Παρασκευή, 30 Αυγούστου 2013

Η άρνηση της πραγματικότητας







Η κατάρρευση της κοινωνίας αποτελεί το καθημερινό διάκοσμο αναφοράς ενός ατόμου που βρίσκεται ανυπεράσπιστο μπροστά στην ολοκληρωτική μηχανή του κέρδους Η κατάρρευση που θεωρείται οικονομική συμπαρασύρει μαζί της και το χώρο-χρόνο της ζωής κάνοντάς τον δυσβάστακτο, βασανιστικό, θολό και απειλητικό για τον καθένα.

Το ωράριο και η τιμή της εργασίας καταστρέφονται και μαζί τους καταστρέφεται και η υπόληψη του ατόμου, η εικόνα εαυτού, η γνώση, η ενέργεια, η ελπίδα για την εξέλιξη του. Η ομαδική καταλήστευση της ζωής, του μόχθου της, των ονείρων, παρελαύνουν μπροστά μας υπό μορφή βιαστικών αποφάσεων, χωρίς ίχνος συναισθήματος, χωρίς συμπόνια, χωρίς συναίσθηση της καταστροφής που επιφέρουν σε άτομα και ομάδες του πληθυσμού. Με μια υπογραφή, εκατοντάδες χιλιάδες άνθρωποι περνάνε στην ανυπαρξία, μεταφέρονται, από την μια στιγμή στην άλλη, στα στρατόπεδα της ανεργίας. Από εδώ και πέρα δεν θα μπορούν να ασκήσουν τον οικογενειακό και κοινωνικό τους ρόλο. Καταδικάζονται στην αφάνεια

Η καταστροφή του μέλλοντος συντελείται με την καταστροφή του παρόντος. Το παρόν λειτουργεί σαν προσπάθεια αποφυγής από το στρατόπεδο των απωλειών. Η κατανόηση δεν μπορεί να βρει πατήματα, δεν μπορεί να βρει την άκρη, την αιτία των καταστάσεων. Δεν μπορούμε να πιστέψουμε ότι αυτό είναι αλήθεια. Δεν έχουμε τον χρόνο να προσαρμοστούμε στο καταστροφικό κύμα της μιζέριας και τις φτώχεια που κρέμεται πάνω από τα κεφάλια μας. Η απώλεια γίνεται καθημερινό παραμιλητό του συνειδητού και ασυνείδητου κομματιού του εαυτού μας. Η πλήρης έλλειψη ελέγχου πλημμυρίζει με αγωνία την καθημερινή ανασφάλεια του καθένα .


Χάνουμε τις κοινωνικές δομές που μας περιτριγυρίζουν, που μας βοηθούσαν να ορίσουμε την δική μας πραγματικότητα, την ταυτότητα μας. Θεσμοί όπως η οικογένεια, η εκπαίδευση , η υγεία, η δικαιοσύνη καταρρέουν η μια μετά την άλλη αφήνοντάς μας γυμνούς μπροστά σε πολιτικές αποφάσεις που δεν μπορεί να τις συλλάβει ο νους.

Ο χώρος που ζούμε, ο χρόνος που ανασαίνουμε, ξαφνικά δεν είναι δικός μας, δεν ήταν ποτέ δικός μας, δεν μας ανήκε. Αποτελεί κομμάτι του χρέους, τους έχουμε δανειστεί και πρέπει να ξαναγυρίσουμε πίσω. Είναι όπως οι φτωχοί Άγγλοι στο μεσαίωνα που ήταν αναγκασμένοι να δανειστούν λεφτά με ενέχυρο το σώμα τους, την εργατική τους δύναμη για όσο χρειαζόταν για την αποπληρωμή του χρέους ( addiction )

Εδώ είμαστε στην πραγματικότητα ενός σκλαβοπάζαρου διακοσμημένου με τις οθόνες της επερχόμενης ευημερίας. Ανθρώπινα κουφάρια συνοδεύουν τα βήματά μας μέσα στην πόλη. Μας απειλούν, μας δείχνουν τον κίνδυνο και φεύγουμε μακριά τους. Τα ζωώδη ένστικτα ξυπνάνε στην προσπάθεια να προστατευτούμε από την απειλή. Μαζί ξυπνάει η βία, ο ατομικισμός στην χειρότερη μορφή του.

Ο φόβος εγκαταστεί το εργαστήριο του μέσα μας και υφαίνει το πέπλο της παθητικότητας, της απομόνωσης. Μιας στάσης που υιοθετείται όταν το απροσδόκητο, αυτό που δεν μπορεί να φανταστεί κανείς ότι θα συμβεί, καταλαμβάνει το σύμπαν και καθορίζει την μορφή της ζωής στα μέτρα του. Ο φόβος, ο τρόμος, το σοκ, μπροστά στην καταβύθιση στην οδυνηρή μοναξιά του κοινωνικού περιθωρίου, γίνονται πραγματικότητα. Μάταια η εξουσία κατασκευάζει την ελπίδα από τα συντρίμμια μας. Ούτε την ελπίδα θέλουμε να δούμε, ούτε τα συντρίμμια. Το κοινωνικό τραύμα είναι βαθύ και όλο βαθαίνει.

Το μόνο που μας σώζει είναι να μην βλέπουμε, να μην ακούμε, να μην καταλαβαίνουμε. Η άρνηση της πραγματικότητας είναι ένας μηχανισμός φυγής από την οδύνη της, από τον ανείπωτο ψυχικό πόνο που πηγάζει μέσα μας και μολύνει την καθημερινότητα μας. Είναι ένας μηχανισμός ψυχικής προστασίας από την κοινωνική τρέλα που καραδοκά την παρουσία μας. Είναι το μόνο κρησφύγετο που μας απομένει. Επίσης είναι ο τρόπος να απαντήσουμε στην υποταγή και την ενοχή που ζητά η κυβερνητική εξουσία από εμάς.

Η άρνηση της πραγματικότητας είτε δικιά τους, είτε δικιά μας δεν είναι ευχάριστο γεγονός, είναι όμως ένας τρόπος προφύλαξης. Η άρνηση είναι η τελευταία ατομική προσπάθεια να προστατευτούμε από την πραγματικότητα, όταν αυτή έχει πάρει διαστάσεις εφιάλτη. Άρα όταν μιλάμε για απουσία αντίστασης του πληθυσμού σαν αντικείμενο κατανόησης και λογικής ερμηνείας του φαινομένου κάνουμε ένα λάθος.

Η λογική δεν μπορεί να λειτουργήσει μέσα σε μια κοινωνία που πριμοδοτεί τα ζωώδη ένστικτα του ατόμου. Αυτό που θα μας βοηθήσει να ερμηνεύσουμε και να κατανοήσουμε την έλλειψη αντίστασης είναι το συναίσθημα. Το συναίσθημα έχει να κάνει με τον φόβο, την αγωνία, την απαξίωση, την αποξένωση, έχει να κάνει με τον υποβιβασμό της αξίας ζωής και την παραίτηση . Μόνο μέσω του συναισθήματος μπούμε να “κατανοήσουμε” την σημερινή παθητικότητα ενός πληθυσμού ριγμένου στην αβεβαιότητα του σήμερα. Μέσω αυτού μπορούμε να στοχεύσουμε την αντίσταση σαν συλλογική διαδικασία. Μέσα από αυτή την συλλογικότητα μπορούμε να αντισταθούμε στην μονοδιάστατη αναπαράσταση της πραγματικότητας από την κυβερνητική εξουσία. Να αντιτάξουμε μια άλλη πραγματικότητα και να αποφύγουμε την φυγή, την παραίτηση και τον μαζοχιστικό απομονωτισμό. Η σωτηρία μας είναι οι “άλλοι”

Κερεντζής Λάμπρος

Φωτό:

Πέμπτη, 8 Αυγούστου 2013

Τα Οικογενειακά "θέλω"



 


Τι ωραία έκφραση, « Οικογενειακά θέλω». Η οικογένεια έχει τα “θέλω” της. Μέσα από αυτά δεσμεύει τα μέλη της και τα οδηγεί να σχηματίσουν και τα δικά τους “θέλω”, τα οποία πρέπει να συμβαδίζουν με τα “θέλω” της. Στην αντίθετη περίπτωση εμφανίζονται οι αντιδράσεις, οι επικρίσεις, οι αντιπαλότητες. 
 
Τα οικογενειακά “θέλω” σχηματίζονται με διαφορετικούς τρόπους. Μπορούν να είναι προϊόν της συμμαχίας των δυο γονιών, όπως μπορεί να είναι προϊόν της αντίθεσής τους. Μπορεί να είναι “θέλω” προηγούμενων γενιών που μεταφέρονται μέσα στα χρόνια υπό μορφή προσδοκιών παππούδων, γιαγιάδων και άλλων συγγενών. Μπορεί να είναι διαμορφωμένα από την γειτονιά, την κοινωνία, την οικονομία. 

Τέλος πάντων, αυτά τα “θέλω” μπορούν να μην έχουν καμιά σχέση με τα παιδιά και τα δικά τους “θέλω”, αλλά έχουν σχέση με την διατήρηση του οικογενειακού συστήματος και την επικράτησή του.

Για να επιτευχθεί αυτή η λειτουργία της οικογένειας χρειάζονται τα μέλη της να συμμαχήσουν μεταξύ τους σε ένα κοινό στόχο. Αυτό της αποτροπής του παιδιού να δημιουργήσει τα “θέλω” του και να τα πραγματοποιήσει. Όλες αυτές οι ενδοοικογενειακές συμμαχίες καθώς και οι έξω-οικογενειακές, στόχο έχουν την ικανοποίηση τους μέσα από την ζωή των παιδιών. 
 
Αθέμιτες συμμαχίες, συμμαχίες με τον πατέρα και την οικογένεια καταγωγής του, ή συμμαχίες με την μητέρα και την παλιά της οικογένεια. Συμμαχίες ανάμεσα στους γονείς, μυστικές συμφωνίες κάθε γονέα με τα παιδιά ξεχωριστά. Όλες αυτές επιβουλεύονται την θέλησή και προσπαθούν να τα καθοδηγήσουν εκεί που θέλουν, συμφωνεί, ή διαφωνεί το παιδί δεν έχει καμία σημασία. 
 
Οι συμμαχίες αυτές βρίσκουν το παιδί ανέτοιμο να διαλέξει, ανίκανο να καταλάβει και να ελέγξει το παιχνίδι το οποίο ξετυλίγεται μπροστά του και πίσω του. Αυτή ή κατάσταση έχει σαν αποτέλεσμα διαταραχές όσον αφορά την αυτονόμηση και την αυτοπεποίθηση κατά την ενηλικίωση του. Εξαρτά το παιδί από εκείνη δίνοντάς της την δυνατότητα να συνεχίζει να επεμβαίνει ακόμα και όταν ενηλικιωθεί. Δηλαδή η οικογένεια μέσα από αυτή την ατελείωτη προσπάθεια επιβολής των “θέλω” της καταφέρνει να κουμαντάρει την ζωή των παιδιών διατηρώντας το δικαίωμα της επέμβασης σαν διαχρονική λειτουργία που κρατάει τα παιδιά-ενήλικες φυλακισμένα στα οικογενειακά “θέλω”.

Η απομάκρυνση μετά από την ενηλικίωση φαίνεται ότι κοστίζει στους γονείς. Δεν μπορούν να αφήσουν το παιδί τους να τα βγάλει πέρα μόνος του. Τρέχουνε από πίσω του, παρακολουθώντας την ζωή του από κοντά. Συνεχίζουν να δίνουν συμβουλές, που ούτε αυτοί τις έχουν τηρήσει. Αντιμετωπίζουν τα παιδιά τους όπως αντιμετωπίζουν τους εαυτούς τους. Τα αντιμετωπίζουν σαν ανήμπορα που χρειάζονται προστασία και φροντίδα ακόμα και όταν είναι παντρεμένα, ακόμα και όταν και αυτά έχουν κάνει παιδιά και έχουν βάλει σε λειτουργία τον ίδιο μηχανισμό που έχουν διδαχθεί από την οικογένεια τους. Αφαιρώντας το δικαίωμα με την σειρά τους στα παιδιά τους να κάνουν την ζωή του όπως την θέλουν, έτσι όπως κάνανε οι γονείς τους σε αυτούς................... 

Κερεντζής Λάμπρος
 

Σάββατο, 3 Αυγούστου 2013

Ο “άλλος”

 



Η κατευθείαν σχέση με την πραγματικότητα δεν γίνεται παρά μόνο με τη διαμεσολάβηση του “άλλου”. “Ο άλλος” παίρνει διάφορες μορφές κατά την διάρκεια της ζωής του ατόμου. “Ο άλλος” μπορεί να είναι ένα πρόσωπο, μια ομάδα, ένας θεσμός, η κοινωνία ολόκληρη. Η αποδοχή του εαυτού έχει σχέση με τον “άλλον” Η αποδοχή προϋποθέτει την παρουσία “του άλλου” σε όλα τα στάδια της ανάπτυξης του ατόμου. Η αποδοχή καθορίζεται πάντα από την παρουσία του “άλλου” και αποτελεί τον πυρήνα της κοινωνικοποίησης του. Έτσι η σχέση του ατόμου απέναντι στον γενικό “άλλον” καθορίζει την σχέση με τον εαυτό του. “Ο άλλος” είναι ο φορέα της προσδοκίας του ατόμου για αποδοχή, το ίδιο και αυτό; για τον “άλλον”. “Μέσα από την παρουσία του, το άτομο διαμορφώνει την ταυτότητα του, την βιώνει, την οργανώνει και εκφράζει μέσω αυτής εκφράζει την κοινωνική του παρουσία  “Ό άλλος” καθορίζει την προσδοκία του εαυτού.
Για τον Φρόιντ η συνοχή της κοινωνίας επιτυγχάνεται χάρις των κοινωνικών δεσμών που αναπτύσσονται ανάμεσα στα άτομα, χάριν των ταυτοποιήσεων και της επιρροής του άλλου. Για τον Φρόιντ, η κοινωνία μπορεί να καταστραφεί, όταν η δεσμοί ανάμεσα στα άτομα χάνονται και ο καθένας βρίσκεται μόνος του απέναντι στον κόσμο. Ο Tarde (1973) λέει ότι η σχέση με τον άλλον και με τον κόσμο δημιουργείται μέσα στο άτομο και το διαμορφώνει σαν προσωπικότητα. Έτσι η σχέση με τον γονέα ή τον εκπαιδευτικό έχει να κάνει με στάδια διαμόρφωσης του παιδιού, προσφέροντας του επίσης την δυνατότητα, να γνωρίσει τον κόσμο και δια μέσω αυτού να δημιουργήσει την δική του καθαρά αντίληψη για αυτόν.
Ο άλλος” ερχόμενος σε σχέση με το παιδί, το επιρρεάζει στην διαμόρφωση της αντίληψης της πραγματικότητας στην περίπτωση που εκείνο δεν έχει ακόμα πάρει μια θέση απέναντι στο κόσμο. Στην αρχή της ζωής το άτομο υιοθετεί περισσότερο τις απαντήσεις των άλλων Έτσι η θέση του και η ιδέα της πραγματικότητας διαμορφώνεται μέσα από την θέση και τις ιδέες του “άλλου”. Παρατηρούμε μια τάση μιμητισμού, στο παιδί και επιρρεαζμού από τούς γονείς, αλλά και μια τάση διαφοροποίησης και αντίστασης. Αυτό μπορούμε να διαπιστώσουμε στην σχέση των εφήβων με τους γονείς τους και την παρέα τους. Με τους γονείς τους μπορεί να έρθουν σε κόντρα σε θέματα που, αν τα συζητήσει με την παρέα, μπορεί να υιοθετήσει την γνώμη των γονιών του απέναντι στους φίλους, με την οποία διαφωνούσε. Σε αυτή την περίπτωση το άτομο μπορεί να αλλάζει γνώμη ανάλογα με τον “άλλον” και την μορφή σχέσης με αυτόν. Και ότι τις περισσότερες φορές οι διαφωνίες μέσα στην οικογένεια να μην έχουν σχέση με το περιεχόμενο της διαφωνίας όσο με την διαφωνία σαν διαδικασία διαφοροποίησης από τον “άλλον” Βλέπουμε λοιπόν αυτή την ρευστότητα του εαυτού όπου ο “άλλος” μπορεί να αποτελέσει παράγοντα σταθερότητας από την ανάγκη τοποθέτησης απέναντι του.
Η σχέση με τον “άλλον” λοιπόν είναι ένα εργαστήρι γνωριμίας με τον εαυτό, αλλά και με τον κόσμο. Ο " άλλος" τον βοηθάει να ανακαλύψει την διαφορετικότητα του, χωρίς να καταλάβει τίποτα  κανείς.. 

Κερεντζής Λάμπρος

 

Παρασκευή, 2 Αυγούστου 2013

Ο Ψυχικός πόνος





Το συναίσθημα επώδυνης αναμονής”


Πολλά έχουν γραφεί για τον ψυχικό πόνο, για αυτή την ακατανόητη κατάσταση που αισθάνεται ένα άτομο και δεν μπορεί να καταλάβει από που προέρχεται. Για αυτό το κόμπο στο λαιμό, για αυτό το σφίξιμο στο στήθος, για αυτή την αγωνία που κυριαρχεί μέσα του, που τον κάνει να αποτραβιέται σε μια σιωπή, όπου τα λόγια δεν μπορούν να την περιγράψουν.

Μιλάμε για ένα πόνο βαρύ, μοναχικό, που μπορεί να εμφανιστεί μετά από ένα τραύμα του οποίου τα όρια αναφοράς έχουν χαθεί μέσα στο χρόνο και το άτομο άτομο αδυνατεί να συνειδητοποιήση. Νιώθει ενα εσωτερικό σχίσιμο από την αίσθηση της ταπείνωσης, της ανεπάρκειας της άρνησης του εαυτού. Νιώθει ένα αδιόρατο βάρος, που η προέλευσή του χάνεται στο παρελθόν και στο μέλλον. Το παρελθόν ενοχοποιεί, το μέλλον, το κάνει να ζητά την μετάνοια, νιώθοντας τη πίκρα να τρώει τα σωθικά, νιώθοντας μια κοιλάδα εσωτερικά δάκρυα που κάνουν την ύπαρξη δυστυχισμένη.

Αυτή η κατάσταση οδηγεί το άτομο σε διάφορους τρόπους αποφυγής, όπως αλκοόλ, ναρκωτικά, διασκεδάσεις χωρίς όριο που καταλήγουν στον ίδιο παρανομαστή στην αυτολύπηση.

Και ενώ το άτομο νομίζει ότι τον έχει ξεπεράσει, ο πόνος ξαναγυρνά και ξαναγυρνά πιο δυνατός. Ένας πόνος που φαίνεται να είναι κολλημένος στο εγώ του και αποτελεί στοιχείο της ταυτότητας του, σε τέτοιο βαθμό ώστε να νομίζει ότι πρόκειται για μια κατάσταση ανίατα φυσιολογική. Σε τέτοιο βαθμό ώστε το άτομο αρχίζει να την συμπαθεί γιατί μέσω αυτού του πόνου μπορεί να αισθανθεί ότι υπάρχεο. Είναι μια κοινοτοπία να πούμε ότι το άτομο προτιμά την ευχαρίστηση από τον ψυχικό πόνο, τα πράγματα όμως είναι πιο πολύπλοκα.

Για τους ψυχαναλυτές ο ψυχικός πόνος εκφράζει μια έλλειψη. Η πρώτη εμπηρία του πόνου έρχεται από την παιδική ηλικία και έχει να κάνει με την απουσία, τον χωρισμό, την εγκατάλειψη.

Ο Ψυχικός πόνος μπορεί να πάρει πολλές μορφές αλλά η επικρατέστερη είναι αυτή όπου το βασικό συναίσθημα είναι το άγχος Το άγχος μπορούμε να το ορίσουμε σαν να πρόκειται για ένα “συναίσθημα επώδυνης αναμονής”

Κερεντζής Λάμπρος