Κυριακή, 26 Ιουνίου 2011






'Ναρκωτικά' και εξουσία.


Πολιτική της απαγόρευσης και αποδιοπόμπηση


Κλεάνθης Γρίβας


Ανήκω σ' εκείνους που αγωνίζονται εναντίον του παραλογισμού της καταστολής και ελπίζουν γιά το καλύτερο, περιμένοντας το χειρότερο. Κι αυτό γιατί απλούστατα, εξαιτίας του επαγγέλματός μου, ξέρω καλά πόσο ακατανίκητη είναι η δύναμη της βλακείας των επαγγελματιών πολιτικών που διαχειρίζονται την εξουσία ως αποικιακοί διοικητικοί υπάλληλοι των Ηνωμένων Πολιτειών.
Ως ψυχίατρος έλκομαι από το διανοητικό παιχνίδι των πιθανών ερμηνειών που υπόσχεται η εφαρμογή της θεωρίας της αλλοτρίωσης ή της οικονομίας της ψυχικής ενέργειας.
Ως νευρολογός είμαι πεπεισμένος ότι η εξαρτηση από τις ψυχοτρόπες ουσίες (και ιδιαίτερα από τα οπιούχα) είναι ζήτημα βιολογικό και ερμηνεύεται ικανοποιητικά μετά την ανακάλυψη των ειδικών υποδοχέων της μορφίνης στον εγκέφαλο (1973) και η απομόνωση των ενδορφινών και των εγκεφαλινών (1975 και 1976).
Αλλά ως ενεργός πολίτης, είμαι πεπεισμένος ότι το πρόβλημα των “ναρκωτικών” είναι πρωτίστως ένα πρόβλημα πολιτικό και οικονομικό, το οποίο συμβαίνει να έχει πολλές κοινωνικές και ορισμένες ψυχολογικές, ιατρικές και νευροφυσιολογικές παραμέτρους.
Και θα υπερασπιστώ αυτή την άποψη, προσπαθώντας να αποδείξω ότι στην Ελλάδα, αλλά και σ'όλο τον υπόλοιπο κόσμο, πριν από την παρόξυνση της κατασταλτικής πολιτικής απέναντι στις απαγορευμένες ουσίες οι πιό συμφέρουσες συναλλαγές γίνονταν με ρήτρα δολαρίου ή ECU, ενώ σήμερα οι πλέον κερδοφόρες συναλλαγές γίνονται με ρήτρα ηρωίνης.


1. Μαύρη αγορά: Με ρήτρα ηρωίνης


Στην Ελλάδα, μια χώρα με 10 εκατ. κατοίκους που είναι ημικαθυστερημένη από πολιτική, οικονομική και πολιτισμική άποψη, 80.000 εξαρτημένοι από νοθευμένη ηρωίνη διαμορφώνουν μιά τεράστια μαύρη αγορά νοθευμένης ηρωίνης που ο ετήσιος τζίρος της φτάνει τα 500 δισεκατ. δραχμές. Αυτοί οι 80.000 εξαρτημένοι αντιστοιχούν στο 0,8% του συνολικού πληθυσμού, πράγμα που σημαίνει ότι 1 στους 125 Ελληνες είναι εξαρτημένος χρήστης νοθευμένης ηρωίνης.
Αν θεωρηθεί ότι ο μέσος όρος των ημερήσιων αναγκών κάθε εξαρτημένου είναι 625 χιλιοστά του γραμμαρίου νοθευμένης ηρωίνης είναι φανερό ότι οι εξαρτημένοι χρήστες που υπολογίζονται σε 80.000 καταναλώνουν κάθε μέρα 50.000 γραμμάρια νοθευμένης ηρωίνης (δηλαδή 50 κιλά ημερησίως ή 18.000 κιλά ετησίως από τα οποία οι αστυνομικές αρχές συλλαμβάνουν 40 κιλά ετησίως, δηλαδή γύρω στο 0,2% του συνόλου).
Αυτά τα 18.000 κιλά διατίθενται στον τελικό καταναλωτή που τα εγχύει στη φλέβα του προς 25 έως 30 χιλιάδες δραχμές το γραμμάριο. Δηλαδή ο ετήσιος κύκλος εργασιών στη μαύρη αγορά της νοθευμένης ηρωίνης στην Ελλάδα είναι της τάξεως των 500 δισεκατομμύριων δραχμών (ποσό που λόγω της παράνομης καταγωγής του έχει και το μείζον πλεονέκτημα να διαφεύγει τη φορολογία νομίμως).
Στην Ελλάδα, ο ετήσιος τζίρος της νοθευμένης ηρωίνης είναι μεγαλύτερος από το σύνολο των κερδών των 50 μεγαλυτέρων εμπορικο-βιομηχανικών εταιρειών της χώρας. Το 1992, ο ετήσιος τζίρος της, ήταν τετραπλάσιος από το σύνολο των κερδών όλων των τραπεζών που λειτουργούσαν στη χώρα, και τα οποία ανήλθαν σε 89 δισεκ. δρχ.
Xάρη στην κατασταλτική πολιτική της εξουσίας απέναντι στις απαγορευμένες ουσίες, διαμορφώνεται μια τεράστια μαύρη αγορά και λειτουργεί με τέτοιο τρόπο ώστε όλα τα κέρδη που πραγματοποιούνται σ' αυτή να τα καρπώνεται οι μεγάλες εγκληματικές οργανώσεις που την ελέγχουν, και όλο το κόστος των παρενεργειών της λειτουργίας της να το επωμίζεται η κοινωνία (καταβάλλοντας ένα υψηλό τίμημα σε ανθρώπινες ζωές και σε σπατάλη δημοσίου χρήματος για τη συντήρηση ενός ήδη υπερκορεσμένου και δυσλειτουργικού διωκτικού, δικαστικού, σωφρονιστικού και νοσηλευτικού μηχανισμού, τη δημιουργία και τη συντήρηση ειδικών “απεξαρτησιακών” μονάδων, δήθεν “θεραπευτικών” κοινοτήτων, κλπ.).


2. Οι πολιτικές συνέπειες: Ναρκω-ολοκληρωτισμός

Αυτή η τρομακτική οικονομική ισχυροποίηση του οργανωμένου εγκλήματος που ελέγχει τη διακίνηση και την εμπορία των “ναρκωτικών”, του δίνει τη δυνατότητα να εξαγοράζει μαζικά διάφορους κυβερνητικούς και κρατικούς αξιωματούχους, με αποτέλεσμα να διαιωνίζεται ο φαύλος κύκλος της χρήσης των απαγοερυμένων ουσιών και της καταστολής (πράγμα που εξασφαλίζει όλο και πιο μεγάλα κέρδη στο οργανωμένο έγκλημα) και να τίθενται σε άμεσο κίνδυνο οι δημοκρατικοί θεσμοί.
Η απαγόρευση της χρήσης ορισμένων ψυχοτρόπων ουσιών αποτελεί μέγιστη απειλή για κάθε ανοικτή κοινωνία. Κι απέναντι σ' αυτή την απειλή δεν είναι δυνατό να προβληθεί οποιαδήποτε άμυνα, εξαιτίας της εμμονής των εκάστοτε διαχειριστών της πολιτικής εξουσίας σε μιά καταστροφική κατασταλτική πολιτική απέναντι στις απαγορευμένες ουσίες.



3. Εξαρτημένοι: Αλμα εις ύψος



Χάρη στη δαιμονολογική κατασταλτική αντιμετώπιση των “ναρκωτικών” και το “ζήλο” των δήθεν αντιναρκωτικών” υπηρεσιών (αστυνομικών και μη), οι εξαρτημένοι από οπιούχα, που υπολογίζονταν κατά προσέγγιση σε 2.000 το 1980 έκαναν ένα εντυπωσιακό άλμα στις 20.000 το 1985 (ποσοστό αύξησης 1.000%) και εκτοξεύτηκαν στις 80.000 το 1990 (ποσοστό αύξησης 4.000%). Και ο αριθμός τους συνεχίζει να αυξάνεται.
Απέναντι σ' αυτή τη ζοφερή προοπτική (που προβλεπόταν με μαθηματική ακρίβεια) οι επαγγελματίες πολιτικοί αποφάσισαν να αντιπαραθέσουν κάποια έργα βιτρίνας, που ούτε καν αγγίζουν το ζήτημα των “ναρκωτικών” αλλ' απλώς απενοχοποιούν προσωρινά την κρατική εξουσία στα μάτια της Ελληνικής κοινωνίας, σε σχέση με το ρόλο της στη δημιουργία και την επιδείνωση του προβλήματος των “ναρκωτικών”.
Μέσα σ’ αυτά τα πλαίσια, το 1983 μεθοδεύτηκε το “πείραμα” της ψευτο-θεραπευτικής κοινότητας “Ιθάκη” (με την εφαρμογή του φασιστοειδούς προγράμματος “Daytop” που είναι από τα πλέον επικρινόμενα από τη διεθνή ιατρική κοινότητα) και το 1996, το “πείραμα” της περιορισμένης χορήγησης μεθαδόνης σε 300 από τους 80.000 εξαρτημένους χρήστες που την έχουν ανάγκη.
Είναι απάτη, αγυρτεία και τσαρλατανισμός των διαχειριστών της εξουσίας να παραγνωρίζουν συστηματικά τα επιστημονικά δεδομένα που αφορούν την εξάρτηση και να φενακίζουν την πραγματικότητα, αρνούμενοι να αποδεχτούν ότι εμμένοντας στις προσφιλείς κατασταλτικές μεθόδους τους, δεν κάνουν τίποτε άλλο παρά να επιδεινώνουν διαρκώς το πρόβλημα που υποτίθεται ότι θέλουν να αντιμετωπίσουν.
Γιατί με όρους στοιχειώδους λογικής, είναι αντικειμενικά αδύνατη η παραμικρότερη ανακοπή της ραγδαίας ανάπτυξης της κακοήθους νεοπλασίας που παράγει ο συνδυασμός της εξάρτησης από απαγορευμένες ουσίες και της καταστολής.


4. Συλλήψεις και καταδίκες

Σύμφωνα με τα στοιχεία των διωκτικών αρχών οι συλλήψεις για αδικήματα που σχετίζονται με τα “ναρκωτικά” από 784 το 1981 έφτασαν τις 3.065 το 1989 (δηλαδή αυξήθηκαν κατά 400% περίπου, με μέσο όρο ετήσιας αύξησης 40%).
Οι αριθμοί αυτοί απέχουν πολύ από την πραγματικότητα λόγω του είδους του αντικειμένου της δίωξης και των ιδιότυπων σχέσεων αλληλοεκδούλευσης που αναπτύσσονται πολλές φορές μεταξύ διώκτη και διωκόμενου, όπως αποδεικνύεται κι απ' τις δημόσιες διαβεβαιώσεις των επιτελών της υπηρεσίας δίωξης “ναρκωτικών”, σύμφωνα με τις οποίες “μόνο το 20% των συλληφθέντων φθάνει στα δικαστήρια”.
Παρεμφερή αυξητική πορεία ακολούθησαν οι ποινικές διώξεις που ασκήθηκαν και οι καταδίκες που επιβλήθηκαν κατά την τελευταία δεκαετία (1980-1989), με αποτέλεσμα σήμερα στο σύνολο των 4.916 ατόμων τα οποία κρατούνται στις Ελληνικές φυλακές, οι 1.524 (δηλαδή ποσοστό 31% του συνόλου) να είναι υπόδικοι ή κατάδικοι για αδικήματα σχετικά με “ναρκωτικά”.
Και στη συντριπτική τους πλειοψηφία, πρόκειται γιά εξαρτημένους μικροδιακινητές ή απλούς χρήστες, αν ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι μεταξύ των 1.524 κρατουμένων υπάρχουν 22 με ισόβια (ή 1,4% του συνόλου) και 47 με ποινές άνω των 15 χρόνων (ή 3% του συνόλου), κι αν φυσικά ανταποκρίνεται στην αλήθεια η διακήρυξη ότι η δικαιοσύνη εξαντλεί την αυστηρότητά της στους εμπόρους των “ναρκωτικών” κι όχι στα θύματά τους.



5) Θάνατοι: Ad Majorem Dei Gloriam


Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία (που αμφισβητούνται για πολλούς σοβαρούς λόγους), οι θάνατοι από νοθευμένη ηρωίνη από 5 το 1980 ανέβηκαν σε πάνω από 200 το 1996 δηλαδή αυξήθηκαν κατά 4.000% (που αντιστοιχεί σε μέσο ποσοστό ετήσιας αύξησης 400%).
Φυσικά, ο πραγματικός αριθμός των θανάτων από νοθευμένη ηρωίνη είναι πολύ μεγαλύτερος, με δεδομένη την προσπάθεια επικάλυψης της πραγματικής αιτίας του θανάτου που καταβάλουν οι συγγενείς του θύματος για ν' αποφύγουν τον κοινωνικό στιγματισμό.
Η απόδοση όλων αυτών των θανάτων με τους ουδέτερους ιατρικούς όρους “υπερβολική δόση”, “πνευμονικό οίδημα”, “εμβολή”, αποκρύπτει το γεγονός ότι μοναδικός υπεύθυνος γι' αυτούς είναι η κατασταλτική πολιτική της εξουσίας απέναντι στις απαγορευμένες ουσίες, η οποία προκαλεί τη συνεχή άνοδο της τιμής της νοθευμένης ηρωίνης που διατίθεται στη μαύρη αγορά και καθιστά εξαιρετικά κερδοφόρα και την παραμικρότερη νόθευσή της.
Η απαγόρευση και η δίωξη των “ναρκωτικών” είναι αποκλειστικά υπεύθυνη για τους θανάτους από υπερβολική δόση, λόγω της άγνοιας και της κακής πληροφόρησης που επιβάλει σχετικά με το τι και πότε είναι υπερβολική μιά δόση. Γιατί βέβαια, κανένας εξαρτημένος δεν παίρνει ηρωίνη γιά να αυτοκτονήσει. Την παίρνει γιά να προσποριστεί τα ψυχικά και βιολογικά αποτέλεσμα της δράσης της. Και συνεπώς, μόνο η άγνοια μπορεί να τον σπρώξει στη λήψη μιας θανατηφόρας “υπερβολικής δόσης”.
H κατασταλτική πολιτική απέναντι στις απαγορευμένες ουσίες ενοχοποιείται επίσης και γιά τους θανάτους από πνευμονικό οίδημα και εμβολές, οι οποίοι δεν οφείλονται στην ηρωίνη αυτή καθαυτή, αλλά στις ουσίες με τις οποίες νοθεύεται (άμυλο, ταλκ, κινίνη, στρυχνίνη, κονιοποιημένο γυαλί, κ.α.), με σκοπό τη μεγιστοποίηση τους κέρδους.



6. Οι δύο δυνατές επιλογές (εκτός της “Τελικής Λύσης”)


Το 1990, η Διακομματική Επιτροπή για τα “ναρκωτικά” του Ελληνικού κοινοβουλίου, υπολόγιζε ότι σε ότι ο αριθμός των εξαρτημένων από ηρωίνη στην Ελλάδα, “μέσα στα 5 επόμενα χρόνια θα κάνει ένα άλμα από τις 80.000 στις 300.000” (εφημ. Νέα, 17.11.90).
Μπροστά σ' αυτή την προοπτική, είναι φανερό πως υπάρχουν δυο δυνατές επιλογές:
Είτε θα υιοθετήσουμε μια γνήσια φιλελεύθερη, αντιαπαγορευτική και αντικατασταλτική στάση απέναντι στις απαγορευμένες ουσίες, που μας εξασφαλίζει την εξάλειψη του καρκινώματος της μαύρης αγοράς, της εγκληματικότητας, της αρρώστιας και του θανάτου.
Είτε θα εξακολουθήσουμε να εφαρμόζουμε την απαγορευτική και κατασταλτική πολιτική που εφαρμόζεται επί δεκαετίες με παταγώδη αποτυχία, με τα γνωστά τραγικά αποτελέσματα.
Παρένθεση: Υπάρχει βέβαια και μια τρίτη επιλογή, αλλά η παραμικρότερη αναφορά σ' αυτή προκαλεί τον υποκριτικό αποτροπιασμό κάθε “πολιτισμένης” κοινωνίας. Πρόκειται για την “Τελική Λύση” με την οποία έκλεισε η γιγαντιαία ναζιστική επιχείρηση “απολύμανσης” των λαών της Ευρώπης. Ένας ειδικός τρόπος παλινδρόμησης στη βαρβαρότητα, που αρχίζει με τη νομοθεσία περί “φυλετικής καθαρότητας” και τελειώνει με το Αουσβιτς, λίγο πριν να παραπεμφθεί στη Νυρεμβέργη. Την θέτω υπόψη των διαχειριστών της εξουσίας στον τόπο μας. Ίσως αυτοί σταθούν πιό “τυχεροί” από τους Ναζί ομοτέχνους τους.
Στην πρώτη περίπτωση, με την υιοθέτηση μιας φιλελεύθερης αντικατασταλτικής πολιτικής, η κοινωνία, απαλλαγμένη από το κόστος των ατομικών και κοινωνικών τραγωδιών που συνεπάγεται η καταστολή, μπορεί να επικεντρώσει την προσοχή και τις δυνάμεις της στα όσα τραγικά της κληρονομεί η κατασταλτική παράνοια.
Στη δεύτερη περίπτωση, με την εμμονή στον κατασταλτικό παραλογισμό, θα πρέπει να υπερβεί πολλές φορές τα “πλάνα” αρκετών πενταετών σχεδίων, προκειμένου να κατασκευαστούν σ' όλη την επικράτεια πολλές δεκάδες φυλακές, ψυχιατρεία και “θεραπευτικές” κοινότητες και να εκπαιδευτεί ένας απροσδιόριστος αριθμός ατόμων που θα αναλάβουν το ρόλο των ανθρωποχειριστών και των ανθρωποφυλάκων.
Οι πολιτικοί διαχειριστές της εξουσίας κάνουν πάντα τη δεύτερη επιλογή. Κι όταν καθίσταται εμφανής η αποτυχία της, όντας ανίκανοι και ν' αναρωτηθούν μήπως έκαναν λάθος, αναζητούν τις ευθύνες σε οτιδήποτε άλλο εκτός του εαυτού τους. Γι’ αυτούς,
Χθες ευθυνόταν η ανυπαρξία “σύγχρονου” νομοθετικού πλαισίου (kαι το κατασκεύασαν εν μια νυκτί, μεταγλωττίζοντας το ΝΔ 104/1973 στη “δημοτική” και μετονομάζοντάς το σε Ν. 1729/1987, τον οποίο, εν συνεχεία, τροποποίησαν με τον Ν. 2161/1993, σύμφωνα πάντα με τις επιταγές του αμερικανικού παράγοντα). Σήμερα ευθύνεται η “έλλειψη υποδομής” (!) που δεν επιτρέπει τη “σωστή εφαρμογή” του νόμου. Αύριο θα ευθύνεται η ανυπαρξία του “σωστού νόμου” που δεν επιτρέπει τη λειτουργία της “σύγχρονης υποδομής”, διότι, βεβαίως, και οι νόμοι υφίστανται τη φθορά του χρόνου, κ.ο.κ. Στο μεταξύ οι τιμές διάθεσης της νοθευμένης ηρωίνης στη μαύρη αγορά αυξάνουν συνεχώς, η εγκληματικότητα μεγεθύνεται, οι συλλήψεις και οι καταδίκες πολλαπλασιάζονται, οι θάνατοι πληθαίνουν, οι αρρώστιες θερίζουν, οι μεγάλες εγκληματικές οργανώσεις ισχυροποιούνται, η κρατική εξουσία ενδυναμώνεται και ατομικές ελευθερίες αποδυναμώνονται, στ' όνομα της ανέφικτης προστασίας της κοινωνίας από έναν εχθρό που επινοήθηκε απ' τους πολιτικούς διαχειριστές της.
Ο Α. Koestler αναφέρει στην αυτοβιογραφία του, ένα επεισόδιο κατά το 2o Συνέδριο της Ένωσης των Συγγραφέων (Μόσχα, αρχές της δεκαετίας του 1930): Ενώ συζητούσαν για τη νοηματοδότηση του θανάτου της ανθρώπινης ύπαρξης, κάποιος αιφνιδίασε τους πάντες θέτοντας το ερώτημα: “Και τι γίνεται μ' έναν άνθρωπο που τον πατάει το τραμ;”. Ύστερα από αρκετά λεπτά αμηχανίας και σιωπής, ο κομμουνιστής υπουργός συγκοινωνιών πήρε το λόγο και δήλωσε: “Στην τέλεια σοσιαλιστική κοινωνία, το συγκοινωνιακό σύστημα θα λειτουργεί τόσο άρτια, ώστε δε θα γίνονται δυστυχήματα”. Στην τέλεια κοινωνία (!), όποια κι αν είναι αυτή, ίσως να μην υπάρχουν εξαρτημένοι. Όμως, μέχρι τότε υπάρχουν και θα υπάρχουν. Κι ακριβώς η ύπαρξή τους είναι που θα θέτει εσαεί επί τάπητος το καίριο ερώτημα:
“Και τι γίνεται με τον άνθρωπο που πεθαίνει, επειδή του επιβάλλουμε να χύσει στη φλέβα του τη νοθευμένη ηρωίνη μας, για την απόκτηση της οποίας ξεπουλάει τα υλικά αγαθά, το κορμί, την υγεία και την ελευθερία του;”
Κι αυτό ακριβώς είναι που καθιστά ζωτική την ανάγκη να συνειδητοποιήσουμε επιτέλους ότι “όσο θα υπάρχουν άνθρωποι στο δρόμο και θύματα στη λόχμη, που θα τους χωρίζει το φράγμα της ψευδαίσθησης, ο πολιτισμός μας θα είναι κίβδηλος”. (Α. Κoestler)
Ογδόντα χρόνια καταστολής είναι μάλλον αρκετά για να καταδειχτεί πέρα από κάθε αμφιβολία ο ατελέσφορος χαρακτήρας, η επιστημονική ανυποληψία και η κοινωνική και πολιτική επικινδυνότητα της κατασταλτικής “αντιναρκωτικής” πολιτικής που εφαρμόζει η κρατική εξουσία, μέσω της οποίας εισήγαγε την κοινωνία στο φαύλο κύκλο της διαρκούς αλληλοενίσχυσης της καταστολής και της εξάρτησης και την κατέστησε ανίκανη να αμυνθεί απέναντι και στη μιά και στην άλλη.
Κατά τη γνώμη μου, το “πρόβλημα των “ναρκωτικών”” δεν αφορά τους εκάστοτε διαχειριστές της κρατικής εξουσίας (που η δεδηλωμένη ανεπάρκεια ή η ιδιοτέλειά τους δεν τους επιτρέπει να προσεγγίσουν οποιαδήποτε άποψη πλην της δαιμονολογικής). Αφορά αποκλειστικά και μόνο την κοινωνία που συνειδητοποιεί καθημερινά το αδιέξοδο στο οποίο παραδέρνει, την αδυναμία της να διαφύγει απ' τον αφανιστικό φαύλο κύκλο στον οποίο την εγκλώβισε η εξουσία, και την ανυπαρξία κάθε πιθανότητας να απεμπλακεί από το ψεύτικο δίλημμα της επιλογής ανάμεσα στην εξάρτηση και την καταστολή, δεδομένου ότι η μία προϋποθέτει και συνεπάγεται την άλλη. Αφορά μια κοινωνία που, μετά από 80 χρόνια συστηματικής πλύσης εγκεφάλου, διαπιστώνει έκπληκτη ότι:


α) Οι αντίπαλοι της απαγόρευσης δεν ανήκουν στο κοινωνικό περιθώριο (όπως προπαγανδίζουν ανενδοίαστα οι επαγγελματίες της καταστολής και της “θεραπείας”), αλλά, αντίθετα, είναι ενεργοί πολίτες: επιστήμονες απ' όλα τα γνωστικά πεδία, πολιτικοί, δημοσιογράφοι, συγγραφείς και καλλιτέχνες απ' όλους τους χώρους (με εξαίρεση τα δυο άκρα του πολιτικού φάσματος). Πρόκειται γιά ένα ευρύτατο συνασπισμό ανθρώπων που η κοινωνική τους λειτουργία διαμορφώνει αργά αλλά σταθερά τον τρόπο με τον οποίο συλλαμβάνουμε και αντιλαμβανόμαστε τον εαυτό μας και τον κόσμο μας.



β) Οι υποστηρικτές της απαγόρευσης και της καταστολής, είναι ένα πολύμορφο δίκτυο από επαγγελματίες “ανθρωποσωτήρες” που απαρτίζεται από ορισμένους πολιτικούς, κυβερνητικούς και κρατικούς αξιωματούχους, δικαστικούς και αστυνομικούς, δικηγόρους και γιατρούς, και πλείστους άλλους ανθρωποκυνηγούς και ανθρωποφύλακες, στη ουρά των οποίων προστίθεται εν είδει τσόντας, η εμπροσθοφυλακή του “θεραπευτικού” γενιτσαρισμού: Κάποιοι πρώην εξαρτημένοι χρήστες που επενδύουν στο χρηματιστήριο της ατομικής και κοινωνικής αποσύνθεσης τις μετοχές της προσωπικής εμπλοκής τους στο “λούκι” των “ναρκωτικών”, υποδυόμενοι τους επαγγελματίες “σωτήρες” και “θεραπευτές” των τέως “συντρόφων” τους.
Όλοι αυτοί οι σύγχρονοι “σταυροφόροι”, ως σύνολο συγκροτούν έναν νέο άτυπο Ιεροεξεταστικό θεσμό ο οποίος αναλαμβάνει διακηρυκτικά (και με το αζημίωτο πάντοτε) τη σωτηρία της ψυχής μας, αφήνοντας το κορμί μας στην αρμοδιότητα των λαθρεμπόρων των “ναρκωτικών”, των διωκτών και των βασανιστών (που ειδικεύονται επαγγελματικά στην εξολόθρευση των θυμάτων, υποδυόμενοι τους κυνηγούς των θυτών).
Πολιτική θρησκεία των επαγγελματιών πολιτικών είναι ο μονοθεϊστικός κατασταλτισμός που συνεχώς αναπαράγει με διευρυμένο τρόπο τα προβλήματα που υποτίθεται πως αντιμετωπίζει.
“Η πολιτική όλο και περισσότερο θεωρείται ως (αναγκαίο ακόμη, δυστυχώς) επάγγελμα, που ασκείται από πρόσωπα που το μυαλό τους δεν επαρκεί γιά την επιστήμη, το ταλέντο τους δεν επαρκεί γιά την τέχνη κι ούτε έχουν αρκετή γνώση και εμπειρία της τεχνικής. Η εξουσία, όπως κι αν το πάρεις, είναι δουλειά των ιδεολογικών μεγαφώνων και των ειδικών της τακτικής της κρυψίνοιας και της κολακείας”, διαπίστωνε ο Ernst Fischer.
Συνεπώς, αν πράγματι θέλουμε να τελειώνουμε οριστικά με τη μαύρη αγορά, με τα κυκλώματα λαθρεμπορίας των “ναρκωτικών” και με τα όσα συνεπάγεται η ύπαρξή τους γιά την κοινωνία μας, πρέπει να θέσουμε υπό αυστηρό έλεγχο την κλίκα των επαγγελματιών πολιτικών που διαχειρίζονται την εξουσία, και να τους επιβάλλουμε το δικαίωμά μας να καθορίζουμε όχι μόνο το ποιός θα τη διαχειρίζεται (που μάλλον είναι άνευ σημασίας) αλλά και το πώς θα τη διαχειρίζεται.
Τα ογδόντα χρόνια της καταστολής των απαγορευμένων ουσιών συνθέτουν μιά σύγχρονη “Τελευταία Κρίση”: Συλλήψεις και κακοποιήσεις. Δίκες και καταδίκες. Τραγωδίες ατομικές και οικογενειακές. Εγκληματικότητα και εκπόρνευση. Εκμετάλλευση οικονομική και σωματική. Αρρώστια και θάνατος. Υπονόμευση και ανατροπή των δημοκρατικών θεσμών. Μια πληθώρα auto da fe που αυτοαναπαράγονται ασταμάτητα, μετατρέποντας τον άνθρωπο από αξία καθεαυτή σε αξία χρήσης και μόνο, προς δόξαν της εξουσίας.


Αυτός ο εφιάλτης που μπορεί να πάρει τέλος μόνο με την εφαρμογή μιας φιλελεύθερης αντιαπαγορευτικής πολιτικής απέναντι στις απαγορευμένες ουσίες που διαμορφώνεται γύρω από 4 βασικούς άξονες:
1) Αποποινικοποίηση της χρήσης όλων των ψυχοτρόπων ουσιών.

2) Αποποινικοποίηση της καλλιέργειας μικρών ποσοτήτων κάνναβης για προσωπική χρήση.

3) Διαχωρισμός των ψυχοτρόπων ουσιών με κριτήριο την επικινδυνότητά τους.

4) Διάθεση των εξαρτησιογόνων (ή “σκληρών”) ουσιών υπό ιατρικό έλεγχο.
Αλλά, οι εκάστοτε αποικιακοί διοικητικοί υπάλληλοι που διαχειρίζονται την εξουσία στον τόπο μας κωφεύουν, αναπαλαιώνοντας απλώς την κατασταλτική πολιτική των προκατόχων της. Γιατί είναι ίδιον των επαγγελματιών της πολιτικής να ασχημονούν. Οσο τους επιτρέπουμε να το κάνουν



Σάββατο, 25 Ιουνίου 2011




Η κατάθλιψη στην Τρίτη ηλικία

Κατάθλιψη 3



Η γήρανση συνδέεται με μια σειρά μεταβολών στα άτομα, οι οποίες είναι συνάρτηση της παρέλευσης του χρόνου τόσο σε βιολογικό όσο και σε επίπεδο εμφάνισης, συμπεριφοράς, εμπειρίας και κοινωνικών ρόλων. Επειδή το γήρας εξαρτάται από το χρόνο, η χρονολογική ηλικία ενός οργανισμού θεωρείται ένας ισχυρός αλλά ταυτόχρονα και ένας μη επαρκής δείκτης προσδιορισμού του γήρατος. Το πρωτογενές γήρας περιλαμβάνει τις γενετικά προγραμματισμένες βιολογικές και φυσιολογικές μεταβολές, όπως είναι η έκπτωση γνωστικών και σωματικών λειτουργιών και σε συνδυασμό με το δευτερογενές γήρας, δηλαδή τις παθολογικές μεταβολές, οι οποίες απορρέουν από εξωτερικούς παράγοντες, όπως οι περιβαλλοντικές επιδράσεις, η ίδια η συμπεριφορά και η προσωπικότητα του ατόμου, η αυτό-εικόνα του και οι σωματικές ασθένειες αποτελούν παράγοντες που επηρεάζουν τη διαδικασία του γήρατος.


Μιλώντας για ένα θέμα όπως η κατάθλιψη στους ηλικιωμένους που τα τελευταία χρόνια λαμβάνει μεγάλες διαστάσεις, αρκεί να γνωρίζει κανείς ότι στην κοινότητα τα ποσοστά ατόμων που νοσούν κυμαίνονται από 10-25%, στο γενικό νοσοκομείο 20-35%, ενώ σε ιδρύματα μακροχρόνιας φροντίδας όπως τα γηροκομεία ή οι οίκοι ευγηρίας τα ποσοστά είναι ακόμη υψηλότερα. Μια μελέτη περισσοτέρων από 10.600 Αυστραλών γυναικών αποκάλυψε ότι το 8,5% των γυναικών ηλικίας >50 ετών παρουσίαζε κατάθλιψη και ότι οι γυναίκες είχαν διπλάσια πιθανότητα από τους άνδρες (40.2%) να πάσχουν από κάποια συγκινησιακή διαταραχή.


Η απώλεια αποτελεί ένα κυρίαρχο θέμα στη συναισθηματική ζωή των μεγαλύτερων, σε ηλικία, ανθρώπων. Οι απώλειες, σε οποιοδήποτε τομέα της ζωής, αναγκάζουν το άτομο να «ξοδεύει» τεράστιο συναισθηματικό απόθεμα, για να εκφράσει τη λύπη του και να προσαρμοσθεί στις αλλαγές που επακολουθούν. Οι άνθρωποι, μετά την πέμπτη δεκαετία της ζωής, αντιμετωπίζουν σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό την έκπτωση της σωματικής υγείας, το θάνατο φίλων ή συντρόφων, τη θλίψη ότι δεν πραγματοποιήθηκαν οι προσδοκίες της νεότητας αλλά και τη γενικότερη μεταβολή του ατομικού επιπέδου διαβίωσης. Αλλά ακόμη και σε ανθρώπους που συνεχίζουν να διατηρούν ένα επίπεδο σταθερότητας, διαπιστώνουμε ότι εμφανίζονται με δραματική συχνότητα προβλήματα γάμου, σεξουαλικής φύσης και προσαρμογής. Οι καταστάσεις αυτές αποτελούν είτε μία φυσιολογική διαδικασία που συνάγεται η γήρανση, είτε υπερβολικές αντιδράσεις στις εμφανιζόμενες μεταβολές. Σε κάθε περίπτωση οι συνέπειες των καταστάσεων αυτών μπορούν να είναι τόσο σημαντικές, ώστε να προκαλούν συναισθήματα αυτoϋποτίμησης, απαισιοδοξίας και γενικότερη δυσλειτουργικότητα, δημιουργώντας έτσι ένα φαύλο κύκλο. Το άτομο εγκλωβισμένο, συχνά αδυνατεί να λάβει ικανοποίηση από την καθημερινότητα του όπως παλαιότερα και μπορεί να αναπτύξει ψυχική διαταραχή.


Η κατάθλιψη γενικότερα συνδέεται με τη λειτουργία κάποιων νευροδιαβιβαστών του οργανισμού, οι οποίοι είναι στενά συνδεδεμένοι με τη διάθεση. Πιστεύεται ότι στη γεροντική κατάθλιψη μια πτωχή δίαιτα, αποτελεί συνήθη αιτία κατάθλιψης, καθώς τα επίπεδα των νευροδιαβιβαστών του εγκεφάλου ρυθμίζουν τη συμπεριφορά μας, ελέγχονται από το τι τρώμε και σχετίζονται στενά με τη διάθεση.


Σωματικές ασθένειες και κυρίως η λειτουργική ανικανότητα και βλάβη οδηγούν στην εμφάνιση διαταραχών διάθεσης. Yπό οποιεσδήποτε συνθήκες η κατάθλιψη είναι αποτέλεσμα της κακής διατροφής, καθώς το ηλικιωμένο άτομο δεν μπορεί να λαμβάνει από το στόμα επαρκή τροφή και το γαστρεντερικό του σύστημα δε λειτουργεί στο βαθμό που λειτουργεί σε ένα νεότερο άτομο.


Όλες οι τεχνολογικές εξελίξεις, οι κοινωνικές αλλαγές και ο σύγχρονος τρόπος ζωής έφεραν στην επιφάνεια πολλά έντονα συναισθηματικά προβλήματα ηλικιωμένων. Η απομάκρυνση από την παραγωγική εργασία με τη συνταξιοδότηση μπορεί να οδηγήσει στη γεροντική κατάθλιψη. Καθώς αυξάνει η ηλικία, η αίσθηση ελέγχου του ηλικιωμένου ατόμου μπορεί να μεταβάλλεται και τομείς που κάποτε θεωρούνταν από το άτομο ότι βρίσκονται υπό τον έλεγχό του, τώρα παύουν να θεωρούνται ότι είναι. Για παράδειγμα, αν κάποιος θεωρούσε ότι έχει εσωτερικό έλεγχο στο επάγγελμά του όταν ήταν νέος, όταν βγαίνει στη σύνταξη παύει να έχει την ίδια αίσθηση.


Η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης και η μοναξιά οδηγούν στην εμφάνιση της κατάθλιψης. Παλαιότερα η παραδοσιακή οικογένεια ήταν μια κοινωνική ομάδα με στενούς δεσμούς. Ο παππούς και η γιαγιά προσέφεραν τις υπηρεσίες τους μέχρι τα βαθιά γεράματα. Οι παραδοσιακές αρχές και αξίες αναγνώριζαν κύρος, αξιοπρέπεια και ηγεμονία στα πρόσωπα των ηλικιωμένων. Το αντίθετο συμβαίνει πλέον στη σύγχρονη οικογένεια, στα πλαίσια της οποίας οι ηλικιωμένοι περιθωριοποιούνται. Η προοπτική της απομόνωσης και της μοναξιάς ενεργοποιεί την απογοήτευση, την αίσθηση του κενού και τη μελαγχολία.


Όλο και περισσότεροι ηλικιωμένοι μεταφέρονται πλέον σε γηροκομεία, γεγονός που αποτελεί τρομερή δοκιμασία για εκείνους. Tο γεγονός ότι είναι αναγκασμένος να ακολουθήσει ένα ωρολόγιο πρόγραμμα του προκαλεί αναστάτωση καθώς αλλάζει ο τρόπος ζωής του. Έτσι ο ηλικιωμένος απομονώνεται, παύει να είναι τόσο κοινωνικός, αρνείται ίσως να παίρνει τροφή, αρνείται να περιποιηθεί τον εαυτό του, γίνεται κάποτε έντονα επιθετικός κι έτσι χρειάζεται ένας μακροχρόνιος αγώνας από όλες τις πλευρές, και της δικής του και και των οικείων του, για να ξεπεράσει αυτό το στάδιο προσαρμογής.


Η κατάθλιψη στους ηλικιωμένους μπορεί να είναι πρωτογενής, περιλαμβάνοντας τη συγκαλυμμένη κατάθλιψη, κατά την οποία η νόσος μπορεί να συγκαλύπτεται από γνωστικού τύπου διαταραχές. Το 1/3 των καταθλιπτικών ασθενών μεγάλης ηλικίας εμφανίζουν σοβαρή απόσυρση και ψυχοκινητική διέγερση. Επιπλέον η γεροντική κατάθλιψη μπορεί να είναι και δευτερογενής, περιλαμβάνοντας την οργανική κατάθλιψη και τις καταθλιπτικές αντιδράσεις ως αποτέλεσμα σωματικών νοσημάτων. Βέβαια θα πρέπει να τονιστεί ότι η κατάθλιψη στους ηλικιωμένους μπορεί να μην εκδηλώνεται με τον ίδιο τρόπο που εμφανίζεται στους νεότερους. Οι ηλικιωμένοι παραπονιούνται περισσότερο για σωματική κατάπτωση πράγμα που δεν θεωρείται πάντα εκδήλωση κατάθλιψης.


Τα περιστατικά αυτοκτονίας σε ηλικιωμένα άτομα αυξάνονται. Από το 1980 μέχρι σήμερα η συχνότητα της αυτοκτονίας σε άτομα 65 ετών και άνω αυξάνεται με σταθερό ρυθμό. Παρά το γεγονός ότι το ποσοστό των αυτοκτονιών σε άτομα τρίτης ηλικίας είναι μικρότερο σε σχέση με αυτό που παρατηρείται σε πιο νέους ανθρώπους, εντούτοις η συχνότητα των επιτυχιών στις απόπειρες αυτοκτονίας των ηλικιωμένων είναι μεγαλύτερη. Η καλύτερη πρόληψη είναι η προσοχή και η φροντίδα που πρέπει να δίνεται στους ηλικιωμένους. Επιπλέον, η έγκαιρη αναγνώριση μιας κατάστασης που μπορεί να οδηγήσει στην αυτοκτονία και η θεραπευτική αντιμετώπιση της μπορεί να βοηθήσουν αποτελεσματικά τον ηλικιωμένο και να προλάβουν ίσως το μοιραίο.


Ο χρόνιος πόνος που ταλαιπωρεί τους ηλικιωμένους ενδέχεται να καθυστερεί την υποχώρηση της κατάθλιψης, σύμφωνα με αποτελέσματα νέας έρευνας. Ο πόνος μπορεί επίσης να εμποδίσει τη σωστή φροντίδα του καταθλιπτικού ασθενή από τον ίδιο ή τους ανθρώπους που τον φροντίζουν, να εμποδίσει τον ασθενή από το να εστιάσει στη συνέχιση της φαρμακευτικής του αγωγής για την κατάθλιψη ή να τον αποτρέψει από το να επισκεφτεί το γιατρό του.


Ο συνδυασμός φαρμακοθεραπείας και ψυχοθεραπείας στο ηλικιωμένο άτομο είναι ερευνητικά και κλινικά ο καταλληλότερος τρόπος παρέμβασης και αντιμετώπισης της γεροντικής κατάθλιψης. Η χορήγηση φαρμάκων βοηθάει στην άμεση ανακούφιση του αρρώστου από την έντονη καταθλιπτική διάθεση και την μειωμένη ενεργητικότητα. Επειδή στους ηλικιωμένους πολλές φορές συνυπάρχει η κατάθλιψη με τον πόνο, χρειάζεται σε αυτούς που ακολουθούν αντικαταθλιπτική αγωγή να γίνεται τακτικά αξιολόγηση της έντασης του πόνου ή άλλων ασθενειών που μπορεί να συνυπάρχουν και να καθιστούν δυσκολότερη την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων.


Στην ψυχοθεραπεία της γεροντικής κατάθλιψης, θεραπευτής και πελάτης συνεργάζονται από κοινού με στόχο την τροποποίηση των δυσλειτουργικών τρόπων σκέψης εστιάζοντας στον εαυτό, στον κόσμο και στο μέλλον. Στόχος της γνωστικής επεξεργασίας είναι η υιοθέτηση λειτουργικών μοντέλων σκέψεων, εναλλακτικών μορφών συμπεριφοράς (μέσω προγράμματος δραστηριοτήτων και κινητοποίησης για την επαναφορά της κοινωνικής λειτουργικότητας) με κύριο αποτέλεσμα την συναισθηματική αλλαγή. Επιπλέον η τεχνική της ανασκόπησης της ζωής βοηθά τους ηλικιωμένους να ξεπεράσουν την κατάθλιψη καθώς οδηγεί σε λύση προσωπικών συγκρούσεων και σε αποδοχή της προσωπικής τους ιστορίας.


Στρατηγικές περιορισμού της γεροντικής κατάθλιψης αποτελούν επίσης, η σωματική άσκηση, η εφαρμογή ενός υγιεινού τρόπου ζωής και η παρέμβαση στις γνωστικές λειτουργίες. Σε όλα τα παραπάνω αξίζει να αναφερθούμε στη διατροφή σαν παράγοντα κινδύνου για την γεροντική κατάθλιψη, εάν οι ηλικιωμένοι δεν χρησιμοποιούν αυτά που πρέπει στη διατροφή τους και σαν παράγοντα ευεργετικό για την πρόληψή της, εάν καταναλώνουν φαγητά πλούσια σε στοιχεία που επηρεάζουν σημαντικά τη συμπεριφορά του εγκεφάλου.


Γενικότερα, η καλή προσαρμογή του ατόμου στη φάση του γήρατος εξαρτάται από τις μορφές συμπεριφοράς που διατηρούσε το άτομο ως ενήλικας. Στην καλή ποιότητα ζωής των ηλικιωμένων συντελεί η διατροφή τους, ο τρόπος που αντιμετωπίζουν τη ζωή, αισιόδοξα ή απαισιόδοξα, η εποχή που ζουν, ο βαθμός οικονομικής ανάπτυξης του τόπου και το κοινωνικό περιβάλλον. Τέλος, ο Γεροντολογικός Σύλλογος των Η.Π.Α. το 1995 διατύπωσε το εξής απόφθεγμα: «Ας προσθέσουμε ζωή στα χρόνια και όχι απλώς περισσότερα χρόνια στη ζωή».


κα. Κούτρα Γεωργία, ψυχολόγος





Η κατάθλιψη στις γυναίκες



Κατάθλιψη 2


Μία στις οκτώ γυναίκες θα πάθει κατάθλιψη σε κάποια φάση της ζωής της.
Οι γυναίκες εμφανίζουν κατάθλιψη σε διπλάσιο ποσοστό απ' ότι οι άνδρες.
Οι απόπειρες αυτοκτονίας στις γυναίκες είναι διπλάσιες απ' ότι στους άνδρες.
Η κατάθλιψη εμφανίζεται συχνότερα στις γυναίκες ηλικίας 25-44 ετών.
Το 20-49% των γυναικών εμφανίζουν το λεγόμενο προ έμμηνο σύνδρομο (χαρακτηρίζεται από εκνευρισμό, θλίψη και θυμό πριν την εμφάνιση της περιόδου).
Μία στις πέντε εγκύους πάσχει από κατάθλιψη.
Το 10-15% των νέων μητέρων παθαίνουν επιλόχεια κατάθλιψη, που συνήθως συμβαίνει μέσα στον πρώτο χρόνο από τη γέννηση του παιδιού.
Υπάρχει μεγάλη σχέση ανάμεσα στις διατροφικές διαταραχές (ανορεξία και βουλιμία) και την κατάθλιψη στις γυναίκες. Το 90-95% των περιπτώσεων ανορεξίας συμβαίνουν σε νεαρές γυναίκες.
Στο 30-50% των περιπτώσεων της γυναικείας κατάθλιψης δεν γίνεται σωστή διάγνωση.
Η κατάθλιψη γενικά θεωρείται «γυναικείο πρόβλημα». Πράγματι, τα παρατηρούμενα ποσοστά εμφάνισης της νόσου είναι διπλάσια για τις γυναίκες σε σύγκριση με τους άνδρες. Οι γυναίκες υποφέρουν από κατάθλιψη, σ' όλες τις χώρες του κόσμου, δύο φορές συχνότερα από τους άνδρες. Παρά τις βιολογικές συνιστώσες στην αιτιολογία της κατάθλιψης και τις ορμονικές διαφορές ανάμεσα στους άνδρες και τις γυναίκες, πιστεύεται ότι οι ψυχοκοινωνικοί παράγοντες και τα διαφορετικά στρεσσογόνα γεγονότα ζωής (τοκετοί, ανατροφή παιδιών, εργασία), στα οποία εκτίθενται οι γυναίκες, διαμορφώνουν τα ποσοστά αυτά.
Στο ερώτημα τι συμβαίνει τελικά, γιατί τόσες πολλές γυναίκες είναι καταθλιπτικές, οι ερευνητές απαντούν με την θεωρία ότι οι γυναίκες είναι ομάδα υψηλού κινδύνου, δεδομένου του συνδυασμού βιολογικών και γενετικών παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων και των ορμονικών αλλαγών στην έμμηνο ρύση, κλιμακτήριο και εμμηνόπαυση.
Άλλοι παράγοντες που ενοχοποιήθηκαν επίσης ήταν κοινωνικοί και πολιτισμικοί:
· Κοινωνικοί ρόλοι

– Οι γυναίκες συχνά υποφέρουν από σύγκρουση κοινωνικών ρόλων (μητέρα, σύζυγος και εργαζόμενη) και υπευθυνοτήτων στη ζωή τους, με αποτέλεσμα την εμφάνιση άγχους και κατάθλιψης. Σύμφωνα με έρευνες, οι ανύπαντρες και διαζευγμένες μητέρες σε σύγκριση με τις παντρεμένες είναι πιο ευάλωτες στην εμφάνιση κατάθλιψης.
· Άνιση κοινωνική εξουσία


– Η έλλειψη κοινωνικής δύναμης και η χαμηλή κοινωνική θέση της γυναίκας μπορεί να οδηγήσει σε αισθήματα κατωτερότητας, σε διακρίσεις στο εργασιακό περιβάλλον, στη μερική απασχόληση ή και στην ανεργία. Το χαμηλό κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο αποτελεί παράγοντα κινδύνου για κατάθλιψη. Ένας άλλος παράγοντας που συμβάλλει σημαντικά στην εμφάνιση της κατάθλιψης είναι η έμφαση της σύγχρονης κοινωνίας στη νεότητα και την ομορφιά της γυναίκας.
· Σεξουαλική και σωματική κακοποίηση


– Τα κορίτσια που πέφτουν θύματα σεξουαλικής ή σωματικής κακοποίησης κατά την παιδική ηλικία, έχουν αυξημένο κίνδυνο για εμφάνιση κατάθλιψης στην ενήλικη ζωή.
· Απογοήτευση από προσωπικές σχέσεις


– Υψηλότερα ποσοστά κατάθλιψης εμφανίζουν οι μοναχικές και οι διαζευγμένες γυναίκες σε σύγκριση με τις παντρεμένες . Εντούτοις, τα πλεονεκτήματα του γάμου για τις γυναίκες μειώνονται όταν η ικανοποίηση από το γάμο είναι χαμηλή.
· Οικονομικές δυσχέρειες


– Η φτώχεια παρουσιάζεται περισσότερο στις γυναίκες παρά στους άνδρες και αποτελεί ένα σοβαρό και χρόνιο στρεσσογόνο παράγοντα που μπορεί να οδηγήσει σε κατάθλιψη.
Ψυχολογικοί παράγοντες ευθύνονται επίσης στην εμφάνιση της κατάθλιψης στις γυναίκες:


Μηχανισμοί εκτόνωσης


– Οι γυναίκες, όταν είναι πιεσμένες ψυχικά, μηρυκάζουν το πρόβλημά τους ( δηλαδή, κλαίνε για να μειώσουν τη συναισθηματική ένταση, προσπαθούν να εντοπίσουν την αιτία, απευθύνονται σε φίλους), κάτι που συντηρεί και επιδεινώνει την κατάθλιψη.
Αντίδραση στο στρες


– Οι γυναίκες είναι περισσότερο ευάλωτες σε στρεσσογόνες καταστάσεις λόγω των γυναικείων ορμονών.
Αυτό-εικόνα


– Η εικόνα του σώματος συνδέεται στενά με την αυτό-εκτίμηση στη γυναίκα και η χαμηλή αυτοεκτίμηση αποτελεί παράγοντα κινδύνου για την κατάθλιψη.


Παράγοντες κινδύνου για κατάθλιψη στις γυναίκες


Οικογενειακό ιστορικό με διαταραχές διάθεσης
Προηγούμενη εμφάνιση διαταραχής της διάθεσης του ατόμου
Απώλεια ενός γονέα πριν την ηλικία των 10 ετών
Σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση στην παιδική ηλικία
Ψυχοκοινωνικοί στρεσσογόνοι παράγοντες (απώλεια εργασίας, απώλεια λόγω θανάτου, πένθος, διάλυση γάμου, σοβαρές ασθένειες)
Απουσία σχέσης εμπιστοσύνης με το σύντροφο (κακές σχέσεις, παραμέληση, κακοποίηση)
Οι γυναίκες θεωρούνται πιο επιρρεπείς στην κατάθλιψη κατά τη διάρκεια μιας απώλειας ή άλλου σοβαρού αρνητικού γεγονότος ζωής. Τα καταστροφικά γεγονότα ζωής και οι μακροχρόνιες δυσκολίες, που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες οδηγούν σε χαμηλή αυτοεκτίμηση, αισθήματα αποτυχίας και απόρριψης και όταν δεν βρίσκονται τρόποι επιτυχούς αντιμετώπισης δημιουργούνται αισθήματα θλίψης και απελπισίας. Οι πιθανότητες εμφάνισης της κατάθλιψης δεν αυξάνουν απαραίτητα με την απώλεια ή την απειλή απώλειας αλλά με την ταυτόχρονη ύπαρξη της ταπείνωσης, του εξευτελισμού και του εγκλωβισμού, όταν προσβάλλεται το αίσθημα της προσωπικής αξίας του ατόμου και υπάρχει η αίσθηση ότι δεν υπάρχει διαφυγή. Αυτά τα στοιχεία κάνουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια καταθλιπτική και μια μη καταθλιπτική τροχιά.


Πως μπορούμε να βοηθήσουμε μια γυναίκα που υποφέρει από κατάθλιψη;


Η οικογένεια και το φιλικό περιβάλλον κάλλιστα μπορούν να τη βοηθήσουν! Εφόσον η κατάθλιψη είναι μια ασθένεια που αποδυναμώνει και εξαντλεί τη γυναίκα, το πιθανότερο είναι πως αυτή κάποια στιγμή θα αναζητήσει την βοήθεια του περίγυρού της. Παρόλα αυτά, οι γυναίκες που δεν έχουν την εμπειρία της κατάθλιψης μπορεί να μην καταλάβουν απόλυτα τι έχουν να αντιμετωπίσουν. Αν και χωρίς κακή πρόθεση, οι αγαπημένοι και οι φίλοι μπορεί, εν αγνοία τους, να πουν ή να κάνουν πράγματα τα οποία μπορεί και να την πληγώσουν.
Σημαντικό είναι να της προσφερθεί συναισθηματική υποστήριξη. Αυτό σημαίνει πως θα πρέπει η καταθλιπτική γυναίκα να αντιμετωπιστεί με κατανόηση, να περιβληθεί με στοργή και να της δοθεί κουράγιο.
Προσπαθήστε να είστε κοντά της, μιλώντας της, ακούγοντας προσεκτικά τι έχει να σας πει. Μην υποτιμήσετε κανένα συναίσθημα το οποίο εκφράζεται από την πλευρά της. Προσφέρετέ της ελπίδα. Καλέστε την για περιπάτους, επισκέψεις στον κινηματογράφο. Καλό θα ήταν η γυναίκα αυτή να προσπαθήσει να αναπτύξει καινούργια ενδιαφέροντα και κοινωνική ζωή, είτε συμμετέχοντας σε διάφορες ομάδες, είτε κάνοντας γυμναστική, είτε χορό.
Να προσπαθήσει σιγά -σιγά να ξαναβρεί τον εαυτό της και να συνεχίσει τη ζωή της με δύναμη και αισιοδοξία.


ΜΗΝ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΠΕΤΕ ΤΙΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ !! ΑΞΙΖΕΤΕ ΠΑΝΤΑ ΚΑΤΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ! Η ΖΩΗ ΕΙΝΑΙ ΜΠΡΟΣΤΑ ΣΑΣ! ΠΟΛΕΜΗΣΤΕ ΟΣΟ ΜΠΟΡΕΙΤΕ! ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΕΣΕΙΣ ΘΑ ΝΙΚΗΣΕΤΕ…


κα. Κανδύλη Μαρούλα, ψυχολόγος





Η κατάθλιψη σε παιδιά και εφήβους


Κατάθλιψη 1


Η κατάθλιψη είναι ένα σοβαρό πρόβλημα υγείας που μπορεί να επηρεάσει άτομα όλων των ηλικιών, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών και των εφήβων. Πρόκειται, λοιπόν, για μία ψυχική ασθένεια που επηρεάζει όλο το σώμα και έχει αντίκτυπο στον τρόπο που ένα άτομο αισθάνεται, σκέφτεται και συμπεριφέρεται.
Έρευνες που έχουν γίνει στο γενικό πληθυσμό, έχοντας ως στόχο την ανίχνευση της προδιάθεσης στην κατάθλιψη σε άτομα υγιή, δείχνουν ότι το 2% έως 4% των παιδιών και 4 έως 8% των εφήβων πάσχουν από κατάθλιψη. Το ποσοστό αυτό αυξάνει όταν πρόκειται για κλινικούς πληθυσμούς. Για παράδειγμα, έχει υπολογιστεί ότι 1 στα 5 παιδιά που παραπέμπονται σε ψυχιατρικά τμήματα παρουσιάζουν καταθλιπτική συμπτωματολογία. Στην Ελλάδα σε μία έρευνα (Μαδιανός 1993) που συμπεριέλαβε 1316 εφήβους ηλικίας 12 – 17 ετών διαπιστώθηκαν ιδιαίτερα αυξημένα ποσοστά κατάθλιψης ( 20,3 %). Σε πολλές χώρες η αυτοκτονία είναι μια από τις τρεις πιο κοινές αιτίες θανάτου σε άτομα ηλικίας 15-34 ετών. Οι περισσότεροι έφηβοι που αποπειρώνται να αυτοκτονήσουν πάσχουν από κάποιας μορφής συναισθηματική διαταραχή.
Είναι λοιπόν εξαιρετικά σημαντικό οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και άλλοι που φροντίζουν παιδιά να γνωρίζουν για την κατάθλιψη στη παιδική και εφηβική ηλικία. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων της πάθησης και η θεραπεία δημιουργούν τις καλύτερες προϋποθέσεις για την προστασία του παιδιού από μελλοντικά προβλήματα σε ψυχικό και κοινωνικό επίπεδο.
Ωστόσο, πολλά παιδιά και έφηβοι που υποφέρουν από κατάθλιψη δεν παίρνουν τη θεραπεία που χρειάζονται. Οι λόγοι είναι πολλοί:
· Αρχικά είναι δύσκολο να γίνει αποδεκτό ότι ένα παιδί ή ένας έφηβος παρουσιάζει κατάθλιψη. Επιπρόσθετα δεν γίνεται έγκαιρα αντιληπτό ότι τα συμπτώματα που παρουσιάζει το παιδί ή ο έφηβος ανήκουν στο φάσμα της κατάθλιψης. Και αυτό συμβαίνει επειδή πολλές συμπεριφορές όπως (αυτοεκτίμηση, διατροφικές συνήθειες, εκνευρισμός και ευερεθιστότητα) που σηματοδοτούν το πέρασμα του παιδιού στην εφηβεία, λόγω συχνότητας και έντασης γίνονται παθολογικές.
· Συχνά οι γονείς πιστεύουν ότι οι διαταραχές που παρουσιάζει το παιδί τους είναι παροδικές ή ότι είναι μία αντίδραση σε κάποιο γεγονός που έχει συμβεί. Η αδυναμία ανίχνευσης του καταθλιπτικού προβλήματος αφήνει το παιδί χωρίς βοήθεια μαζί με τους κινδύνους της επιδείνωσης.
· Υπάρχει επίσης, ο φόβος εκ μέρους της οικογένειας ότι εάν ένα παιδί οδηγηθεί σε ψυχίατρο για πρόβλημα κατάθλιψης, πιθανόν αυτό να ερμηνευτεί διαφορετικά από το περιβάλλον τους. Οι πιθανές αντιδράσεις των φίλων, των συγγενών, των συμμαθητών ή άλλων από το περιβάλλον του παιδιού, αποτελούν ανασταλτικό παράγοντα για τους γονείς τόσο για την αναγνώριση όσο και για την κατάλληλη αντιμετώπιση του προβλήματος της κατάθλιψης σε παιδιά και εφήβους. Με απλά λόγια οι γονείς φοβούνται το στιγματισμό του παιδιού τους.
· Δεν είναι επίσης αμελητέες στις δυσκολίες των γονιών για την αντιμετώπιση του προβλήματος, οι φοβίες για τις πιθανές παρενέργειες των ψυχοφαρμάκων που χορηγούνται για την θεραπεία της κατάθλιψης.
Η εκδήλωση της νόσου οφείλεται σε οργανικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες. Στη πρώτη περίπτωση όσον αφορά τις οργανικές αιτίες της νόσου γνωρίζουμε ότι ορμονικές διαταραχές μπορούν να επηρεάσουν την εκδήλωσή της . Επίσης ορισμένες άλλες διαταραχές της ανάπτυξης του παιδιού και του εφήβου όπως μαθησιακές δυσκολίες, προβλήματα συγκέντρωσης και προσοχής συνοδεύονται από αυξημένο κίνδυνο για κατάθλιψη.
Στη δεύτερη περίπτωση η παιδική κατάθλιψη έχει συνδεθεί με αρνητικά γεγονότα ζωής (όπως καταστάσεις παραμέλησης και συναισθηματικής αποστέρησης) κυρίως απώλειες. Τέτοια γεγονότα , όπως το διαζύγιο, ο θάνατος ενός αγαπημένου προσώπου, αποστέρηση ενός προσώπου ή ενός αντικειμένου, μόνα τους ή σε συνδυασμό με άλλους παράγοντες κινδύνου (π.χ. έλλειψη υποστήριξης) σηματοδοτούν την έναρξη της κατάθλιψης. Επίσης, μη σοβαρά στρεσογόνα γεγονότα, όπως δυσκολίες στις σχέσεις με τους φίλους (άσκηση βίας ενδοσχολικής) ή με τους γονείς, προβλήματα στο σχολείο, ανευρίσκονται συχνά στη διάρκεια του χρόνου της έναρξης που προηγείται της κατάθλιψης.
Ο τρόπος συμπεριφοράς του παιδιού και του έφηβου που πάσχει από κατάθλιψη είναι διαφορετικός από αυτόν του ενήλικα με κατάθλιψη.
Ποια είναι όμως εκείνα τα χαρακτηριστικά που θα πρέπει να μας ανησυχήσουν και να αναζητήσουμε τη βοήθεια ειδικού;
αυξημένος εκνευρισμός και ευερεθιστότητα, ακόμα και οι πιο μικρές δυσκολίες φέρνουν εκνευρισμό και θυμό που το παιδί ή ο έφηβος δεν μπορεί να διαχειριστεί. Γονείς παιδιών που νοσούν από κατάθλιψη αναφέρουν χαρακτηριστικά «δεν μπορεί να παραμείνει στη θέση του, είναι ανήσυχο και νευρικό». Αυτά τα διαστήματα ευερεθιστικότητας διακόπτονται συχνά από διαστήματα απάθειας,
Η μείωση της ψυχοκινητικότητας εκδηλώνεται συνήθως με απομάκρυνση από φίλους και από δραστηριότητες από τις οποίες το παιδί αντλούσε χαρά και ικανοποίηση στο παρελθόν (το παιδί δεν επισκέπτεται πια τους φίλους του, ή δεν κάνει καθόλου φίλους και περνά τον περισσότερο χρόνο του μόνο, ενώ δραστηριότητες που το ευχαριστούσαν στο παρελθόν δεν έχουν πλέον ενδιαφέρον). Παρουσιάζει μία εικόνα χαμηλής ενεργητικότητας και κόπωσης. Είναι λιγότερο χαμογελαστό, υπερβολικά υπάκουο έως αδιάφορο σε ότι συμβαίνει γύρω του.
πολλές απουσίες από το σχολείο και σημαντική μείωση στη σχολική επίδοση :το παιδί χάνει πολλά μαθήματα και η επίδοσή του στα μαθήματα μειώνεται σε σημαντικό βαθμό.
αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες : συνήθως απώλεια της όρεξης που έχει ως αποτέλεσμα απώλεια βάρους. Μερικές φορές αύξηση της όρεξης και παρηγοριά στο φαγητό.
προβλήματα στον ύπνο :το παιδί μπορεί να ξυπνά πολλές φορές κατά τη διάρκεια της νύχτας ή να μην μπορεί να ξυπνήσει το πρωί.
αναποφασιστικότητα, έλλειψη συγκέντρωσης :παιδιά που ήταν καλά οργανωμένα στο παρελθόν φαίνεται να ξεχνούν, να μην μπορούν να οργανώσουν το χρόνο και τις δραστηριότητές τους ή να συγκεντρωθούν σε ό,τι κάνουν
υπερβολικά συναισθήματα ενοχής και ανικανότητας,: φράσεις όπως «Είμαι χαζός» ή «Εγώ φταίω για όλα» είναι συχνές στο καταθλιπτικό παιδί.
απουσία ενθουσιασμού ή κινήτρου και χαμηλή αυτοεκτίμηση: αδυνατούν ή αρνούνται να αξιολογήσουν σωστά τις δυνατότητές τους και αισθάνονται αμηχανία, όταν οι άλλοι τους επαινούν. Θεωρούν ότι δεν αξίζουν την προσοχή και τη φροντίδα των άλλων, αλλά ακόμα και όταν την δέχονται την αντιμετωπίζουν καχύποπτα.
συχνά παράπονα για κεφαλαλγίες και πόνους στο στομάχι: τα συμπτώματα αυτά συνήθως απορρέουν από την αλλαγή των διατροφικών συνηθειών
θλίψη και απελπισία: τις περισσότερες ημέρες της εβδομάδας και για αρκετές ώρες της ημέρας το παιδί κλαίει και είναι θλιμμένο
Μπορεί να παρουσιάσει επιπλέον αντικοινωνικές συμπεριφορές: το σκάνε από το σπίτι, λένε συνεχώς ψέματα , κλέβουν από μαγαζιά.
Χρήση ουσιών και κατάχρηση αλκοόλ: πολλές φορές οι έφηβοι επειδή δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν το συναισθηματικό κενό που νιώθουν καταφεύγουν στη χρήση ουσιών πιστεύοντας ότι θα τους βοηθήσει να αισθανθούν καλύτερα.
επαναλαμβανόμενες σκέψεις θανάτου και αυτοκτονίας : αρκετές φορές ένας έφηβος που είναι θυμωμένος μπορεί να πει τη φράση «Μακάρι να πέθαινα». Η αυτοκτονία όμως είναι μια πραγματικότητα ακόμη και για τα παιδιά και τους εφήβους. Όταν μια τέτοια φράση προέρχεται από τα χείλη ενός παιδιού ή εφήβου με κατάθλιψη, θα πρέπει πάντα να λαμβάνεται πολύ σοβαρά υπόψιν.
Όταν μερικά από τα προαναφερόμενα συμπτώματα επιμείνουν για περισσότερο από δύο εβδομάδες, οι προβληματισμοί πρέπει να συζητηθούν με την οικογένεια ή με ένα στενό φίλο ή με ένα δάσκαλο του παιδιού και του εφήβου πριν γίνει ένα βήμα παραπέρα. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να επισημάνω ότι στην περίπτωση του εφήβου ο κίνδυνος της μη διάγνωσης οφείλεται στο γεγονός ότι παρόλο που τα συμπτώματα αυτά υπάρχουν, ο έφηβος τα αρνείται εφησυχάζοντας τους γονείς του, έχοντας την ψευδαίσθηση ότι μπορεί να τα καταφέρει μόνος του. Σε αυτή τη περίπτωση η πρόγνωση είναι αρκετά δυσοίωνη με υψηλό κίνδυνο συνύπαρξης της κατάθλιψης με άλλες ψυχικές διαταραχές. Επιπλέον ο κίνδυνος αυτοκτονίας σε νεαρά άτομα είναι αρκετά υψηλός.
Αν οι γονείς ή άλλα ενήλικα πρόσωπα στη ζωή του παιδιού ή του εφήβου υποψιάζονται την ύπαρξη κατάθλιψης, θα πρέπει να αναζητήσουν εξειδικευμένη βοήθεια. Η κατάθλιψη θεραπεύεται. Η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση της είναι πολύ σημαντική. Η διάγνωση γίνεται μέσα από την εκτίμηση του παιδιού ή του εφήβου και της οικογένειάς του, με τη βοήθεια ψυχολογικών tests. Γενικότερα, η συνεργασία της οικογένειας και του σχολικού περιβάλλοντος είναι απαραίτητη και αναγκαία για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης.
Η ατομική ψυχοθεραπεία του παιδιού και του εφήβου μπορεί να έχει επίσης καλά αποτελέσματα. Καινούργιες ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις όπως η παιγνιοθεραπεία (play therapy) μπορούν να βοηθήσουν το παιδί να επεξεργαστεί τα καταθλιπτικά συναισθήματα μέσα από το παιχνίδι. Η αλλαγή των στάσεων, των αντιλήψεων και των συμπεριφορών μέσα στην οικογένεια μέσω οικογενειακών συναντήσεων με ειδικούς ψυχοθεραπευτές (θεραπεία οικογένειας) είναι καθοριστικής σημασίας.
Φαρμακευτική αγωγή δίνεται σπάνια στα παιδιά σε πολύ σοβαρές μορφές κατάθλιψης που συνήθως συνυπάρχουν με οργανικά αίτια (άλλες ασθένειες).


κα. Σβάρνα Χριστίνα, ψυχολόγος


Παρασκευή, 24 Ιουνίου 2011









Τοξικομανία
και ο ρόλος του πατέρα



Σε τι χρησιμεύει ο Πατέρας


Εδώ και μισό αιώνα οι ερευνητές των κοινωνικών επιστημών έχουν σκύψει πάνω από το ρόλο του πατέρα και την θέση την οποία καταλαμβάνει μέσα στην οικογένεια.
Εδώ και μισό αιώνα ερευνούν και μιλούν για την σπουδαιότητα αυτού του ρόλου και την σημαντικότητα της επίδρασης που έχει για το κτίσιμο του ψυχικού κόσμου του παιδιού.
Τόσο για τα κορίτσια όσο και για τα αγόρια ο πατέρας αποτελεί με διαφορετικούς τρόπους ένα πρόσωπο απαραίτητο στην ομαλή ανάπτυξή τους
Εάν η μητέρα αντιπροσωπεύει την φωλιά, την ασφάλεια, την προστασία, την ζεστασιά, το συναίσθημα, την συγχώνευση, την κατανόηση
ο ρόλος του πατέρα έγκειται

α) Στην προστασία του παιδιού.


Ο πατέρας αντιπροσωπεύει, λόγω της φυσικής του κατάστασης, την προστασία της οικογένειας, προστασία για την μητέρα, προστασία για τα παιδιά.
Προστασία κοινωνική αλλά ψυχολογική και συναισθηματική.
Η παρουσία του πατέρα λειτουργεί με τέτοιο τρόπο ώστε να επιτρέψει την απρόσκοπτη ανάπτυξη του παιδιού μέσα στην κοινωνία
να το προστατεύσει από κάποια ενδεχόμενη απειλή
και να δημιουργήσει τα όρια, φυσικά και ψυχολογικά που θα του παρέχουν την ασφάλεια που έχει ανάγκη για την ανάπτυξή του..
Εκτός όμως από το να είναι παρών φυσικά, ψυχολογικά, ο πατέρας χρειάζεται να υποστηρίζεται και αυτός για να παίξει αυτό τον ρόλο και να θεωρείται σημαντική αυτή η παρουσία του


β) Στο διαχωρισμό του παιδιού από την μητέρα


Ο πατέρας αντιπροσωπεύει τον χωρισμό από το μητρικό στήθος, την διαφοροποίηση, τον διαχωρισμό. Ο πατέρας βγάζει το παιδί έξω από το σπίτι.
Θα το οδηγήσει μακριά από την μητέρα για να μπορέσει να αναπτυχθεί σαν ανεξάρτητη οντότητα.

Ο πατέρας αντιπροσωπεύει τα όρια, τα σύνορα αυτού του ψυχολογικού χωρισμού. Με αυτή του την επέμβαση εισάγει το παιδί στην διαφορετικότητα. Είναι ο άλλος, για το αγόρι, το άλλο σεξ για το κορίτσι, επεμβαίνει στην σχέση παιδιού - μητέρας, εμποδίζοντας την επέκταση αυτής της σχέσης και την συγχώνευση της μητέρας κι του παιδιού περισσότερο από τα όρια που θεωρούνται αναγκαία.

Η περιουσία του καθορίζει το ποσοστό αυτής της συγχώνευσης, βοηθώντας σύμφωνα με τον Φρόιντ στην λύση του οιδιπόδειου συμπλέγματος.
Το παιδί με τον ίδιο τρόπο που έχει ανάγκη την αγάπη της μητέρα, έχει την ανάγκη της παρουσίας του πατέρα για να γνωρίσει τα όρια του και να μάθει να σέβεται τον εαυτό του και τους άλλους.

Μέσω της παρουσίας του μαθαίνει ότι η μητέρα δεν είναι το μόνο πρόσωπο που μπορεί να σταθεί κοντά του, αλλά ότι υπάρχουν και άλλα πρόσωπα με τα οποία πρέπει να έρθει σε σχέση για να βρει αυτό που έχει με την μητέρα.


γ) Στην Μύηση του παιδιού στην κοινωνία.


Ο πατέρας έχει επίσης σαν λειτουργία,να μυήσει το παιδί του στο κόσμο και την κοινωνία.
Αυτό το πετυχαίνει με το απαγορεύεται, δηλαδή με την δυσαρέσκεια, η την στέρηση που μπορεί να προκαλέσει στην αχαλίνωτη επιθυμία του παιδιού με στόχο την αποδοχή των κοινωνικών ορίων και την κοινωνικοποίηση του. Δηλαδή ο πατέρας μυεί το παιδί του στο κοινωνικούς κανόνες χωρίς τους οποίους δεν θα μπορούσε να αναπτυχθεί η κοινωνική ζωή.
Ένα αποδεδειγμένο λοιπόν, χαρακτηριστικό του ρόλου του είναι ότι ο πατέρας ενσαρκώνει συμβολικά και πρακτικά το νόμο. Ορίζει αυτό που επιτρέπεται, ή, απαγορεύεται. Ορίζει τα όρια του παιδιού, βοηθώντας ψυχικά το παιδί, μέσα σε αυτά, να κτίσει την ταυτότητα του.
Καθορίζει το σεβασμό των κοινωνικών κανόνων και βοηθάει το παιδί να πει όχι, να μην νιώθει ότι κατέχει όλη την δύναμη. Βοηθάει το παιδί να αναλάβει τις ευθύνες του, να μπορεί οριοθετήσει τον εαυτό του

Ο πατέρας καταστεί το παιδί υπεύθυνο, πράγμα που σημαίνει ότι το προετοιμάζει στην οικοδόμηση της μελλοντικής του ζωής.
Οι έρευνες αποδεικνύουν ότι η δυσλειτουργία του πατέρα σε αυτό το χαρακτηριστικό του ρόλο του, μεγαλώνει την παραβατικότητα του παιδιού.

Τα λειτουργικά χαρακτηριστικά του ρόλου του εκφράζονται με τρεις τρόπους
α) δια μέσου της επιρροή που ασκεί
β) του τρόπου επέμβασης του.
γ) την μορφή της δράσης του

Οι έρευνες

Από την κλινική μου εμπειρία και από την επιστημονική μου αναζήτηση στις περιπτώσεις τοξικομανίας, βρίσκομαι πάντα μπροστά σε ένα τεράστιο για μένα θέμα, το οποίο έχει σχέση με την οικογενειακή κατάσταση του χρήστη και εντοπίζεται περισσότερο στην απουσία του πατέρα.
Η απουσία του πατέρα, δηλαδή, ή μη ανάληψη του ρόλου του μέσα στην οικογένεια, αποτελεί όχι μόνο ψυχολογικό και κοινωνικό πρόβλημα, αλλά και εθνολογικό, στο βαθμό που αυτό παρατηρείται στην ελληνική και όχι μόνον, πραγματικότητα, κατά κόρον. Αλλά και η εμπειρία πολλών επιστημών αποδεικνύει ότι οι χρήστες διατηρούν μια δύσκολη σχέση με τον πατέρα, ή δεν έχουν καμία σχέση με αυτόν. Ας δούμε όμως κάποιες έρευνες για να καταλάβουμε.

Οι περισσότερες έρευνες που ενδιαφέρονται για αυτό το φαινόμενο ξεκινάν από το 1970 και 1980


Πρώτος λοιπόν Ο Schwartzman το 1970 σύμφωνα με μια έρευνα που έκανε, διαπίστωσε ότι η σχέση μητέρας-παιδιού μετατρέπει τον πατέρα σε ένα απλό δορυφόρο γύρω από αυτή την σχέση και ακόμα ότι, η μητέρα φτάνει στο σημείο να δυσφημεί τον ρόλο του πατέρα, με διαφορετικούς τρόπους, μην επιτρέποντας του να αναλάβει την ευθύνη που του αρμόζει στην σχέση με το παιδί του.


Harbin και Maziar το 1975 παρατηρούν ότι πολλοί έφηβοι, εξαρτώμενοι χρήστες από ναρκωτικές ουσίες, έχουν υποστεί την γονική έλλειψη διαπιστώνοντας ότι μεγάλος αριθμός αυτών των εφήβων έχουν βιώσει τον χωρισμό των γονέων και κατ' επέκταση την απόσταση από τον πατέρα.

Ο Noone και Redding το 1975 παρατηρούν ότι πολλοί χρήστες αν και συνεχίζουν να ζουν με τις οικογένειες τους και να διατηρούν σχέσεις με αυτές, η σχέση με τον πατέρα είναι περιορισμένη έως και ανύπαρκτη.

Ο Hagglund το 1977 δείχνει ότι τα προβλήματα ψυχιατρικής φύσεως καθώς και προβλήματα τοξικομανίας παρουσιάζονται περισσότερο στο πατέρα, παρά στην μητέρα. Σε μια έρευνα που έκανε σε εφήβους της Δανίας παρατήρησε ψυχιατρικά προβλήματα στο 63% των πατεράδων και 19% στις μητέρες

Ο Stanton το 1982 διαπιστώνει σχεδόν αυτό που είχε παρατηρήσει Ο Schwartzman το 1970 ότι, η μητέρες των τοξικομανών δημιουργούν με τα παιδιά τους μια συμβιωτική σχέση, η οποία εξελίσσεται σε μια παιδαγωγική συμβιωτική πρακτική που διατηρήται περισσότερο από αυτή των μητέρων των σχιζοφρενών. Αυτή η μορφή σχέσης οδηγεί στην περιθωριοποίηση του πατέρα όσον αφορά την εκπαίδευση του παιδιού και μπορεί να φθάσει μέχρι την δυσφήμηση του ρόλου του μέσα στην οικογένεια.

Ο Bergeret το 1980 μετά από την εξέταση 186 περιπτώσεων τοξικό-εξαρτώμενων παρατήρησε ότι περισσότερο από το 50% αυτών των περιπτώσεων παρουσίαζαν άσχημες σχέσεις με τον πατέρα. Έτσι ο Bergeret θεωρεί ότι εξάρτηση από τα ναρκωτικά έχει άμεση σχέση με την απουσία την πατρικής εικόνας σαν στοιχείο ταυτοποίησης για το παιδί.


Ο Olivertein το 1982 θεωρεί ότι η σχέση του τοξικομανή με τον νόμο, τόσο σε πραγματικό επίπεδο όσο και σε φανταστικό, είναι προβληματική διότι ο γονέας παρουσιάζεται σαν γέρος, ανίκανος, ομοφυλόφιλος, ή έχει βιωθεί σαν ανίκανος να ευχαριστήσει σεξουαλικά την μητέρα.
Ο Cirillo το 1997 περιγράφει τον πατέρα του χρήστη σαν ένα πρόσωπο υποτιμημένο από την μητέρα στα μάτια του γιου του. Η μητέρα τον παρουσιάζει σαν αποτυχημένο σύντροφο, ανίκανο να ασκήσει τα πατρικά του προνόμια στο βαθμό που αυτή η πατρική εικόνα είναι σήμερα κοινωνικά υποτιμημένη, σε σχέση με την ισχύ την οποία κατείχε, γεγονός που αποτελεί αποτέλεσμα της κοινωνικής αλλαγής τον τελευταίο αιώνα.
Ο πατέρας λοιπόν του τοξικομανή περιγράφεται από τον Cirillo, αλλά και από άλλους επιστήμονες, σαν βίαιος, υποτιμημένος και απών.


Σύμφωνα με τις παρά πάνω έρευνες η χρήση ουσιών έχει σχέση με την απουσία της πατρικής εικόνας σαν στοιχείο ταυτοποίησης για το παιδί. Η χρήση είναι το αποτέλεσμα της αδυναμίας του πατέρα να χειριστεί την κρίση στις οικογενειακές σχέσεις και να πάρει θέση στα διάφορα εξελικτικά στάδια ανάπτυξης του παιδιού. Διότι ο πατέρας, όπως είπαμε πάρα πάνω, είναι εκείνος ο οποίος θα οριοθετήσει αυτή την οικογενειακή κρίση με την εξάσκηση της εξουσίας του, η οποία απορρέει από την ισχύ, την οποία του παράσχει ο κοινωνικός ρόλος του. Μέσω αυτής της ισχύος μπορεί να βάλει τα όρια τα οποία έχει απόλυτη ανάγκη το παιδί για να κτήση την ταυτότητα του. Η λειτουργία λοιπόν του πατέρα αποτελεί την ραχοκοκαλιά της διαδικασίας κοινωνικοποίησης του παιδιού.

Βέβαια το να μιλάμε για τον πατρικό ρόλο και να μιλάμε μόνο για την εξουσία που ασκεί, αποτελεί μ' ένα τρόπο συρρίκνωση της σημαντικότητας του ρόλου του πατέρα όσον αφορά τα άλλα χαρακτηριστικά τα οποία περικλείει ο ρόλος του.

Θα σταθούμε σε αυτό για να αναφέρουμε ότι η εξουσία του πατέρα δεν αποτελεί το μόνο μέσο με το οποίο ο πατέρας μπορεί να επιβάλει την παρουσία του. Η προσφυγή σε τρόπους και μεθόδους οι οποίες θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν βίαιες δεν αποτελεί το μόνο μέσον για να δηλώσει την παρουσία του δίπλα στο παιδί του. Η παρουσία μπορεί να λειτουργήσει περισσότερο μέσα από το κύρος του, το οποίο εκφράζεται από την όλη συμπεριφορά του και την στάση του και όχι από επι μέρους επεμβάσεις χωρίς σταθερότητα και χαρακτήρα.

Δηλαδή ο ρόλος του πατέρα εκφράζεται περισσότερο μέσα από την σταθερότητα, την συνέπεια και υπευθυνότητα της παρουσίας του και των λόγων του καθώς και των πράξεών του, στην σχέση με το παιδί του όπως και στην σχέση του, με τους άλλους ανθρώπους μέσα και έξω από την οικογένεια. Άρα η ισχύς του πατέρα δεν μπορεί να υπάρχει χωρίς τα παραπάνω χαρακτηριστικά.

Εκφράσεις της δυσλειτουργίας του πατρικού ρόλου
Βίαιος, Υποτιμημένος και Απών πατέρας.


Ο βίαιος πατέρας

Ο βίαιος πατέρας είναι ο πατέρας που την ισχύ του ρόλου του την μετατρέπει σε εξουσία και κατ΄ επέκταση σε βία στην σχέση με τα παιδιά του.

Κατ΄ αρχάς η εξάσκηση βίας έρχεται να αμφισβητήσει, όπως είπαμε, την ισχύ η οποία απορρέει από τον ρόλο του πατέρα. Ο βίαιος πατέρας είναι ο πατέρας ο οποίος είναι απόλυτος στο λόγο και στην πράξη και δεν αφήνει περιθώρια ελευθερίας στο παιδί του. Δείχνει σίγουρος για τον εαυτό του και θεωρεί ότι όλα πρέπει να τα ελέγχει αυτός. Έτσι όμως, η απόλυτη και δεσποτική εξουσία του πατέρα, ή άνευ' ορίων παράλογες απαιτήσεις του, δεν μπορούν να λειτουργήσουν εποικοδομητικά για το παιδί. Δεν μπορούν να θέσουν τα όρια και την αποδοχή τους από εκείνο, αλλά αντιθέτως μπορούν να δημιουργήσουν και να εκκολάψουν,
από την μια
τον αυριανό παραβάτη, τον αυριανό επαναστάτη χωρίς αιτία και τον αυριανό εγκληματία
από την άλλη μπορούν να εκκολάψουν,
τα αισθήματα απαξίωσης στο παιδί, την κατάθλιψη, την απόσυρση, και πολλές φορές και την αυτοκτονία
Η απόλυτη εξουσία, λοιπόν είναι μια από τις εκφράσεις της δυσλειτουργίας του πατρικού ρόλου. Εκφράζει την βίαιη σταθερότητα του πατρικού ενδιαφέροντος, η οποία δεν έχει σχέση με τις ανάγκες του παιδιού όσο με τις ανάγκες του ιδίου Αυτή η έλλειψη συναισθηματικού ενδιαφέροντος μέσα από την άσκηση βίας αποτελεί τον βασικό παράγοντα αποσταθεροποίησης και αυριανής παραβατικότητας για το παιδί.

Ο υποτιμημένος πατέρας

Ο υποτιμημένος πατέρας είναι αυτός ο πατέρας ο οποίος δεν μπορεί να ασκήσει τα καθήκοντα του ρόλου του. Είναι ο πατέρας που θέλει αλλά δεν μπορεί να ασκήσει την ισχύ του.
Δεν σημαίνει ότι δεν ενδιαφέρεται αλλά δυσλειτουργεί μέσα στην οικογένεια και υποτάσσει τις περισσότερες φορές τον λόγο και την πράξη του, στο λόγο και την πράξη της μητέρας. Είναι ο πατέρας ο οποίος δεν είναι σίγουρος για τον εαυτό του, πράγμα που δημιουργεί μια ασταθή παρουσία δίπλα στο παιδί του και μια μαλθακότητα, η οποία καθόλου δεν βοηθάει στην προστασία του και την δημιουργία των ορίων στην οικογένεια. Δεν έχει μια δική του παιδαγωγική ταχτική αλλά υιοθετεί τακτικές και παιδαγωγικούς τρόπους που μοιάζουν με αυτούς της μητέρας.

Αυτό έχω παρατηρήσει και εγώ το οποίο συμφωνεί απόλυτα με τις έρευνες που ανέφερα παραπάνω. Στις περισσότερες οικογένειες με προβλήματα τοξικομανίας συναντάμε έναν υποτιμημένο πατέρα, που δεν ξέρει τι να κάνει, τι να πει στο παιδί του, πως να επέμβει, ενώ αντιθέτως από την μεριά της μητέρας, έχουμε μια μητέρα που υπέρ λειτουργεί, που βρίσκεται παντού, καταλαμβάνοντας μια θέση διαμεσολαβητή ανάμεσα στον πατέρα και τον χρήστη, καθώς και με τα άλλα παιδιά της οικογένειας. αν υπάρχουν. Με αυτό τον τρόπο η μητέρα εξαρτά το χρήστη περισσότερο μαζί της δημιουργώντας μια συμβιωτική σχέση, καθώς και μια συμμαχία ενάντια στο λόγο και την πράξη του πατέρα που μπορεί να φθάσει μέχρι την δυσφήμηση του ρόλου του μέσα στην οικογένεια. Αυτή η κατάσταση οδηγεί τον πατέρα στο να περιοριστεί περισσότερο στην επαγγελματική του ιδιότητα, στην οποία δείχνει ένα πάθος απομακρύνοντας τον από την οικογένεια

Η Υποτίμηση του ρόλου του πατέρα είναι και αυτή μια έκφραση της δυσλειτουργίας του ρόλου του.


Εκφράζει όπως και στην περίπτωση του βίαιου πατέρα, με την έλλειψη σταθερότητας, με την έλλειψη συνέπειας, και επίσης με την έλλειψη της πατρικής υπευθυνότητας Αυτή η ανασφάλεια του πατρικού ρόλου μετατρέπεται σε αστάθεια και έλλειψη εμπιστοσύνης του ίδιου του παιδιού. Αφήνει το παιδί εκτεθειμένο και ανασφαλές, από την έλλειψη ορίων που δημιουργεί η στάση του. Στην αναζήτηση αυτής της ασφάλεια μπορεί το παιδί πολύ εύκολα να μπει στην παραβατικότητα και πιο ειδικά στην χρήση ουσιών.

Ο Πατέρας απών

Ο Απών πατέρας μπορεί πραγματικά να είναι απών λόγω της εργασίας του αλλά και να είναι απών λόγω της στάσης του.

Ο απών πατέρας είναι ο πατέρας που δεν τον ενδιαφέρει η ισχύς του ρόλου.
Συνήθως ο πατέρας αυτός δεν έχει καταλάβει, ή δεν θέλει να καταλάβει καθόλου το γεγονός ότι έγινε πατέρας. Τα πράγματα για αυτόν συνεχίζουν σαν να ζει ελεύθερος. Είναι λοιπόν αδιάφορος για τον ρόλο του και μπορεί να μην το εξασκεί καθόλου περιορίζοντάς τον, μόνο στο οικονομική προσφορά του προς την οικογένεια.. Ασχολείται περισσότερο με την ζωή του και μερικές φορές φαίνεται σαν να ανταγωνίζεται τα παιδιά του.
Δεν λαμβάνει μέρος στα προβλήματα που το παιδί του συναντάει στην ζωή του.
δεν βάζει τα όρια που θα δημιουργήσουν την ασφάλεια που χρειάζεται το παιδί για την ομαλή ανάπτυξή του.


Είναι ο πατέρας που θεωρεί ότι “έτσι που τα έκανε ας τα βγάλει πέρα μόνος του”
Με την απουσία του δεν μπορεί να προτρέψει το παιδί του εκτός των οικογενειακών συνόρων.
Αυτή η στάση, από το παιδί μπορεί να εκληφθεί σαν απόρριψη για αυτό που είναι, πράγμα που το γεμίζει με απογοήτευση για τον εαυτό του, βάζοντας σε μια κατάσταση αναζήτησης της προσοχής του γονέα που σημαίνει αναζήτηση της αποδοχή του.

Στην αναζήτηση αυτή το παιδί αργότερα, δέχεται να προσαρμοστεί σε κοινωνικές καταστάσεις εκτός οικογένειας μόνο και μόνο για να αρέσει στους άλλους. Με αυτό τον τρόπο γίνεται ευάλωτο στην γνώμη των άλλων και προσπαθεί να προσαρμοστεί στην εικόνα που οι άλλοι έχουν για αυτό με κίνδυνο να υιοθετήσει μια παραβατική συμπεριφορά που περιλαμβάνει και τη χρήση ναρκωτικών.

Βιβλιογραφία: CAIRN.INFOΙούλιος 2008

πηγή: Κερεντζής Λάμπρος

Δευτέρα, 20 Ιουνίου 2011




Η καλλιτεχνική εξύψωση του ψυχικού πόνου
ΦΑΙΝΟΜΕΝΟ ΧΑΛΕΠΑΣ


Ψυχιατρική και τέχνη 3


Από τους κορυφαίους έλληνες γλύπτες, ο Γιαννούλης Χαλεπάς ήταν παράλληλα ένας ψυχικά ασθενής με ταραγμένο βίο, σε μια εποχή που δεν ήξερε πώς να τον βοηθήσει. Το προσωπικό του δράμα αποτυπώθηκε στην τέχνη του, αλλά και εξυψώθηκε μέσα από αυτήν


Είναι σύνηθες οι ευγνώμονες πρώην ασθενείς να θέλουν να τιμήσουν τον γιατρό που τους θεράπευσε. Το αντίθετο, όμως, οι γιατροί να νιώθουν την ανάγκη να τιμήσουν έναν ασθενή, είναι μάλλον σπάνιο. Ενα τέτοιο σπάνιο γεγονός έζησαν όσοι βρέθηκαν στην Εθνική Γλυπτοθήκη το πρωινό του Σαββάτου 2 Ιουνίου 2007, όπου με μια ειδική εκδήλωση οι Ελληνες Ψυχίατροι τίμησαν το έργο του Γιαννούλη Χαλεπά. Αν σας αρέσει ο Χαλεπάς, μπορείτε ως το τέλος του μήνα να θαυμάσετε τη συντριπτική πλειονότητα των έργων του στην Εθνική Γλυπτοθήκη. Εμείς σήμερα θα σας μεταφέρουμε τις παρατηρήσεις του καθηγητή της Ψυχιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Κώστα Σολδάτου, ο οποίος έδωσε διάλεξη με θέμα «Ψυχοπαθολογία και καλλιτεχνική δημιουργία: Η περίπτωση Γιαννούλη Χαλεπά» ελπίζοντας ότι θα σας βοηθήσουν να εμβαθύνετε περισσότερο στο έργο του μεγάλου καλλιτέχνη.


«Υπάρχει ένα γεφύρι της τρίχας το οποίο χωρίζει τον άριστο τεχνίτη από τον καλλιτέχνη και αυτό το γεφύρι το είχε περάσει ο Γιαννούλης Χαλεπάς». Αυτά τα λόγια χρησιμοποίησε η διευθύντρια της Εθνικής Γλυπτοθήκης κυρία Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα προκειμένου να περιγράψει το ταλέντο με το οποίο αναμφισβήτητα ήταν προικισμένος ο Χαλεπάς. Εκτός όμως από το ταλέντο, ο μεγάλος έλληνας γλύπτης χαρακτηριζόταν και από ένα ακόμη ίδιον πολλών καλλιτεχνών: τη μελαγχολία, η οποία στην περίπτωσή του έφθασε στην ψύχωση.
Γεννημένος το 1852 στον Πύργο της Τήνου, ο Χαλεπάς εμβαπτίστηκε στην οικογενειακή παράδοση της μαρμαρογλυπτικής και το ταλέντο του φάνηκε από νεαρή ηλικία. Η εύπορη τότε οικογένειά του τού έδωσε την ευκαιρία να το αναπτύξει περαιτέρω καθώς εγκαταστάθηκε στην Αθήνα, πράγμα που επέτρεψε στον 17χρονο Γιαννούλη να σπουδάσει στο Σχολείο των Τεχνών. Εκτός όμως από την αγάπη για τη μαρμαρογλυπτική, η οικογένειά του προίκισε τον Γιαννούλη Χαλεπά και με τη βαριά κληρονομιά της ψύχωσης: από τα πέντε παιδιά των γονέων του ένα αγόρι αυτοκτόνησε, ένα άλλο σκοτώθηκε υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες και μια κόρη ήταν ψυχωσική. Τίποτε όμως ακόμη δεν προμήνυε την ασθένεια που θα έπληττε τον ταλαντούχο νέο, ο οποίος με μια υποτροφία από το Πανελλήνιο Ιερό Ιδρυμα Ευαγγελιστρίας Τήνου (ΠΙΙΕΤ) φεύγει το 1873 να φοιτήσει στην Ακαδημία Τεχνών του Μονάχου.


Στη διετία που πέρασε στο Μόναχο ο Χαλεπάς άνθησε καλλιτεχνικά: το 1874 πήρε το πρώτο Βραβείο της Ακαδημίας για το έργο «Παραμύθι της Πεντάμορφης» (το οποίο δεν σώζεται), ενώ την ίδια χρονιά παίρνει σε έκθεση του Μονάχου χρυσό μετάλλιο για το έργο του «Σάτυρος που παίζει με τον Ερωτα». Οσο για την ψυχική υγεία του, αυτή δεν φαίνεται να ανησυχεί κανέναν: στη συστατική επιστολή που του χορηγεί ο διευθυντής της Ακαδημίας προκειμένου να διεκδικήσει παράταση της υποτροφίας του βεβαιώνονται τόσο «οι εξαίρετες επιδόσεις του» όσο και η «αξιαγάπητη διαγωγή του».


Παρά τις ένθερμες παροτρύνσεις του διευθυντού της Ακαδημίας, η συστατική επιστολή δεν έχει αποτέλεσμα και με βαριά καρδιά ο 23χρονος Χαλεπάς αναγκάζεται να επιστρέψει στην Ελλάδα. Είναι άραγε η απογοήτευση της χαμένης υποτροφίας η αιτία που πυροδοτεί την ψύχωσή του; Πάντως η τετραετία που ακολουθεί είναι μια περίοδος υψηλής καλλιτεχνικής δημιουργίας, στην οποία όμως παρατηρείται η βαθμιαία εμφάνιση ψυχοπαθολογικών συμπτωμάτων. Τα έργα του «Σάτυρος που παίζει με τον Ερωτα», «Κοιμωμένη» «Μήδεια φονεύουσα τα τέκνα της» και «Κεφαλή Σατύρου» θεωρούνται από τους ειδικούς έργα αξεπέραστης αισθητικής τελειότητας και μάρτυρες του θεϊκού ταλέντου του Χαλεπά. Υπάρχουν όμως και κάποια περιστατικά που σκιάζουν αυτή τη εποχή: όταν η μητέρα της Σοφίας Αφεντάκη παρατηρεί ότι κάτι στην κεφαλή του αγάλματος δεν μοιάζει με την κόρη της, η κεφαλή θρυμματίζεται από τον καλλιτέχνη μπροστά στα μάτια της άναυδης μητέρας! Αντίστοιχη τύχη βρίσκει και η Μήδεια, ενώ υπάρχουν καταγραφές αγοράς φαρμάκων και αμοιβής του ιατρού Ζαχαριάδη. Βαθμιαίως η κατάσταση του καλλιτέχνη επιδεινώνεται. Σύμφωνα με τον κ. Σολδάτο, «παρατηρούνται έντονες ψυχοπαθολογικές εκδηλώσεις με σαφή παρανοειδή στοιχεία αλλά και προφανείς καταθλιπτικές προσμείξεις. Ετσι έχουμε βίαια ξεσπάσματα, παρερμηνείες και πιθανές ψευδαισθήσεις, μελαγχολική διάθεση και τάσεις απομόνωσης, άρνηση να μιλήσει και να δεχθεί τροφή και, τέλος, μια απόπειρα αυτοκτονίας».
Η οικογένεια ανησυχεί και στέλνει τον Γιαννούλη στην Ιταλία μαζί με τον αδελφό του για θεραπευτικούς σκοπούς. Παρά τις τυχόν πρόσκαιρες διακυμάνσεις, η ψυχοπαθολογία επιμένει. Παράλληλα τα οικονομικά της οικογένειας δεν πηγαίνουν καλά και έτσι αποφασίζεται η επιστροφή στην Τήνο. Από το 1880 ως το 1888 ο Χαλεπάς θα ζήσει στην Τήνο βιώνοντας μια «ψυχική και νοητική εξασθένηση» η οποία θα οδηγήσει στην απόφαση να εγκλειστεί ο ασθενής στο Ψυχιατρείο Κέρκυρας, όπου θα παραμείνει για 14 ολόκληρα χρόνια. Οπως συνέβαινε και στην Τήνο, όπου τα έργα του (από πηλό) καταστρέφονταν από τον ίδιο ή τη μητέρα του, έτσι και στην Κέρκυρα καταστρέφονται από τους φύλακες.


Θα χρειαστεί να πεθάνει ο πατέρας του για να βρει το κουράγιο η μητέρα του να τον βγάλει από το ψυχιατρείο και να τον ξαναφέρει κοντά της στην Τήνο. Η διάγνωση των γιατρών του ψυχιατρείου είναι «άνοια», όρος ο οποίος χρησιμοποιούνταν εκείνη την εποχή για να περιγράψει πολλές και διαφορετικές σημερινές ασθένειες. Κατά τον κ. Σολδάτο, «η κατάστασή του κατά την έξοδο από το ψυχιατρείο χαρακτηρίζεται από ουσιαστική ύφεση της ψυχοπαθολογίας του». Σε αυτή την εκτίμηση συνηγορεί το γεγονός ότι κατά τη διάρκεια της μικρής παραμονής του στην Αθήνα (καθ' οδόν προς Τήνο) ζητεί από τον γλύπτη Θωμά Θωμόπουλο να επισκεφθεί το Αρχαιολογικό Μουσείο, όπου προβαίνει σε «εξαιρετικά διορατικές παρατηρήσεις για τα αρχαία γλυπτά που αποδεικνύουν όχι μόνο τις καλλιτεχνικές αλλά και τις αρχαιολογικές γνώσεις του».


Ο Γιαννούλης Χαλεπάς είναι 50 ετών όταν επιστρέφει το 1902 στην Τήνο και στη μητρική επιτήρηση. Είναι άβουλος, μονήρης και εργάζεται ως βοσκός. Η πεποίθηση της μητέρας του ότι η τέχνη του φταίει για την ασθένειά του την οδηγεί να καταστρέφει τα έργα του. Πόσο δικαιολογημένη είναι όμως αυτή η πεποίθηση; Ο καθηγητής Σολδάτος θεωρεί τη συμπεριφορά των γονέων του Χαλεπά συνεπή προς το μορφωτικό επίπεδό τους αλλά και τα γενικότερα πιστεύω της εποχής τα οποία υπαγόρευαν αυτές τις αντιδράσεις. Παρά το αναμενόμενο των γονεϊκών αντιδράσεων, το 1916 ο Χαλεπάς φέρεται να αντιδρά φαινομενικά απρόσφορα στον θάνατο της μητέρας του, πράγμα που κατά τον κ. Σολδάτο σημαίνει «εκδήλωση γνησίου αισθήματος ανακούφισης, αφού με τη διακοπή της απαγορευτικής παρουσίας της ξαναρχίζει την καλλιτεχνική του δραστηριότητα με έντονους ρυθμούς».


Η έντονη καλλιτεχνική δραστηριότητα συνοδεύεται από βελτίωση της ψυχικής υγείας του σε βαθμό που πολλοί να θεωρούν ότι «αυτοθεραπεύεται διά της τέχνης». Παραμένει όμως σε ενδιάμεση κατάσταση από πλευράς κοινωνικής ένταξης. Σύμφωνα με τον κ. Σολδάτο, η παρατηρούμενη βελτίωση «δεν φαίνεται να ξεπερνά το επίπεδο της υπολειμματικής κατάστασης. Παρ' όλα αυτά, οι διασωθείσες σημειώσεις του ως προς τη μεθοδολογία της γλυπτικής δραστηριότητάς του δείχνουν ικανοποιητική νοητική επάρκεια. Τέλος, η καλλιτεχνική δημιουργία αυτής της περιόδου διακρίνεται από πριμιτιβισμό και δύσκολα αποκρυπτογραφούμενους συμβολισμούς». Στο διάστημα αυτό ο Χαλεπάς απολαμβάνει τον θαυμασμό των συναδέλφων του καλλιτεχνών που συρρέουν στον Πύργο για να τον επισκεφθούν, ενώ το 1927 η Ακαδημία Αθηνών τού απονέμει το Αριστείο των Τεχνών.


Στις αρχές Αυγούστου του 1930 ο Χαλεπάς γράφει στον ανιψιό του Βασίλειο που ζει στην Αθήνα: «Αγαπημένε μου Βασιλάκη, θέλω να έρθω εις την Αθήνα να ξεκουραστώ λιγάκη, διότι εδώ κουράζομαι πολύ. Ο θείος σου Γιαννούλης». Στις 24 Αυγούστου η σύζυγος του Βασίλη Χαλεπά, Ειρήνη, μεταφέρει τον Γιαννούλη στην Αθήνα και στο σπίτι της οδού Δαφνομήλη. Εκεί θα ζήσει τα οκτώ τελευταία χρόνια της ζωής του μέσα σε ζεστή οικογενειακή ατμόσφαιρα και θαλπωρή η οποία θα του ενδυναμώσει τη δημιουργικότητά του. Σύμφωνα με τον κ. Σολδάτο, «η ψυχική κατάστασή του εμφανίζει περαιτέρω βελτίωση ακόμη και στη συναισθηματική σφαίρα. Από τις υπάρχουσες μαρτυρίες προκύπτει ότι, μολονότι πάντοτε εσωστρεφής και συγκρατημένος, έχει φτάσει σε σημαντικό βαθμό συναισθηματικής απαντητικότητας και έχει κοινωνικοποιηθεί με τα μέτρα της εποχής. Αυτό όμως που είναι το σημαντικότερο είναι ότι έχει αποκτήσει σαφή εναισθησία: αναφερόμενος σε παλιά βιώματά του δηλώνει ότι όταν έφτιαχνε το έργο του "Κεφαλή Σατύρου" το 1878 έβλεπε αβάσιμα τη μορφή να τον προκαλεί και να τον εμπαίζει».


Ποια θα ήταν άραγε η διάγνωση της «άνοιας» του Χαλεπά αν ζούσε στις ημέρες μας και ποια θα ήταν η πιθανή εξέλιξη της ασθένειάς του; Με την επιφύλαξη ότι δεν μπορεί κανείς να κάνει διάγνωση χωρίς να έχει εξετάσει τον ασθενή, ο καθηγητής κ. Σολδάτος σημείωσε: «Η περίπτωση Γιαννούλη Χαλεπά αποτελεί ένα από τα πολλά παραδείγματα για τη φυσική πορεία της ψύχωσης σχιζοφρενικού τύπου την εποχή που δεν υπήρχε αποτελεσματική θεραπευτική παρέμβαση. Η αρχική μείξη καταθλιπτικών στοιχείων θα μπορούσε να εγείρει το ενδεχόμενο σχιζοσυναισθηματικής διαταραχής. Η περαιτέρω εξέλιξη όμως της κλινικής εικόνας σχεδόν το αποκλείει. Παρέμειναν υπολειμματικά ψυχωσικά στοιχεία κυρίως από τη συναισθηματική σφαίρα, αλλά και εκείνα υφέθησαν σημαντικά όταν οι περιβαλλοντικές συνθήκες έγιναν ευνοϊκές, έστω και περί την ηλικία των 80 ετών. Οσο για γεροντική άνοια, ούτε υποψία δεν μπορεί κανείς να διαπιστώσει. Εξάλλου ο ίδιος είχε δηλώσει ότι ο νέος (γέρος) Χαλεπάς ξεπέρασε τον παλιό (νέο)».


Ο κ. Σολδάτος εκτιμά ότι τα 40 χρόνια διακοπής της καλλιτεχνικής δημιουργίας του Γιαννούλη Χαλεπά όχι μόνο δεν οδήγησαν σε απώλεια των αντιστοίχων δυνατοτήτων του αλλά μάλλον εμπλούτισαν και ουσιαστικοποίησαν τη σχετική παραγωγή του ως τον θάνατό του. Οσο για το τι θα είχε συμβεί στον μεγάλο δημιουργό αν ζούσε στις ημέρες μας, ο κ. Σολδάτος λέει: «Δεν μπορούμε να εικάσουμε ποια θα ήταν η πορεία της καλλιτεχνικής δημιουργίας του Γιαννούλη Χαλεπά αν ζούσε την ιστορία του έναν αιώνα αργότερα, στην εποχή των αποτελεσματικών και χωρίς σοβαρές περιοριστικές παρενέργειες θεραπειών. Είναι όμως βέβαιον ότι η ποιότητα της ζωής του θα ήταν αναμφισβήτητα καλύτερη και πιθανότατα η προσαρμογή του σε αντίξοες περιβαλλοντικές συνθήκες πολύ πιο επιτυχής. Αυτό που πιθανώς θα χανόταν για το διαχρονικό κοινό του ως μοναδική εξέλιξη στην τεχνοτροπία του θα αντισταθμιζόταν για τον ίδιο από τη διατήρηση της ευεξίας του. Για μας τους σύγχρονους ψυχιάτρους δεν μένει παρά να υποκλιθούμε με σεβασμό μπροστά στο έργο ενός μεγάλου έλληνα καλλιτέχνη που ανήκει στις τάξεις εκείνων που φρόντισαν οι συνάδελφοί μας πριν από εκατό και πλέον χρόνια».


Πέμπτη, 16 Ιουνίου 2011









"Η ζωή μου εις το Δρομοκαίτειον"
Ψυχιατρική και τέχνη 2


του ποητή Ρώμου Φιλύρα

Αποσπάσματα

Ο διπλανός μου είναι ένας άνθρωπος που ταξιδεύει. Προτού πλαγιάσουμε στο θάλαμο για να κοιμηθούμε, βγάνει από τις τσέπες του ένα σωρό παλιόχαρτα και ατελείωτα κουβάρια σπάγγους, πακετάρει μεθοδικά το κρεβάτι του, τα ρούχα, τα παπούτσια του και μας λέει αντί για καληνύχτα «καλή αντάμωση». Ταξιδεύει, πάει στη Λειψία, στο Παρίσι, στο Βερολίνο, στην Αίγυπτο, Ινδίες, Μαρόκο...



Επιτρέπεται ο πρώτος τυχών νοσοκομάκος με ένα σκούντημα να ξυπνάει και να ξαναφέρνει πάλι πίσω στο Δρομοκαΐτειο τον άνθρωπο που του δόθηκε με λίγα παλιόχορτα και κάτι σπάγγους να ταξιδεύει σαν το πουλί, να κάνει κάθε νύχτα κι από ένα θείο ταξίδι; Μια φορά που τον εξύπνησεν απότομα ο νοσοκόμος, του φώναξε απελπισμένα: -¶σε με, για το Θεό, χάνω το τρένο! Είναι σύστημα αυτό, είναι κούρα αυτή, να παίρνουν τη μόνη ευτυχία που απομένει στον τρελό; Τον γιατρεύουμε, μας λένε. Μπράβο! Κι όταν γίνει καλά, θα ξανακάνει ποτέ του ταξίδι με ένα κομμάτι σπάγγο; Ζήτω η τρέλα! Εγώ ο Ρώμος το φωνάζω

Η ίδια ώρα χτυπά και για τρελούς και για γνωστικούς



Και γιατί ξαγρυπνούν γύρω μας οι νοσοκόμοι; Μοιάζει σαν ειρωνεία, σαν το «φύλακες γρηγορείτε» των φυλακών. Γρηγορείτε μην τύχει και σας φύγει κανείς! Μην τύχει και χάσουν την παρτίδα του παιχνιδιού έξω, σ΄αυτόν τον παράλογο κόσμο. Τι λόγος! Μήπως επρόκειτο ποτέ να κερδίσουμε;



.Εδώ αγαπούμε-αλλίμονο- πιότερο τη ζωή. Γιατί τη χάνουμε και την ξαναβρίσκουμε τυχαία.



Η ώρα της πρωινής επισκέψεως των γιατρών- τι παράλογη κι ανώφελη φασαρία. Δεν καταλαβαίνω την επιμονή τους να θέλουν καλά και σώνει να μας γιατρέψουν. Να μας γιατρέψουν! Πρώτον, που δεν είναι τόσο εύκολο. Κι έπειτα, είναι απαραίτητο;......Καλοπροαίρετοι γιατροί μου, αν επιμένετε να με γιατρέψετε από κάτι, γιατρέψτε με από τη λογική. Από τη λογική κι από τη μνήμη που μου απέμεινε, να μην ξαναθυμάμαι τον άμετρο πόθο της ζωής. Να, ελάτε σε μένα, λευκοφόροι ψυχίατροι. Σκύφτε επάνω μου: γιατί εγώ θυμάμαι. Σ΄αυτόν το θάλαμο κανείς άλλος δε θυμάται πιά εκτός από μένα!

Κάνω γκάφες τη μιά πάνω στην άλλη!Ρωτώ συνέχεια- ο αφελής- τα υπέροχα πρόσωπα της κοινωνίας των τρελών και δεν μπορώ να κρατήσω τα γέλια. Ο Θεός, ο τα πάντα επισκοπών, με βλέπει από το θρόνο του- έναν παλιοτενεκέ του πετρελαίου- και μου κάνει νεύμα να πλησιάσω. –άκουσε να σου πω, μου λέει αγέρωχος κι οργίλος...Πρέπει να μάθεις να φέρεσαι. Σου δίνω δυό μέρες καιρό.-Τι πρέπει, αν επιτρέπει η παντοδυναμία σου, να κάνω σε δυό μέρες;-Να μη μας περνάς για τρελούς!.



(ΠΑΡΑΛΗΡΗΜΑ)



Έρχεσαι στο όνειρο, για να με βασανίζεις σαν έμμονος εφιάλτης. Ήρθες και χθες και προχθές. Και ξαναήρθες κι απόψε...Γδυνόσουνα. Κλειστά τα παράθυρά σου. Και εγδυνόσουνα. Κι εφτερούγιζαν γύρω σου χιλιάδες έρωτες με μικρά φτερά κι έβλεπα πέταλα ρόδων να σκορπιούνται στα λευκά σου σεντόνια και τον εαυτό μου ανάποδα στο προσκέφαλό σου να μετρώ του ταβανιού σου τα σχέδια ώσπου νάρθεις. Ήρθες; Ας παίξει η μουσική!....... Τώρα κοιμήσου εσύ, εγώ τραβώ. Η μουσική ας προηγηθεί. ¶γνωστοι κόσμοι, πεθαμένοι αστέρες, πλανήτες με χρυσές ουρές, ας έμπουν μπροστά. Ο γαλαξίας ας ακολουθεί σαν χρυσή διαδήλωσις. Έπειτα ας παραταχθούν τα εξαπτέρυγα των ερώτων. Έπειτα ο ίππος μου ο πολεμικός. Κι έπειτα εγώ, ο νεκρός.








Εμπειρίες χρηστών και επιζώντων της ψυχιατρικής


Είναι ο μοναδικός άνθρωπος στην υφήλιο που αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτορας πανεπιστημιακού ιδρύματος και μάλιστα του τμήματος Ψυχολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, αν και είναι πρώην έγκλειστος ψυχιατρείου!


Ο Πίτερ Λέμαν (φωτογραφία) διαγνώστηκε στα 27 του χρόνια με «παρανοϊκή σχιζοφρένεια», κλείστηκε σε ψυχιατρείο και βίωσε το στίγμα του τρελού.
Αυτή η εμπειρία, όμως, αποτέλεσε για τον ίδιο την αφορμή να αντλήσει συμπεράσματα και να ξετυλίξει πρακτικές που δεν βοήθησαν μόνο τον ίδιο, αλλά και χιλιάδες συνανθρώπους μας, που ήταν θύματα των ίδιων «ψυχιατρικών μεθόδων».


Η ζωή του μοιάζει να είναι βγαλμένη από τις σελίδες μυθιστορήματος.
Γεννήθηκε το 1950 στην Γερμανία, πραγματοποίησε σπουδές στην Κοινωνική Εργασία στο Βερολίνο, αλλά το 1997 Κλείστηκε σε ψυχιατρικό νοσοκομείο της Στουτγάρδης, από το οποίο απομακρύνθηκε αυτοβούλως, αφού σταμάτησε να παίρνει τα χάπια και δεν παρουσίασε υποτροπή!


Το 1980 δημιούργησε τις πρώτες ομάδες αυτοβοήθειας στο Βερολίνο και έγινε ιδρυτικό μέλος του Συλλόγου για προστασία από την ψυχιατρική βία και του Ευρωπαϊκού Δικτύου πρώην χρηστών και επιζώντων της ψυχιατρικής.


Διετέλεσε πρόεδρος του δικτύου στα χρόνια 1997- 1999, ενώ τώρα είναι γενικός γραμματέας.
Ο καθηγητής ψυχολογίας του ΑΠΘ Κώστας Μπαϊρακτάρης χαρακτήρισε «ανθρωπιστικό – επιστημονικό» το έργο του κ. Λέμαν , τονίζοντας πως για αυτό το λόγο αναγορεύτηκε χθες επίτιμος διδάκτορας.


Τι λέει, όμως, ο ίδιος για την αναγόρευση;
«Ελπίζω ότι αυτό το πανεπιστήμιο, το οποίο τίμησε έτσι την εμπειρία των χρηστών και επιζώντων της ψυχιατρικής θα αποτελέσει παράδειγμα για άλλα πανεπιστήμια, ώστε η φωνή των επιζώντων να ακουστεί και να υποστηριχθούν στον αγώνα για ανθρώπινα δικαιώματα», λέει ο κ. Λέμαν, που βρίσκεται αυτές τις ημέρες στη Θεσσαλονίκη για το Ευρωπαϊκό Συνέδριο κατά των Διακρίσεων και του Στιγματισμού.


«Δεδομένου ότι το προσδόκιμο ζωής των ψυχιατρικών ασθενών έχει ήδη μειωθεί κατά τουλάχιστον τρεις δεκαετίες-πιθανότατα κυρίως εξαιτίας των καρδιαγγειακών διαταραχών και του διαβήτη που προκαλούνται από τα ψυχοτρόπα φάρμακα – είναι πλέον καιρός για αντίσταση σε διεθνές επίπεδο, συμπεριλαμβανομένων και των ακαδημαϊκών κύκλων, κατά των απειλητικών διακρίσεων για τη ζωή των ψυχιατρικών ασθενών.


Οι ασθενείς που αρνούνται να πάρουν ψυχοφάρμακα, δεν κάνουν ό,τι κάνουν, δεν λένε ό,τι λένε, γιατί είναι άρρωστοι, αλλά γιατί ακριβώς δεν είναι!
Αγωνίζονται να απαλλαγούν απ’ αυτά, γιατί αισθάνονται υπό την επήρειά τους να χάνει το νόημά του το υπόλοιπο της ζωής που τους απέμεινε μετά την ψυχιατρική παρέμβαση.
Αυτοκτονούν, για να γλιτώσουν από το βασανιστήριο μιας διαρκούς και αμέτοχης ζωής σε κατάσταση σωματικού ράκους.
Απελπίζονται, και γίνονται επιθετικοί ή αποσύρονται από την επικοινωνία, γιατί το σύστημα ψυχικής υγείας και η κοινωνία, όλοι εμείς, δεν τους ακούμε και δεν τους παίρνουμε σοβαρά, όταν προσπαθούν να μας επικοινωνήσουν αυτές τις αλήθειες»







Τετάρτη, 15 Ιουνίου 2011













Οικογενειακή βία
Βία 12



Μαρτυρία παιδιού: ο βίαιος πατέρας


Διότι μου έφαγε την ζωή, μου έφαγε την παιδική μου ηλικία....
Ποτέ δεν είχα το δικαίωμα σε αυτή την ήρεμη παιδική ηλικία, την παιδική ηλικία χωρίς προβλήματα...
ποτέ δεν είχα το δικαίωμα σε ζεστές οικογενειακές σχέσεις όπως μέσα σε άλλες οικογένειες όπως το να πάμε όλη η οικογένεια στο σινεμά, να εξιστορήσει ο καθένας πως πέρασε την ημέρα του κατά την διάρκεια του φαγητού...
Διότι με κατέστρεψε ολοκληρωτικά, ή μάλλον δεν μου έδωσε το δικαίωμα να μεγαλώσω φυσιολογικά,
διότι δεν σταματούσε να με υποτιμά,
διότι εξ αιτίας εκείνου δεν έχω εμπιστοσύνη τον εαυτό μου
διότι με έκανε να νιώθω φόβο κάθε μέρα ή στεκόταν πάντα πάνω από το κεφάλι μας,
διότι έκανε κακό στους ανθρώπου που αγαπώ,
διότι είναι ένας ψεύτης, διότι είναι χειριστικός,
διότι ξεχνάει όλα όσα έχει κάνει, και μπορεί να σε κάνει να πιστέψουν οι άλλοι ότι αυτός δεν έχει κάνει τίποτα και εμείς είμαστε η αιτία, ότι εμείς είμαστε που προσπαθούμε να τον εκμεταλλευτούμε,
διότι ο μόνος του στόχος είναι να υποφέρουν οι άλλοι, διότι δεν ενδιαφέρεται για την ευτυχία των άλλων και δεν την θέλει
Διότι ακόμα και σήμερα που δεν ζει μαζί μου, φοβάμαι, νιώθω πολύ άσχημα ψυχολογικά αλλά και σωματικά, ( πονοκέφαλοι, πόνοι στην κοιλιά, πόνοι στην πλάτη),
διότι η ζωή μου δεν ξεκίνησε πάνω σε φυσιολογικές βάσεις

διότι την ζωή μου πρέπει να την κτίσω μόνος μου, χωρίς την βοήθεια ενός ενήλικα ο οποίος έπρεπε να είναι ένας αγαπημένος πατέρας, ένας πατέρα που ανησυχεί για την ευτυχία των παιδιών του
Διότι κατά την διάρκεια της ζωής μου θα έχω αυτές τις άσχημες αναμνήσεις,
διότι σε όλη μου την ζωή θα υπάρχουν πάντα οι άλλοι οι οποίοι δεν θα πιστεύουν αυτά που τους λέω για αυτό που έζησα στην παιδική μου ηλικία,

διότι εκείνος θα μπορεί συνεχώς να βγαίνει κερδισμένος λόγω των αμφιβολιών και να χειρίζεται όπως έκανε παλιά τους ανθρώπους εναντίων μου
Και ακόμα πολλά άλλα πράγματα.


Παρασκευή, 10 Ιουνίου 2011








Ψυχιατρική ταξινόμηση

ως πολιτική

προσωπικής καταπίεσης


Βία 11

Με τη δυνατότητα που μου δίνεται από αυτό το βήμα, θα ήθελα να καταθέσω κάποιες σκέψεις που μου δημιουργήθηκαν ως απόρροια της αγωνίας μου και της ανάγκης να απαντήσω σε ερωτήματα που ανέκυψαν σε μένα ύστερα από μία ψυχιατρική εμπειρία που είχα στο παρελθόν. Διάφορα διαβάσματα, συζητήσεις και εμπειρίες, καθώς και η θέαση του παράλογου που κυριαρχεί γύρω μας μου έλυσαν κάποιες απορίες, ενώ μου δημιούργησαν άλλες. Αφορμή για τον τίτλο που επέλεξα για αυτή την εισήγηση υπήρξε το δοκίμιο του Τόμας Σαζ Η ψυχιατρική ταξινόμηση σαν στρατηγική προσωπικής καταπίεσης. Γράφει κάπου εκεί ο Σαζ:


«Μπορούμε να είμαστε σίγουροι για ένα πράγμα: μόνον ο άνθρωπος δημιουργεί σύμβολα και επηρεάζεται από αυτά. Όταν λοιπόν οι άνθρωποι ταξινομούνται, επηρεάζονται, ενώ τα ζώα και τα πράγματα δεν επηρεάζονται. Λες έναν άνθρωπο “σχιζοφρενή” και κάτι παθαίνει. Λες ένα ποντίκι “ποντίκι” και ένα βράχο “γρανίτη” και δεν παθαίνουν τίποτα. Με άλλα λόγια, στην ψυχιατρική και στις ανθρώπινες υποθέσεις γενικά, η πράξη της ταξινόμησης είναι ένα γεγονός με τεράστια σημασία».


Νιώθει οδύνη κάποιος που εμπλέκεται σε μια ψυχική και ψυχιατρική περιπέτεια, και σε αυτήν περιλαμβάνεται και η οδύνη της διάγνωσης. Η «διπολική διαταραχή» η «σχιζοφρένεια», η «κατάθλιψη» είναι κάποιες από τις διαγνώσεις που μπορεί να συνοδέψουν τον λεγόμενο «ασθενή» στην έξοδο από το ψυχιατρείο και στην είσοδό του στον νέο κόσμο. Γιατί ο κόσμος μοιάζει να έχει γκρεμιστεί και ποτέ να μην μπορεί να είναι ξανά ο ίδιος. Σε μια δεδομένη στιγμή οποιοσδήποτε μπορεί να νοσηλευτεί σε ένα ψυχιατρικό νοσοκομείο, με ή χωρίς τη θέλησή του, προκειμένου να γιατρευτεί από τις «ψευδαισθήσεις» του και τον αφόρητο ψυχικό του πόνο. Στα πλαίσια της θεραπείας, υπόκειται στην πρακτική της διάγνωσης και της χορήγησης των φαρμάκων που είναι κατάλληλα για την «αρρώστια» του.


Η ψυχιατρική διάγνωση δίνει μια ερμηνεία της συμπεριφοράς και της ψυχικής κατάστασης ενός ανθρώπου. Διαπιστώνει το γεγονός μιας ασθένειας. Στην πραγματικότητα όμως είναι μια διαδικασία ταξινόμησης των ανθρώπων, που διαχωρίζει τους λεγόμενους φυσιολογικούς από τους μη φυσιολογικούς, τους ψυχικά υγιείς από τους μη υγιείς, τους λογικούς από τους παράλογους. Όμως, με ποιο κριτήριο ορίζεται ο «ψυχικά υγιής» άνθρωπος; Πώς δικαιολογείται ο καταναγκαστικός εγκλεισμός και η κοινωνική απόρριψη του «μη ψυχικά υγιή»; Είναι δυνατόν να θεωρείται ότι ο άνθρωπος που αντιμετωπίζει τον ψυχικό πόνο έχει μια ασθένεια; Ότι κάποιος που έχει δεχθεί τη διάγνωση της σχιζοφρένειας, ας πούμε, έχει την ασθένεια της σχιζοφρένειας, με την έννοια που ένας καρδιοπαθής πάσχει από την καρδιά του; Είναι η ψυχική διαταραχή μια αρρώστια της ψυχής, Που βρίσκεται η ψυχή; Βρίσκεται σε κάποιο σημείο του σώματος, όπως η καρδιά ή το συκώτι; Είναι η ψυχική διαταραχή μια ασθένεια του εγκεφάλου; Τελικά, είναι δυνατόν να εφαρμόζεται η επιστημονική γνώση της ιατρικής, που βασίζεται στον ορθολογισμό, και στο πεδίο του ψυχικού πόνου;


Στην εποχή μας γίνεται λόγος για την λεγόμενη οργανική αιτιότητα σε σχέση με τη ψυχική διαταραχή. Επιστήμονες με μεγάλο κύρος, με υπερσύγχρονα μικροσκόπια, μέσα σε αποστειρωμένα εργαστήρια, διατείνονται ότι έχουν ανακαλύψει την αιτία της ψυχικής διαταραχής στο ανθρώπινο γονιδίωμα. Υποστηρίζουν ότι ατέλειες και βλάβες στο DNA και στον εγκέφαλό, που δίνει τις εντολές, είναι η αιτία για την διαταραγμένη ψυχική ισορροπία και συμπεριφορά, χωρίς όμως να έχουν αποδείξει τίποτα. Όμως αυτή είναι μια ύποπτη και επικίνδυνη προσέγγιση που εκμηδενίζει τον άνθρωπο, καθώς η ψυχική του κατάσταση παρουσιάζεται ως μη αναστρέψιμη, με μόνη του σωτηρία τα φάρμακα που πρέπει να λαμβάνει για όλη του τη ζωή, προκειμένου να ελεγχθούν «συμπτώματα» που οφείλονται σε αυτή την υποθετική βιολογική ανωμαλία.


Η ιατρική είναι μια επιστήμη, όμως, στην ψυχιατρική, μοιάζει παράλογη η επιστημονική και αντικειμενική ματιά του ψυχίατρου, που βλέπει μόνο «συμπτώματα», ενώ συνδιαλέγεται με ανθρώπινα υποκείμενα. Ο άνθρωπος δεν είναι μια μηχανή. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός, ένα έλλογο ον με ελεύθερη βούληση που βρίσκεται σε άμεση αλληλεπίδραση με το κοινωνικό του περιβάλλον. Βρίσκεται δηλαδή σε μια διαλεκτική σχέση με τον κόσμο και αυτός ο κόσμος περιλαμβάνει και τον ψυχίατρο. Ο ψυχίατρος όμως κάνει τη διάγνωση ακολουθώντας ένα επιστημολογικό μοντέλο που ορίζει ότι ο παρατηρητής δεν επηρεάζει το παρατηρούμενο αντικείμενο ούτε επηρεάζεται από αυτό, αρνούμενος έτσι μια προσωπική σχέση με τον άνθρωπο που έχει απέναντί του και πιστεύοντας ότι τα λεγόμενα «ψυχικά συμπτώματα» που παρατηρεί οφείλονται σε κάποια βιοχημική διαταραχή που συμβαίνει μέσα στο σώμα και δεν σχετίζονται με την εμπειρία του ανθρώπινου υποκειμένου και τις κοινωνικές του σχέσεις. Η διάγνωση δημιουργεί με αυτόν τον τρόπο την οντότητα μιας ασθένειας, παρά την απουσία συμπτωμάτων οποιασδήποτε συνηθισμένης αρρώστιας και ταξινομεί μια ορισμένη συμπεριφορά δίνοντας έναν χαρακτηρισμό. Ο χαρακτηρισμός αυτός με την υποχρεωτική λήψη φαρμάκων και την απουσία της ανθρώπινης ζεστασιάς και κατανόησης επιβάλλουν μια ελαττωματική ταυτότητα στο άτομο, αφού αφορούν την προσωπικότητά του, κάτι που δεν συμβαίνει όταν γίνεται η ιατρική διάγνωση της καρδιοπάθειας, ας πούμε. Και επιπλέον, κάνει μια πρόγνωση για το μέλλον και καθορίζει τη συμπεριφορά όλων απέναντι του, καθώς και τη δική του. Έτσι, η διάγνωση είναι μια πράξη με συνέπειες προς όλους, «είναι μια κοινωνική πράξη και η κοινωνική πράξη είναι ένα πολιτικό γεγονός», όπως λέει ο Λαινγκ.


Η διάγνωση, η υποχρεωτική λήψη φαρμάκων και ο καταναγκαστικός εγκλεισμός δημιουργούν στην κοινωνία την εικόνα ενός ψυχικά πάσχοντα επικίνδυνου, ανισόρροπου και υποδεέστερου ατόμου. Η κοινωνία, αρνούμενη να δει τον εαυτό της μέσα σε αυτόν, δημιουργεί τον αποδιοπομπαίο τράγο της, έναν σύγχρονο φαρμακό, και του μεταβιβάζει τους φόβους, τις αντιφάσεις και τις αποτυχίες της. Η απόρριψή του και ο εγκλεισμός του αντιπροσωπεύουν την άρνηση που επιβεβαιώνει μια υποτιθέμενη κοινωνική ομαλότητα. Μια κοινωνική ομαλότητα που συνίσταται στην τυφλή τήρηση κανόνων που συντηρούν ένα καταπιεστικό σύστημα, ομαλότητα που δεν θέλει να αποδεχτεί ότι όλοι οι άνθρωποι είναι ίδιοι γιατί είναι διαφορετικοί. Απ’ την άλλη μεριά, όλη αυτή η ψυχιατρική πρακτική δημιουργεί από μόνη της έναν φόβο που προκαλεί υποτακτικότητα, και μια στρεβλή αντίληψη ότι υπάρχει κάποιος δείκτης για το φυσιολογικό και υγιές. Γιατί, η επιστήμη ορίζει τι είναι ορθή σκέψη και συμπεριφορά και δίνει επιστημονικές εξηγήσεις για ό,τι είναι ξένο προς αυτές. Πώς μπορεί λοιπόν κανείς στην εποχή της λογικής που διανύουμε να αμφισβητήσει αυτή την επιστημονική εξουσία, έστω κι αν επιβάλλει καταναγκαστική θεραπεία, αφού αυτό γίνεται για επιστημονικούς λόγους και για το καλό του ασθενή; Γιατί, ο ασθενής είναι ασθενής και δεν έχει συναίσθηση των λόγων και των πράξεών του, γι’ αυτό πρέπει να υφίσταται οποιαδήποτε θεραπεία, ακόμα και ενάντια στη θέλησή του, αφού αυτός δεν μπορεί να ξέρει τι είναι καλό για τον ίδιο. Μάλλον, ολόκληρη η εποχή μας θα έπρεπε να ονομαστεί εποχή της λογικής του παραλόγου και της βαρβαρότητας.


Σε αυτή την εποχή λοιπόν και ενώ η πλειοψηφία βρίσκεται στο περιθώριο και πλήττεται από τη φτώχεια, την ανεργία και την καταστολή, βιώνει την αδικία και τον παραλογισμό, το Ψυχιατρείο, ως θεσμός της καθεστηκυίας τάξης και του κράτους, διατηρεί, με όπλο την επιστήμη, τον συντηρητικό και κατασταλτικό χαρακτήρα που κουβαλάει από τη γένεσή του. Αυτή η διημερίδα είναι η υπέρβαση. Δίνει ένα βήμα για να ακουστούν όσοι καταδικάστηκαν κάποτε στη σιωπή και τον αποκλεισμό, αλλά είναι και ένα σημαντικό βήμα για την κριτική στην εξουσιαστική λογική που ορίζει τι είναι μη υγιές και επιβάλλει καταναγκαστική θεραπεία. Η ηθική της επιστήμης της ψυχιατρικής αντίκειται στην ηθική της βοήθειας προς τον συνάνθρωπο, γιατί η πραγματική ψυχική υποστήριξη και βοήθεια δεν μπορεί να είναι επιστήμη που παρατηρεί αντικείμενα, αλλά λειτούργημα που απευθύνεται σε υποκείμενα και σέβεται την ελευθερία τους· που προσανατολίζει αυτόν που έχει χάσει τον προσανατολισμό του και έχει ανάγκη στην κατεύθυνση της ζωής, όχι της υποταγής· που τον βοηθάει να τρελαθεί και να απελευθερώσει την εμπειρία του, προκειμένου να αντιμετωπίσει τον παραλογισμό του συστήματος· λειτούργημα, όπου η ψυχοθεραπευτική συνεδρία δεν εξαντλείται στο δεκάλεπτο με τη συνταγογράφηση και έναντι αδράς αμοιβής· που δεν φυλακίζει τη συνείδησή μέσα στις λέξεις της διάγνωσης και το σώμα σε απάνθρωπα κλειδωμένα κτίρια· που δεν ασκεί βία, δεν εφαρμόζει την καθήλωση, δεν καταστέλλει με ψυχοφάρμακα, για να εξυπηρετήσει τα συμφέροντα των φαρμακοβιομηχανιών· που δεν κατηγοριοποιεί τους ανθρώπους, αλλά διδάσκει στην κοινωνία την ανοχή και την ωθεί προς την αποδοχή της διαφορετικότητας, με σκοπό την πανανθρώπινη απελευθέρωση. Μόνο έτσι ο ψυχίατρος μπορεί να είναι ένας θεραπευτής της ψυχής και όχι ο αστυνόμος της.
Μαρία Δρακοπούλου