με την πολιτική και οικονομική αστάθεια που υπάρχει στις χώρες. Παρατηρείται δε πολλές φορές τα διακινούμενα άτομα να μεταφέρονται όχι μόνο από τις αναπτυσσόμενες περιοχές στις ανεπτυγμένες
αλλά και μεταξύ των ανεπτυγμένων χωρών.

Βιβλιογραφία - Σημειώσεις

14 βλ. «Τέλειο Λεξικό της ημοτικής Γλώσσας», 1991 , εκδ. Άτλας.
15 βλ. Αντ. . Μαγγανάς, 1994, Τα εκδιδόμενα άτομα- πορνεία : παρέκκλιση ή παράβαση, εκδ.
Παπαζήση, Αθήνα.
16 βλ. Γρ. Λάζος, 2002, Πορνεία και διεθνική σωματεμπορία στη σύγχρονη Ελλάδα: Η εκδιδόμενη, εκδ.Καστανιώτη, Αθήνα.
17 βλ. United Nations, 2000, The Protocol to Prevent, Suppress and Punish Trafficking in Persons,
Especially Women and Children, supplementing the Convention Against Transnational Organized
Crime United Nations, Advance copy, United Nations.
18 Η διεθνική σωματεμπορία έχει χαρακτηρισθεί ως μορφή βίας κατά των γυναικών από το 1995, στην
Πλατφόρμα ράσης του Πεκίνου, κατά την 4η Συνδιάσκεψη του ΟΗΕ για τη Γυναίκα.
19 Αναφορικά με την σύγχυση που επικρατεί γύρω από έναν σαφή ορισμό για το κοινωνικό φαινόμενο
του trafficking, θα λέγαμε λακωνικά ότι αποτελεί την στρατολόγηση και μεταφορά γυναικών με
σκοπό την οικονομική και σεξουαλική τους εκμετάλλευση (εκπόρνευση) με κύρια στοιχεία τον
εξαναγκασμό και την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
20 βλ. Γρ. Λάζος (σε συνεργασία με τη Μ. Ζάννη), 2003, ιεθνική σωματεμπορία και εξαναγκαστική
πορνεία στην Ελλάδα του 2002, STOP NOW- ΚΕ Ε, Αθήνα.
21 βλ. Λάζος Γρ., 2002, Πορνεία και διεθνική σωματεμπορία στη σύγχρονη Ελλάδα: Ο πελάτης, εκδ.
Καστανιώτη, Αθήνα
22 βλ. Γ. Τσακλάγκανου, 2002, Ενημερωτική μελέτη για τη διεθνική σωματεμπορία( trafficking), Κέντρο
Ερευνών για Θέματα Ισότητας (ΚΕΘΙ), Αθήνα.
23 βλ. Στρατηγάκη Μ., 2006, Το φύλο της κοινωνικής πολιτικής, εκδ. Μεταίχμιο, Αθήνα
24 βλ. Λάζος Γρ., 2002, Πορνεία και διεθνική σωματεμπορία στη σύγχρονη Ελλάδα: Η εκδιδόμενη, εκδ.
Καστανιώτη, Αθήνα.
25 βλ. Συκιώτου Α.Π., 2003, Εμπορία ανθρώπων στα Βαλκάνια, εκδ. Σάκκουλα, Αθήνα-Κομοτηνή.
26 Για τα μεθοδολογικά προβλήματα που αφορούν στην καταμέτρηση του φαινομένου, βλ. σχετικά:
Μ.Χ. Παπαγιαννοπούλου,2007, Το φαινόμενο της διεθνικής σωματεμπορίας στην Ελλάδα και διεθνώς,
Κέντρο Γυναικείων Μελετών και Ερευνών, Αθήνα.
27 Κέντρο Ερευνών για Θέματα Ισότητας, 2008, Μελέτη- Παράνομη ιακίνηση και Εμπορία
Ανθρώπων με σκοπό την οικονομική/σεξουαλική εκμετάλλευση, Αθήνα.
28 Πληροφορίες που προέρχονται από τη παροχή συνεντεύξεων

πηγή:
Από την
ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ
     της
 ΤΣΑΚΑΛΟΥ ΧΡΙΣΤΙΝΑΣ

Με τίτλο
 « Διαδιικασίες κοινωνικού αποκλεισμού των
μεταναστριών γυναικών στην ελληνική κοινωνία :

 Η περίπτωση των θυμάτων σεξουαλικής εκμετάλλευσης».

Παρασκευή, 7 Σεπτεμβρίου 2012

Η απέραντη μοναξιά του θύτη.............





....................Οι σύγχρονοι εγκληματίες και πολιτικοί δεν σκοτώνουν, αφανίζουν. Πειραματίζονται με όντα που 'χουν ήδη χάσει την ανθρώπινη υπόστασή τους. Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης τους ανθρώπους πρώτα τους υποβαθμίζουν και αφού τους μεταβάλουν σε πράγμα προβαίνουν στο μαζικό αφανισμό.

Ο χαρακτηριστικός εγκληματίας των μεγαλουπόλεων - ανεξάρτητα από τα συγκεκριμένα του κίνητρα - αποπειράται σε μικρή κλίμακα αυτό που σε μεγάλη κλίμακα κάνουν οι σύγχρονοι αρχηγοί κρατών.
Και αυτοί με τον τρόπο τους πειραματίζονται:
δηλητηριάζουν,
διαλύουν πτώματα μέσα σε οξέα,
καίνε οστά,
μεταβάλλουν το θύμα τους σε πράγμα.

Η παλαιά σχέση θύματος και θύτη - το μόνο στοιχείο που εξανθρώπιζε το έγκλημα, που το έκανε κατανοητό - έχει εκλείψει. Όπως και στα μυθιστορήματα του Σαντ δεν υπάρχουν πλέον παρά δήμιοι και αντικείμενα, όργανα απόλαυσης και καταστροφής. Η δε απουσία του θύματος καθιστά ακόμη πιο ανυπόφορη και ολοκληρωτική την απέραντη μοναξιά του θύτη...............................

Από το βιβλίο
Ο ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ ΤΗΣ ΜΟΝΑΞΙΑΣ
του
ΟΚΤΑΒΙΟ ΠΑΖ
πίνακας: 
http://grattemontagne.canalblog.com/tag/peinture%20num%C3%A9rique

Michel Foucault

 
  1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ


      Καθώς το βλέμμα της εξουσίας απλώνεται ταχύτατα και διεισδυτικά, τόσο σε έκταση όσο και σε βάθος με το πέρασμα του χρόνου, η ανάγνωση και κατανόηση των θέσεων του Foucault πάνω στις εξουσιαστικές δομές, την ιστορία και την ανάδυση των υποκειμένων τους, αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Όχι τόσο γιατί στο έργο του καθρεφτίζονται οι μικροί εξουσιαστές που όλοι κρύβουμε μέσα μας1, όχι γιατί ξεκάθαρα δείχνει ότι οι καταπιεστικές δομές αναλυόμενες εμφανίζουν το πρόσωπο της καθημερινότητας στους αρμούς τους, αλλά γιατί τεκμηριώνει μια ουσιαστική λειτουργική αντιστροφή: οι μεγάλες αλήθειες της νεωτερικότητας πάνω στις οποίες βασίζονται οι πολιτικές πρακτικές της εποχής μας σπάνια αποκαλύπτουν την πραγματική φύση των διαδικασιών που οδήγησαν στη διατύπωσή τους. Οι μεγάλες αλήθειες της νεωτερικότητας, μερικές φορές δεν είναι τέτοιες!

          Η λειτουργική αντιστροφή, λοιπόν, έγκειται ακριβώς στην δημιουργία των κατάλληλων εννοιολογικών εργαλείων που θα μας επιτρέψουν πρώτα να εισχωρήσουμε στην ιστορική και την κοινωνική πραγματικότητα των μετασχηματισμών που συνέβησαν στην σκέψη και την πολιτική πράξη της Δύσης από τα μέσα του 18ου αιώνα μέχρι τις μέρες μας, και στη συνέχεια να επανατοποθετηθούμε, λόγω και έργω, στην σημερινή πραγματικότητα. Κι αυτή η μεθοδολογική ακολουθία δεν ισχύει μόνο για θεωρητικές αναζητήσεις σε επί μέρους επιστημονικά πεδία, όπως η ιστορία, η αρχιτεκτονική, η ιατρική και η νομολογία -τομείς στους οποίους συχνά επικεντρώθηκε η φουκωική ανάλυση- αλλά περιλαμβάνει, σε μια νέα κατηγορική ολότητα, το συνολικό φάσμα του γνωσιοθεωρητικού οπλισμού που κατέχει ο σύγχρονος σκεπτόμενος άνθρωπος.

Πλατύτερη από τις οριοθετημένες επιστήμες του ανθρώπου, ουσιαστικότερη από μια στείρα, τεχνική επιστημολογία και σαφώς πιο ανατρεπτική από τις σύγχρονές της πολιτικές θεωρίες, η φουκωική σκέψη συμμετέχει σε ένα εντυπωσιακό παιχνίδι με το αντικείμενό της: το πνεύμα των καιρών. Ένα παιχνίδι το οποίο στις πιο οξείες στιγμές του μοιάζει με πολεμικό αγώνα -κι ορισμένες φορές αυτό ακριβώς είναι.

Η αναζήτηση του Ιερού Δισκοπότηρου της κοινωνικής θεωρίας υπήρξε πάντοτε μια άγονη ακαδημαϊκή τεχνική. Περισσότερο αποδυναμώνει την ουσία του έργου που καλείται να παίξει αυτό το ρόλο (φορτώνοντάς το με υπέρμετρες επιστημονικές ευθύνες που είναι αδύνατο να αντέξει) παρά του προσδίνει κύρος. Δεν υπάρχει χώρος για αψεγάδιστα συμπεράσματα και απόλυτες αλήθειες εκεί όπου η αμφιβολία, το ερευνητικό πάθος και η αμφισβήτηση της παραδεδομένης αυθεντίας είνια οι βασικοί τρόποι προσέγγισης μιας ευάλωτης και πάντα ανατρέψιμης γνώσης. Το έργο του Foucault, που αναδεικνύει με αδιαμφισβήτητη σαφήνεια σκέψεις σαν την προηγούμενη, δεν θα μπορούσε ποτέ να χρησιμοποιηθεί σαν πηγή διαρκών και αμετακίνητων αληθειών που εκθρονίζουν τις μετα-Διαφωτιστικές σταθερές της Δυτικής σκέψης. Επισημαίνει, όμως, συχνά με εκτυφλωτικό τρόπο, ότι το παιχνίδι συνεχίζεται. Ότι η ανάγκη για θεωρητικές συλλήψεις που μας βοηθούν να κατανοήσουμε γεγονότα και πράξεις με καθοριστική σημασία για τη ζωή μας δεν έχει εκλείψει, αλλά, τουναντίον, όλο και συχνότερα παρουσιάζεται με αυξανόμενη ένταση. Είναι οι στιγμές που το παιχνίδι γίνεται πολεμικός αγώνας.

Σε κάθε περίπτωση καλούμαστε να εκπονήσουμε μια συγκεκριμένη στρατηγική. «Η λέξη στρατηγική χρησιμοποιείται συνήθως με τρείς σημασίες. [...] Αυτές οι τρείς σημασίες συνενώνονται στις καταστάσεις αντιμετώπισης -πόλεμο ή παιχνίδι- όπου ο αντικειμενικός σκοπός είναι να δράσεις πάνω σ΄ έναν αντίπαλο με τέτοιον τρόπο ώστε ο αγώνας να είναι γι΄ αυτόν αδύνατος. Η στρατηγική ορίζεται λοιπόν από την επιλογή των λύσεων ‘που κερδίζουν’.»2 Από κεί και πέρα ο σύγχρονος διατυπωμένος λόγος -στη λειτουργική του διάσταση- εκφράζοντας κι αυτός με τη σειρά του το σημερινό πνεύμα των καιρών, άς ορίσει τα μέσα. Γιατί τα όπλα είναι και αυτά εργαλεία.




  1. ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ


2.1 ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ


  
        Ο Michel Foucault γεννήθηκε το 1926 στο Poitiers της Γαλλίας. Οι γονείς του ανήκαν στην ανώτερη μεσαία τάξη της τοπικής κοινωνίας. Ο πατέρας του ήταν γιατρός και η μητέρα του είχε κληρονομήσει ακίνητη περιουσία. Μεγάλωσε και τέλειωσε το σχολείο στη γενέτειρά του, στη σκιά του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Μετά τον πόλεμο πήγε στο Παρίσι όπου σπούδασε φιλοσοφία, ψυχολογία καιψυχοπαθολογία στη φημισμένη Ecole Normalle Superieure. Στη διάρκεια των σπουδών του συντάχθηκε με το PCF, το γαλλικό κομμουνιστικό κόμμα της πρώτης μεταπολεμικής περιόδου, το οποίο εγκατέλειψε αργότερα και συγκεκριμένα το 1953. Από το 1952 εώς το 1955 εργάστηκε στο Πανεπιστήμιο της Lille και στη συνέχεια ταξίδεψε στην Ευρώπη όπου εργάστηκε σε ακαδημαϊκά ιδρύματα. Από το 1955 εώς το 1958 στο Πανεπιστήμιο της Uppsala στη Σουηδία, το 1958 στη Βαρσοβία και το 1959 στο Αμβούργο.

        Επιστρέφοντας στη Γαλλία το 1960 εγκαθίσταται στο Παρίσι και διδάσκει στο Clermont-Ferrand. To 1961 λαμβάνει το διδακτορικό του με τη διατριβή ‘Ιστορία της τρέλας κατά την κλασική εποχή’, καταθέτοντας επίσης μια σχολιασμένη μετάφραση της Ανθρωπολογίας του Κant. Ακολουθεί το 1963 το βιβλίο του ‘Η γέννηση της κλινικής’. Με τα πρώτα αυτά έργα του ο Foucault δημιουργεί τη φήμη ενός πολλά υποσχόμενου νεαρού ιστορικού-φιλοσόφου, χωρίς ακόμη να δίνεται ιδιαίτερη προσοχή στη πολιτική διάσταση του έργου του.

Στην ίδια περίοδο γράφει αρκετά πάνω σε θέματα λογοτεχνίας (ένα βιβλίο για τον Raymond Roussel και άρθρα για τους Blanchot, Bataille, Klossowski και Artand). Πρόκειται για μια παραγνωρισμένη πλευρά του έργου του Foucault που ενδεχόμενα ερμηνεύεται από το γεγονός ότι και ο ίδιος δεν επέστρεψε ποτέ στην ενασχόλησή του με λογοτεχνικά θέματα.

Το 1966 εκδίδει το βιβλίο ‘Οι λέξεις και τα πράγματα, Μια αρχαιολογία των επιστημών του ανθρώπου’, το οποίο, παρά το γεγονός ότι ήταν ένα «δύσκολο» κείμενο σχετικά με την ιστορία των συστημάτων σκέψης, σημειώνει ιδιαίτερη εμπορική επιτυχία. Την ίδια χρονιά μετοικεί στην Τυνησία όπου θα παραμείνει μέχρι το Σεπτέμβρη του 1968. Αξίζει να επισημανθεί το γεγονός ότι ο Foucault απουσιάζει από τη Γαλλία στη διάρκεια της εξέγερσης του Μάη του ’68 που επηρέασε σε μεγάλο βαθμό, τόσο τις θέσεις της λεγόμενης Νέας Αριστεράς όσο και το έργο των νεώτερων Γάλλων φιλοσόφων και θεωρητικών.
Η ίδρυση του Πανεπιστημίου Paris VIII ήταν μια από τις αμυντικές αντιδράσεις της γαλλικής κυβέρνησης στα γεγονότα του Μάη του ’68. Ο Foucault επιλέγεται για τη θέση του διευθυντή του τμήματος φιλοσοφίας.
Το 1969 εκλέγεται στο College de France, ισόβιο μέλος του πιο φημισμένου ακαδημαϊκού ινστιτούτου της Γαλλίας. Η βασική του υποχρέωση ήταν να δίνει μια μικρή σειρά από διαλέξεις πάνω στις θεωρητικές εργασίες που θα έκανε τα επόμενα χρόνια, γεγονός που του επέτρεψε να συνεχίσει να ταξιδεύει σε όλο τον κόσμο. Στις δεκαετίες ’70 και ’80, ως το θάνατό του, θα κάνει μεγάλες περιοδείες στις Η.Π.Α. και την Ιαπωνία, όπου οι ομιλίες του πάντα γίνονταν δεκτές με ιδιαίτερο ενδιαφέρον.
Ο Michel Foucault πέθανε από ΑIDS, στις 25 ιουνίου 1984 στο Παρίσι, σε ηλικία 58 ετών.
Σημαντικά έργα του, εκτός από αυτά που ήδη αναφέρθηκαν, είναι ‘Η αρχαιολογία της γνώσης’ (1969), ‘Η τάξη του λόγου’ (1971), ‘Επιτήρηση και τιμωρία, Η γέννηση της φυλακής’ (1975) και η ‘Ιστορια της σεξουαλικότητας’ [τ.1: Η δίψα της γνώσης (1976), τ.2: Η χρήση των απολαύσεων (1984), τ.3: Η επιμέλεια του εαυτού (1984)]. Τα περισσότερα έργα του έχουν μεταφραστεί και στα ελληνικά. Παρά την εκτεταμένη θεματολογία της η προβληματική του Γάλλου διανοητή μπορεί, σύμφωνα με τον Ν. Κουράκη, να συνοψισθεί «σε ένα και μόνο ερώτημα: Πώς, δηλ. και με ποιές διεργασίες δημιουργήθηκαν οι δυνατότητες για να καταστεί ο άνθρωπος των δυτικών κοινωνιών υπο-κείμενο εξουσίας και αντικείμενο γνώσης.»1

  1. Η ΕΠΟΧΗ ΤΗΣ ΣΥΛΛΗΨΗΣ

Κάθε θεωρητική σύλληψη βρίσκεται σε σχέση καθοριστικής αλληλόδρασης με το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο αναπτύσσεται. Γεγονότα και περιβάλλον, οι αντιλήψεις των ανθρώπων και η πρότερη γνώση συντελούν στη διαμόρφωση των θέσεων που ενυπάρχουν στις θεωρητικές προσεγγίσεις των φαινομένων. Οι ήδη διαμορφωμένοι συσχετισμοί συχνά αποτελούν αφετηριακό σημείο για τη διατύπωση σκέψεων και απόψεων, όπως ακριβώς συνέβη με τον μαρξισμό και την ψυχανάλυση. Για παράδειγμα, «...η ιδιότυπη θέση της ψυχανάλυσης, στα τέλη του 19ου αιώνα, θα γινόταν δύσκολα κατανοητή, αν δεν βλέπαμε την τομή που επέφερε σε σχέση με το μεγάλο σύστημα του εκφυλισμού: ξαναπήρε την ιδέα για μιαν ιατρική τεχνολογία του σεξουαλικού ένστικτου· προσπάθησε όμως να το απελευθερώσει από τους συσχετισμούς του με την κληρονομικότητα κι επομένως με όλους τους ρατσισμούς κι όλους τους ευγονισμούς.»1
 
        Αυτό βέβαια με κανένα τρόπο δεν σημαίνει ότι το τελικό διανοητικό έργο είναι απλώς μια αντανάκλαση των ιστορικών συνθηκών παραγωγής του, ή ότι στερείται την όποια διαχρονική αξία μπορεί να έχει. Απλά επισημαίνει την ισχυρή αλληλοσυσχέτιση περιβάλλοντος, πραγματικότητας και γνωστικών σχημάτων. Επισήμανση που είναι σημαντικό να προτάσσεται σε οποιαδήποτε μεταγενέστερη ανάγνωση αυτών των σχημάτων. 
 
      Το έργο του Michel Foucault αναπτύσσεται στις δεκαετίες του ’60, του ’70 και στη δεκαετία του ’80 μέχρι το θάνατό του. Επισημαίνεται η απουσία ακέραιων γεγονότων παγκόσμιας εμβέλειας στο συγκεκριμένο διάστημα. Ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος έχει τελειώσει και η κατάρρευση του Ανατολικού μπλοκ δεν έχει ακόμα συμβεί. Είναι η περίοδος της κυοφορίας των μεταβολών που μέχρι στιγμής μόνο σε περιορισμένη έκταση έχουν δείξει τις συνέπειές τους. 
 
Ο ψυχρός πόλεμος βρίσκεται στο αποκορύφωμά του και οι τοπικοί πόλεμοι, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα την τραγωδία του Βιετνάμ, προεικονίζουν το είδος των πολέμων
που θα ακολουθήσυον τα επόμενα χρόνια. Το σκληρό πρόσωπο του σταλινισμού, που επιβίωσε του θανάτου του ίδιου του Στάλιν το 1953, έχει πια οδηγήσει την αριστερή διανόηση σε κριτική στάση απέναντι στο σοβιετικό μοντέλο. Η αναζήτηση της πολιτικής φυσιογνωμίας του αριστερού κινήματος οδηγείται σε νέους δρόμους: οι νεομαρξιστικές προσεγγίσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με το εξωκοινοβουλευτικό ένοπλο αντάρτικο των πόλεων στις δυτικοευρωπαϊκές δημοκρατίες. Είναι μια εποχή ακραίων θέσεων και ακραίων πράξεων.

        Η καρδιά του καπιταλιστικού συστήματος παρουσιάζει φαινόμενα αρρυθμίας. Η κεϋνσιανή ‘ασπιρίνη’ των δημοσίων επενδύσεων αποδεικνύεται ανεπαρκής στα θεραπευτικά της αποτελέσματα. Μοιάζει να είχε δίκηο ο Marx: οι κυκλικές κρίσεις ύφεσης παρουσιάζονται εγγενείς στο κεφαλαιοκρατικό σύστημα. Η πρώτη μεγάλη πετρελαϊκή κρίση (1973) το αποδεικνύει.

Παράλληλα, ήδη από τη δεκαετία του ’60, αναπτύσσονται ισχυρά κοινωνικά κινήματα. Η κοιτίδα αυτών των κινημάτων εντοπίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, επιβεβαιώνοντας κατά κάποιο τρόπο τη θέση της Hanna Arendt σύμφωνα με την οποία «όσο μεγαλύτερος είναι ο πληθυσμός σε ένα δεδομένο κράτος, το πιθανότερο είναι πως το κοινωνικό στοιχείο και όχι το πολιτικό θα αποτελέσει τη δημόσια σφαίρα.»1 Το φεμινιστικό κίνημα, οι χίππυδες σαν νεολαιίστικο αταξικό κίνημα, οι εξεγέρσεις στα αμερικάνικα Πανεπιστήμια (παρακλάδι του αντιπολεμικού κινήματος) και το κίνημα απελευθέρωσης των ομοφυλοφίλων,2 αναπτύσσονται σθεναρά στη διάρκεια της ταραγμένης αυτής δεκαετίας. Κάποια από αυτά θα τελειώσουν μαζί της...

Οι τεχνοκρατικές δεκαετίες του ’70 και του ’80 με τη δραματική ανάπτυξη του ‘αυταρχικού κρατισμού’3 και των ‘τεχνικών της εξουσίας’, οι οποίες τόσο καθαρά αναλύονται στο έργο του
Foucault, συμπίπτουν με τη τελευταία φάση των μελετών του Γάλλου διανοητή που περιλαμβάνει το βιβλίο ‘Επιτήρηση και τιμωρία, Η γέννηση της φυλακής’ και τους τρείς τόμους της ανολοκλήρωτης ‘Ιστορίας της σεξουαλικότητας’.
Το τέλος των ονείρων της επαναστατικής δεκαετίας του ’60 αποκαλύπτει έναν κόσμο υποχρεωμένο σε αυστηρή πειθαρχία έναντι απρόσωπων δομών. Οι άνθρωποι είναι έτοιμοι να υποδεχτούν το επόμενο καθεστώς του δυτικού πολιτισμού: τη Νέα Τάξη Πραγμάτων της δεκαετίας του ’90.
Η εποχή που αναπτύχθηκε το έργο του Foucault συμπίπτει με το αποκορύφωμα των τρόπων αντικειμενοποίησης των ανθρώπινων όντων σε υποκείμενα. Οι πειθαρχίες έστησαν το σκηνικό για το φανταχτερό νέο καθεστώς του τέλους της χιλιετίας: το παγκόσμιο υπερθέαμα με κομπάρσους τα ανθρώπινα υποκείμενα.
«Πρώτα», έγραφε ο Foucault τo 1982, «θα ήθελα να πω ποιός είναι ο σκοπός της εργασίας μου τα τελευταία αυτά είκοσι χρόνια. Δεν ήταν να αναλύσω τα φαινόμενα της εξουσίας, ούτε να βάλω τα θεμέλια μιας τέτοιας ανάλυσης. Προσπάθησα μάλλον να παράγω μια ιστορία των διαφορετικών τρόπων υποκειμενοποίησης του ανθρώπινου όντος στην κουλτούρα μας·»1.
Έτσι ακριβώς έγινε. Αυτή η ιστορία έχει πια γραφτεί

Βιβλιογραφία-Σημειώσεις

1 «...τα άτομα είναι οι φορείς της εξουσίας, όχι τα σημεία εφαρμογής της.» Μ. Foucault, 1991. Η μικροφυσική της εξουσίας (μτφρ. Λ. Τρουλινού), Υψιλον, Αθήνα, σελ. 107.
2 M. Foucault, ό.π. σελ. 97-98.
1
M. Foucault, 1982. H ιστορία της σεξουαλικότητας τ.1: Η δίψα της γνώσης (μτφρ. Γκ. Ροζάκη), Εκδόσεις Ράππα, Αθήνα, σελ. 147-148.
1 Ν. Κουράκης, 1989. Το πρόβλημα της ποινικής καταστολής στο έργο του Φουκώ, Επίμετρο στο Μ. Foucault, 1989. Επιτήρηση και τιμωρία, Η γέννηση της φυλακής (μτφρ. Κ. Χατζηδήμου, Ι. Ράλλη), Εκδόσεις Ράππα, Αθήνα, σελ.414.
1 M. Foucault, 1991. Η μικροφυσική της εξουσίας, ό.π. σελ. 75
1 Η. Αrendt, 1986. H ανθρώπινη κατάσταση (vita activa) (μτφρ. Σ. Ροζάνης, Γ. Λυκιαρδόπουλος), Γνώση, Αθήνα, σελ. 65.

2 Σε σχέση με το κίνημα απελευθέρωσης των ομοφυλοφίλων που συνέχισε να αναπτύσσεται εντυπωσιακά και μετά τη δεκαετία του ’60, και με το γεγονός ότι ο Michel Foucault ήταν ομοφυλόφιλος αξίζει να σημειωθεί ότι, σύμφωνα με την προσέγγιση του J. Protevi, η ομοφυλοφιλία του Foucault σε σχέση με το έργο του «ήταν σημαντική με την έννοια ότι έγραφε για την σεξουαλικότητα και ως εκ τούτου έγινε μια σημαντική θεωρητική πηγή για ‘σπουδές του φύλου’ (gender studies), θεωρίες αντρικής ομοφυλοφιλίας (queer studies) κλπ. [...] , αλλά συγχρόνως δεν έπαιξε ρόλο στο έργο του αφού αυτό που ο Foucault κριτικάρει είναι η διαδικασία κατασκευής της σεξουαλικής ταυτότητας ως ‘κλειδί’ για το άτομο, ως ‘αλήθεια’ του ατόμου. [...] Στην ‘Ιστορία της σεξουαλικότητας ο Foucault δείχνει ότι αυτός ο τύπος σκέψης και πρακτικής (ιατρικής, ψυχολογικής, νομικής) είναι συνδεδεμένος με το μοντέρνο (μετά το 1750) τύπο εξουσίας που ονόμαζε ‘βιο-εξουσία’.» Απόσπασμα από τη σύντομη βιογραφία του Foucault στο J. Protevi, Biographical sketch (M. Foucault), web page http://members.xoom.com/John_Protevi/Foucault/Short_Foucault_Biography.html
(accessed July 1999).
Δεδομένης της εξέλιξης του κινήματος απελευθέρωσης των ομοφυλοφίλων στις Η.Π.Α. δεν πρέπει να προκαλούν έκπληξη τέτοιες αμφιμονοσήμαντες θέσεις διατυπωμένες από ερευνητή που διδάσκει σε αμερικάνικα Πανεπιστήμια.
3
Τον όρο ‘κρατικός αυταρχισμός’ εισήγαγε ο Ν. Πουλαντζάς για να εκφράσει «την προϊούσα σύγκλιση των κρατών στην Δύση προς μορφές αυταρχισμού που ήταν πιο διαδεδομένες στις χώρες τις ημιπεριφέρειας. (Poulantzas N. 1976). Αυτή τη νέα μορφή κράτους,στις χώρες του ανεπτυγμένου καπιταλισμού ο Πουλαντζάς ανέλυσε τελικά κάτω από τον όρο ‘αυταρχικός κρατισμός’ που χαρακτηρίζεται από την ενίσχυση της εκτελεστικής εξουσίας σε βάρος του κοινοβουλίου, εξέλιξη που καθιστά περιττή την προσπάθεια της ηγετικής μερίδας του κυρίαρχου συγκροτήματος να αποσπάσει την λαϊκή συγκατάθεση επιχειρώντας να ταυτίσει το δικό της συμφέρον με το εθνικό (Poulantzas N. 1980).» Μ. Κομνηνού, Κριτικός Διάλογος ή Κρίση του Λόγου; Ερμηνεία για τη διαφορετική Θεωρητική Προσέγγιση των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης στην Δύση και την Ελλάδα, στο Κομνηνού, Μ.-Λυριντζής, Χ. (επιμ.) 1989. Κοινωνία, εξουσία και Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας (Θεωρία και πράξη), Παπαζήσης, Αθήνα, σελ.372.

πηγή: 
από την
Εργασία του μεταπτυχιακού φοιτητή
Αντρέα Γιαννακουλόπουλου 
με τίτλο
YPEROPTICON
Η ΦΟΥΚΩΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΠΕΡΙ ΛΟΓΟΥ ΚΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑΣ