Σάββατο, 28 Απριλίου 2012






Ο πόλεμος των παιδιών2

ΑΝΤΙΜΕΤΡΑ: ΤΟ «ΠΑΙΔΟΦΥΛΑΓΜΑ»

Εξίσου αμφιλεγόμενη και εντόνως αμφισβητούμενη πτυχή του εμφυλίου είναι η φιλανθρωπική δράση της βασίλισσας Φρειδερίκης. Η κοινωνική δράση των ανακτόρων υπήρξε ένας τρόπος άσκησης πολιτικής και μια προσπάθεια κατοχύρωσης της θέσης του παλατιού αλλά και της ίδιας της Φρειδερίκης προσωπικά στην πολιτική αρένα.
Τον Ιούλιο του 1947 ιδρύθηκε με βασιλικό διάταγμα το «Βασιλικό Ίδρυμα Προνοίας», στόχος του οποίου ήταν η περίθαλψη των προσφύγων, η προστασία των παιδιών των βορείων επαρχιών και η αποτροπή της μεταφοράς τους πέρα από τα σύνορα121. Καθόλου συμπτωματικά, ο Έρανος αφορούσε τη Βόρεια Ελλάδα, στην οποία ίσχυσαν κυρίως οι εκτοπίσεις πληθυσμών. Εξάλλου, εκεί είχε την έδρα του το Γενικό Αρχηγείο του ΔΣΕ, κοντά στις γειτονικές κομμουνιστικές χώρες. Ο Έρανος τελούσε υπό την Υψηλή Προστασία της βασίλισσας και η τελευταία απευθύνθηκε μέσω εφημερίδων και ραδιοφώνου στο λαό για τη στήριξη του εγχειρήματος.
Αρχικά, η διάρκεια του Εράνου «Πρόνοια Βορείων Επαρχιών Ελλάδος» προβλεπόταν εξάμηνη122, οι εξελίξεις όμως και τα νέα δεδομένα, η μετατόπιση δηλαδή παιδιών και από τους αντάρτες, κατέστησαν τη λειτουργία του απαραίτητη και η μεταφορά παιδιών από τη βόρεια Ελλάδα εντατικοποιήθηκε. Κατ’ ακολουθίαν, οι εκτοπίσεις πληθυσμών, ως μέρος της πολεμικής τακτικής και στρατηγικής, πραγματοποιήθηκαν πρώτα από την κυβερνητική πλευρά. Βασικός στόχος της κυβέρνησης ήταν ν’ αποκόψει τους αντάρτες από κάθε πηγή ανεφοδιασμού και να τους στερήσει τη δυνατότητα στρατολόγησης νέων μαχητών123.
Μια πενταμελής Εκτελεστική Επιτροπή διοικούσε τον Έρανο και διαχειριζόταν τα χρήματα από εισφορές, δωρεές και φόρους. Κυρίαρχο ρόλο όμως διαδραμάτιζαν οι Εντεταλμένες Κυρίες του Εράνου, εθελόντριες, μέλη της ανώτερης κοινωνικής τάξης και επικεφαλής των διαφόρων προνοιακών-φιλανθρωπικώνοργανώσεων124. Τις 72 αυτές κυρίες της αθηναϊκής κοινωνίας ανέλαβε να οργανώσει η Αλεξάνδρα Μελά125. Σε σύντομο χρονικό διάστημα επιτροπές του Εράνου δημιουργήθηκαν σχεδόν σε όλες τις επαρχιακές πόλεις και ένα καλά οργανωμένο δίκτυο απλώθηκε σε όλη την Ελλάδα.
Μετά τη δημοσιοποίηση της μεταγωγής των παιδιών από το ΔΣΕ, Τύπος και κοινή γνώμη, επικαλούμενοι τον κίνδυνο αφελληνισμού της ελληνικής νεολαίας, απαίτησαν την αστραπιαία αντίδραση της Κυβέρνησης και την άμεση λήψη αντιμέτρων για να αποτραπεί η μεταφορά των υπολοίπων παιδιών στις γειτονικές χώρες126. Έτσι, στις 21 Απριλίου, με πράξη του Υπουργικού Συμβουλίου, ιδρύθηκε η «Συντονιστική Επιτροπή Περιθάλψεως Απειλουμένων Παιδιών», στην οποία συμμετείχαν εκπρόσωποι των Υπουργείων Στρατιωτικών, Υγιεινής, Παιδείας, Ανοικοδομήσεως και Πρόνοιας, αντιπρόσωποι του ΠΙΚΠΑ, του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού και του Εράνου127.
Η «Πρόνοια Βορείων Επαρχιών Ελλάδος» ήλθε αρωγός στο κράτος και έθεσε στη διάθεση των αρμοδίων αρχών ολόκληρη την οργάνωση του Εράνου για τη μεταφορά και περίθαλψη των ανταρτόπληκτων παιδιών σε ασφαλείς περιοχές128. «Το κύριο σχέδιο ήταν να γλυτώσουν τα παιδιά στις βόρειες επαρχίες από το να μεταφερθούν πέρα από τα σύνορα και να ανατραφούν ως εχθροί της χώρας»129.
Το Υπουργείο Πρόνοιας αποφάσισε να εφαρμόσει σχέδιο απομάκρυνσης των παιδιών ηλικίας 3-14 ετών από τις απειλούμενες περιοχές. Τα παιδιά θα υποδεικνύονταν από τις τοπικές και στρατιωτικές αρχές και θα παραλαμβάνονταν από το κράτος κατόπιν πλήρους συγκαταθέσεως των γονιών, οι οποίοι θα υπέγραφαν σχετική δήλωση. Παρόλο που μεγάλος αριθμός ιδιωτών και οργανώσεων εξέφρασαν την πρόθεσή τους να αναλάβουν τη στέγαση και τη διατροφή συμμοριόπληκτων παιδιών, η κυβέρνηση αποφάσισε ότι η περίθαλψη θα γινόταν ομαδικώς. Η φιλοξενία παιδιών από οικογένειες, απαγορεύτηκε γιατί κρίθηκε ότι εμπεριείχε πολλούς κινδύνους, καθώς εγειρόταν το ζήτημα της πνευματικής μόρφωσης των παιδιών.Έτσι, αποκλειστικός υπεύθυνος για την περίθαλψη θα ήταν το κράτος, το οποίο θα είχε και την πλήρη εποπτεία της πνευματικής αγωγής των παιδιών. Τα παιδιά θα ζούσαν ομαδικώς κατά γεωγραφικές περιφέρειες ώστε να μην χάσουν επαφή με τη γενέτειρά τους, ενώ οι γονείς θα είχαν τη δυνατότητα να ζητήσουν πληροφορίες σχετικά με την κατάσταση των παιδιών τους οποιαδήποτε στιγμή. Μετά το τέλος του εμφυλίου θα επανέρχονταν αμέσως στις εστίες τους130. Το Υπουργείο Πρόνοιας, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υγιεινής, θα μεριμνούσε για την πλήρη ιατροφαρμακευτική περίθαλψη των παιδιών, ενώ μαζί με το Υπουργείο Παιδείας θα είχαν την ευθύνη για τη συνέχιση των μαθημάτων131. Τα έξοδα στέγασης και περίθαλψης των παιδιών θα κατέβαλε η επιτροπή Εράνου Βορείων Επαρχιών της Ελλάδος.
Σε σύντομο χρονικό διάστημα ιδρύθηκαν και συντηρούνταν 58 εστίες παιδιών σε ολόκληρη την Ελλάδα με δαπάνες του Εράνου132. Σκοπός των παιδοπόλεων ήταν «η παροχή προσωρινού ασύλου και η περίθαλψις των ορφανών, εγκαταλελειμμένων, απόρων ή δεομένων αμέσου βοηθείας παιδιών της υπαίθρου και των περιοχών εκείνων αίτινες κατέστησαν επισφαλείς λόγω των εν αυταίς διαδραματιζομένων γεγονότων»133. Οι 72 κυρίες της αθηναϊκής κοινωνίας ανέλαβαν να βοηθήσουν το έργο και μετακινούμενες πάνω σε μουλάρια διέτρεχαν τα χωριά της Ελλάδας για να συγκεντρώσουν τα παιδιά134. Όπως ομολογεί η βασίλισσα στα απομνημονεύματά της «ήταν ένας απελπισμένος αγώνας δρόμου, που κάποτε τον έχαναν, αλλά κατά το πλείστον τον κέρδιζαν»135.
Έτσι, μέσα σε πανηγυρικό κλίμα, άρχισαν οι μεταφορές παιδιών από τη Βόρεια Ελλάδα. Η πρώτη αποστολή περιλάμβανε παιδιά από την περιφέρεια της Θεσσαλονίκης. Στις 31 Μαρτίου 1000 παιδιά επιβιβάστηκαν σε ατμόπλοιο για να μεταβούν στον Πειραιά και από εκεί να μεταφερθούν στο Καστρί της Κηφισιάς136.Στις αρχές του επόμενου μήνα, μετά από απόφαση του Υπουργείου Προνοίας, 1186 παιδιά προερχόμενα από τη Θράκη μεταφέρθηκαν στην Αθήνα, διά του αρματαγωγού «Αλιάκμων»137, με την τρίτη αποστολή «διασωθέντων από το παιδομάζωμα παιδιών» να φτάνει στην Αθήνα στις 23 Απριλίου. Τα παιδιά υποδέχονταν υπουργοί, άλλοι επίσημοι, η ίδια η βασίλισσα Φρειδερίκη, κυρίες της αθηναϊκής κοινωνίας, οι τοπικές αρχές και πλήθος κόσμου.
Οι αποστολές παιδιών από τη βόρεια Ελλάδα συνεχίστηκαν με αμείωτους ρυθμούς τους επόμενους μήνες. Σύμφωνα με τον Ερυθρό Σταυρό περισσότερα από 12.300 παιδιά μεταφέρθηκαν από την ελληνική κυβέρνηση, από τις περιοχές των επιχειρήσεων σε νησιά του Αιγαίου138.
Όπως αναφερόταν και στον κανονισμό λειτουργίας τους, οι παιδοπόλεις, εξαιτίας και των περιορισμένων οικονομικών πόρων του Εράνου, είχαν χαρακτήρα προσωρινού ασύλου και τα παιδιά θα επέστρεφαν στις εστίες τους όταν θα εξέλιπαν οι αιτίες που κατέστησαν επιβεβλημένη τη μεταφορά τους139. Συνεπώς, από το 1950 άρχισαν να γίνονται προσπάθειες για τον επαναπατρισμό των παιδιών των παιδοπόλεων, εφόσον είχαν επαναπατρισθεί και οι γονείς τους. Στις 24 Ιουνίου του ιδίου έτους, πραγματοποιήθηκε η τελετή αποχαιρετισμού των παιδιών στην πλατεία Συντάγματος, μπροστά στο μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη. Στην τελετή συμμετείχαν 3.800 παιδιά από τις παιδοπόλεις, μαθητές των σχολείων της Αθήνας, πρόσκοποι και οδηγοί και παρέστησαν η βασιλική οικογένεια, ο Αρχιεπίσκοπος Σπυρίδων, ανώτεροι αξιωματούχοι, άλλοι επίσημοι και πλήθος κόσμου. Η εκδήλωση είχε σαφώς πολιτική σκοπιμότητα με τα παιδιά των παιδοπόλεων να εκφράζουν την ευγνωμοσύνη τους προς τις ένοπλες δυνάμεις οι οποίες τα διέσωσαν και να απευθύνουν διαμαρτυρία προς όλα τα παιδιά του κόσμου για το βάρβαρο παιδομάζωμα140.
Ο αριθμός των παιδοπόλεων περιορίστηκε από 52 σε 12 και των παιδιών που φιλοξενούνταν από 15.000 σε 3.000. Τα παιδιά που εξαιρέθηκαν του επαναπατρισμού ήταν ορφανά – είτε από τους δύο γονείς είτε εκ του ενός – ή παιδιά εκτελεσμένων, κατάδικων ή υπόδικων συμμοριτών ή οι γονείς τους είχαν εγκαταλείψει τη χώρα.Κατά κανόνα τα μη επαναπατρισθέντα παιδιά προέρχονταν από τις βόρειες επαρχίες εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων141. Αξίζει να επισημανθεί πως η κυβέρνηση τάχθηκε υπέρ της επιστροφής όλων των τροφίμων των παιδοπόλεων, ανεξαρτήτως των πολιτικών φρονημάτων των γονέων τους142.
Μετά την έναρξη μεταφοράς παιδιών από την κυβέρνηση οι ρόλοι αντιστράφηκαν και οι κατηγορίες για «παιδομάζωμα», βίαιες αρπαγές, γενιτσαρισμό και στρατόπεδα συγκέντρωσης μικρών παιδιών, εκτοξεύονταν τώρα από τον αντάρτικο Τύπο εναντίον της κυβέρνησης των Αθηνών:
«Στις 19 του Μάρτη δόθηκε διαταγή στις μοναρχοφασιστικές αρχές να ενεργήσουν γενικό παιδομάζωμα στις επαρχίες της Βόρειας Ελλάδας. Σύμφωνα με τη διαταγή αυτή όλα τα παιδιά αυτά πρόκειται να αρπαχτούν με τη βία και να μεταφερθούν στα κοντινότερα λιμάνια και από κει στα στρατόπεδα της Ρόδου».
Οι μανάδες καλούνταν να αντισταθούν στα σχέδια που καταστρώθηκαν από τους αμερικανούς κατακτητές και τη χιτλερική Φρειδερίκη143, να κρύβουν τα παιδιά τους από τους παιδοκτόνους144 και σε περίπτωση αρπαγής να κινητοποιούνται μαζικά, όπως είχαν κάνει οι γυναίκες από το χωριό Μπούφι, οι οποίες μετέβησαν στη Φλώρινα και με τις διαμαρτυρίες τους κατάφεραν και απελευθέρωσαν τα παιδιά τους145. Οι μοναρχοφασιστικές αρχές, σύμφωνα με τον παράνομο Τύπο, περικύκλωναν τα διάφορα χωριά και άρπαζαν με τη βία τα παιδιά146, ενώ οι μητέρες για να γλυτώσουν τα παιδιά τους τα μετέφεραν οι ίδιες στα σύνορα με τις γειτονικές δημοκρατίες με την παράκληση να τα σώσουν147.
Η δυσφημιστική καμπάνια εναντίον της Φρειδερίκης πήρε μεγάλες διαστάσεις και στο διεθνή Τύπο. Η αριστερά πλευρά φρόντιζε συνεχώς να υπενθυμίζει ότι η βασίλισσα ανατραφεί στη ναζιστική Γερμανία και ήταν μέλος της χιτλερικήςνεολαίας. Η φωτογραφία της Φρειδερίκης με τα δύο αδέλφια της με τη στολή της νεολαίας του Χίτλερ αναδημοσιευόταν συνεχώς εντός και εκτός ελληνικών συνόρων.
Η ζωή στις παιδοπόλεις, στα «στρατόπεδα της Φρίκης» όπως χαρακτηριστικά τις αποκαλούσε ο παράνομος Τύπος, δε διέφερε πολύ από τη διαβίωση στις φυλακές, με έντονη την αίσθηση του διαχωρισμού του «μέσα» και του «έξω» κόσμου. Οι παιδοπόλεις διοικούνταν με αυστηρούς κανονισμούς, οι υπεύθυνοι και οι δάσκαλοι ήταν σκληροί ή αδιάφοροι, επιβάλλονταν σωματικές τιμωρίες, τα γράμματα λογοκρίνονταν, ενώ οι εκπαιδευτικές δυνατότητες ήταν περιορισμένες. Η ζοφερή αυτή κατάσταση όμως ασφαλώς δεν αποτελεί τον κανόνα και οι όροι ζωής συνήθως διαμορφώνονταν από το προσωπικό που στελέχωνε την κάθε παιδόπολη. Υπάρχουν πολλές μαρτυρίες για παιδοπόλεις που δε θύμιζαν «στρατόπεδα συγκέντρωσης» και τα παιδιά είχαν αναπτύξει άριστες σχέσεις με τους υπαλλήλους αλλά και τον τοπικό πληθυσμό148.
Οι παιδοπόλεις είναι ένα αμφιλεγόμενο ζήτημα που προκαλεί ακόμη μεγάλες διαμάχες, τόσο για τη σκοπιμότητα της ίδρυσής τους και τις συνθήκες διαβίωσης που προσέφεραν, όσο και για τη μετέπειτα τύχη των παιδιών που φιλοξένησαν, ή κατά άλλους κατακράτησαν149. Οι μαρτυρίες των ίδιων των πρωταγωνιστών, των τότε παιδιών, φαίνεται να επηρεάζονται και εδώ από τις προσωπικές πολιτικές πεποιθήσεις. Έτσι, ενώ για άλλους οι παιδοπόλεις ήταν καταφύγια από τη φρίκη του πολέμου, στα οποία προσέφυγαν οικειοθελώς, για άλλους λειτούργησαν ως κέντρα φιλοβασιλικής προπαγάνδας και πλύσης εγκεφάλου150.

Βιβλιογραφία

121 Queen Frederica of the Hellenes, A Measure of Understanding, London 1971, σ. 133-134.
122 Βερβενιώτη, «Παιδομάζωμα ή/και παιδοφύλαγμα», σ. 272.
123 Baerentzen, ό.π., σ. 162.

124 Βερβενιώτη, «Περί ‘‘παιδομαζώματος’’ και ‘‘παιδοφυλάγματος’’ ο Λόγος», σ. 104.
125 Frederica, ό.π., σ. 134. Η Αλεξάνδρα Μελά, το γένος Πεσμαζόγλου, ήταν πρόεδρος της Λέσχης Εργαζόμενου Κοριτσιού στη Θεσσαλονίκη και το 1956 έγινε διευθύντρια της «Βασιλικής Πρόνοιας».
126 Έθνος, 22 Μαρτίου 1948.
127 Βερβενιώτη, «Παιδομάζωμα ή/και παιδοφύλαγμα», σ. 274.
128 Αρχείο ΕΟΠ, Επιστολή Εκτελεστικής Επιτροπής «Πρόνοιας Βορείων Επαρχιών Ελλάδος» προς Θ. Σοφούλη, 9 Μαρτίου 1948, Π.Β.Ε.Ε., Αντίγραφα Εξερχομένων Εγγράφων, Ιανουάριος 1948-25 Μαρτίου 1948, τ. 4ος.
129 Frederica, ό.π., σ. 134.

130 Εθνικός Κήρυξ, 23 Μαρτίου 1948.
131 Εθνικός Κήρυξ, 28 Μαρτίου 1948
132 Frederica, ό.π., σ. 135. Παιδοπόλεις λειτούργησαν στην Αθήνα, τη Θεσσαλονίκη, στα Γιάννενα, στη Λαμία, στην Καβάλα, στο Αγρίνιο, στο Βόλο, στη Λάρισα, στην Πάτρα, στη Ρόδο, στη Σύρο, στην Τήνο, στη Μυτιλήνη και στην Κέρκυρα.
133 Αρχείο ΕΟΠ, Πρακτικά 34ης Συνεδρίας της Εκτελεστικής Επιτροπής του Εράνου «Πρόνοια Βορείων Επαρχιών της Ελλάδος», 14 Ιουνίου 1948, Π.Β.Ε.Ε., Πρακτικά συνεδριάσεων Εκτελεστικής Επιτροπής 1947-1948.
134 Frederica, ό.π., σ. 134. Σύμφωνα με τη Φρειδερίκη οι γονείς παρέδιδαν οικειοθελώς τα τέκνα τους στις Εντεταλμένες Κυρίες του Εράνου.
135 ό.π., σ. 137.
136 Καθημερινή, 1 Απριλίου 1948.

137 Έθνος, 10 Απριλίου 1948.
138 Καθημερινή, 27 Νοεμβρίου 1948.
139 Αρχείο ΕΟΠ, Πρακτικά 12ης Συνεδρίας της Εκτελεστικής Επιτροπής του Εράνου «Πρόνοια Βορείων Επαρχιών της Ελλάδος», 22 Σεπτεμβρίου 1947, Π.Β.Ε.Ε., Πρακτικά συνεδριάσεων Εκτελεστικής Επιτροπής 1947-1948.
140 Καθημερινή, 25 Ιουνίου 1950.

141 Αρχείο ΕΟΠ, Πρακτικά 164ης Συνεδρίας της Εκτελεστικής Επιτροπής του Εράνου «Πρόνοια Βορείων Επαρχιών της Ελλάδος», 25 Απριλίου 1952, Π.Β.Ε.Ε., Πρακτικά συνεδριάσεων Εκτελεστικής Επιτροπής 1952.
142 Αρχείο ΕΟΠ, Πρακτικά 76ης Συνεδρίας της Εκτελεστικής Επιτροπής του Εράνου «Πρόνοια Βορείων Επαρχιών της Ελλάδος», 28 Οκτωβρίου 1949, Π.Β.Ε.Ε., Πρακτικά συνεδριάσεων Εκτελεστικής Επιτροπής 1949.
143 Αναντίρρητα η παρουσία μιας βασίλισσας γερμανικής καταγωγής την επομένη ενός πολέμου κατά τον οποίο η Γερμανία είχε προκαλέσει τεράστιες συμφορές στην Ελλάδα και η εμπλοκή της στην κυβερνητική πολιτική δε λειτούργησε συνενωτικά. Για την κοινωνική και πολιτική δράση των ανακτόρων βλ. J. Meynaud, Πολιτικές Δυνάμεις στην Ελλάδα, Αθήνα 1966, σ. 332-348.
144 Δελτίο Ειδήσεων Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος, 23 Μαρτίου 1948.
145 ό.π., 2 Απριλίου 1948.
146 ό.π., 22 Μαρτίου 1948. Παιδιά που βρέθηκαν στις παιδοπόλεις θυμούνται ότι η μετακίνησή τους έγινε παρά τη θέληση των γονιών τους, βλ. Βερβενιώτη, «Παιδομάζωμα ή/και παιδοφύλαγμα», σ. 276.
147 Δελτίο Ειδήσεων Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος, 27 Μαρτίου 1948.

148 Μαντώ Δαλιάνη και Mark Mazower, «Παιδιά στη δίνη του Εμφυλίου πολέμου: Οι ενήλικες του σήμερα», Μετά τον Πόλεμο. Η ανασυγκρότηση της οικογένειας, του έθνους και του κράτους στην Ελλάδα, 1943-1960, Επιμέλεια: Mark Mazower, Αθήνα 2000, σ. 113.
149 Πολλά χρόνια αργότερα αποκαλύφθηκαν σκάνδαλα που αφορούσαν εμπόριο παιδιών και παράνομες υιοθεσίες από εύπορους αμερικανούς.
150 Θωμάς Θεολόγης, Φρειδερίκη και Παιδοπόλεις. Χωρίς φόβο και πάθος, Αθήνα 2006, σ. 33.


πηγή:
από την διπλωματική εργασία
ΤΟ «ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑ»
ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΜΦΥΛΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

της
ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ





 Ο πόλεμος των παιδιών
1

«Ο ΘΗΡΙΩΔΗΣ ΗΡΩΔΗΣ ΑΝΕΒΙΩΣΕΝ»8

1. Η δημοσίευση της είδησης

Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος δεν κρίθηκε μονάχα στα πεδία των μαχών αλλά και στην προσπάθεια προσεταιρισμού της ελληνικής κοινωνίας, επακόλουθο της οποίας υπήρξαν οι μεγάλες μετακινήσεις πληθυσμών, που αποτέλεσαν ένα από τα κύρια χαρακτηριστικά του εμφυλίου πολέμου9. Οι μετατοπίσεις αυτές επηρέασαν σημαντικά την ελληνική ύπαιθρο και μακροπρόθεσμα είχαν σημαντικές οικονομικές και δημογραφικές επιπτώσεις10. Στο πλαίσιο αυτών των μετακινήσεων, ο πόλεμος στις αρχές του 1948 μεταφέρθηκε σ’ ένα καινούριο πεδίο αναμέτρησης, αυτό της μεταγωγής σημαντικού αριθμού παιδιών. Η ελληνική κυβέρνηση, στις 27 Φεβρουαρίου 1948, υπέβαλε αγωγή στην Ειδική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Βαλκάνια, με την οποία κατήγγελλε «ότι Ελληνόπουλα μετακινούνται διά της βίας από τους αντάρτες πέρα από τα σύνορα, την Αλβανία, τη Βουλγαρία και τη Γιουγκοσλαβία, καθώς και σε άλλες χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και κρατούνται στις χώρες αυτές. [] Πράκτορες του ‘‘Στρατηγού’’ Μάρκου έχουν αρχίσει απογραφή παιδιών, ηλικίας 3 έως 14 ετών, στη Βόρεια Ελλάδα»11.Ο στόχος αυτών των ενεργειών ήταν:
(α) να τρομοκρατήσουν τις ελληνικές οικογένειες ώστε να βοηθήσουν τους αντάρτες, (β) να εκπαιδεύσουν τα παιδιά με την κομμουνιστική ιδεολογία,
(γ) να καταστρέψουν την ελληνική φυλή αποξενώνοντας τα Ελληνόπουλα και
(δ) να αποδιοργανώσουν τη γεωργική παραγωγή, εξαναγκάζοντας τις οικογένειες να φύγουν από την ύπαιθρο προς τις πόλεις για να προστατεύσουν τα παιδιά τους.
Όπως τονιζόταν στο τέλος της αγωγής, σύμφωνα με την ελληνική κυβέρνηση το σχέδιο και η εκτέλεσή του συνιστούσαν το έγκλημα της γενοκτονίας12.
Η είδηση της αγωγής που υπέβαλε η ελληνική κυβέρνηση στην Ειδική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τα Βαλκάνια, αναπαράχθηκε αμέσως στις αθηναϊκές εφημερίδες και στις 29 Φεβρουαρίου, που συμπτωματικά έτυχε να είναι η Διεθνής μέρα υπέρ του παιδιού, η Καθημερινή δημοσίευσε ότι οι συμμορίτες απάγουν τα παιδιά ηλικίας 3-14 ετών στην περιφέρεια Καστοριάς, με σκοπό να τα οδηγήσουν στη Ρωσία για να καταστούν καλοί κομμουνιστές13. Η χρονική στιγμή δημοσίευσης της είδησης επέδρασε καταλυτικά στον τρόπο αντιμετώπισης του μέτρου των ανταρτών από τον Τύπο, την κυβέρνηση και γενικότερα τους πολίτες, καθώς ο ΟΗΕ εγκαινίαζε την ίδια μέρα παγκόσμιο έρανο για τη σωτηρία των παιδιών, καλώντας όλα τα έθνη σε παγκόσμια σταυροφορία. Η βασίλισσα Φρειδερίκη κηρύττοντας την έναρξη του εράνου, απηύθυνε έκκληση από το Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών να συνδράμουν όλοι στο δύσκολο εγχείρημα των Ηνωμένων Εθνών14.
Ο Ραδιοφωνικός Σταθμός «Ελεύθερη Ελλάδα» και ο αντάρτικος Τύπος δεν άργησαν να επιβεβαιώσουν την είδηση. Στις 3 Μαρτίου από το ραδιόφωνο ανακοινώθηκε η μετακίνηση παιδιών στην περιοχή της Καστοριάς15, ενώ την ίδια μέρα το Δελτίο Ειδήσεων του Δημοκρατικού Στρατού δημοσίευσε την απόφαση των λαϊκών συμβουλίων της Ελεύθερης Ελλάδας, μετά από διαβουλεύσεις με τους γονείς, να αποστείλουν τα ελληνόπουλα στις Λαϊκές Δημοκρατίες. Οι χώρες που θα φιλοξενούσαν τα παιδιά ήταν η Τσεχοσλοβακία, η Πολωνία, η Ρουμανία και η Γιουγκοσλαβία, ενώ ήδη, από 59 χωριά δύο επαρχιών – χωρίς να διευκρινίζεται ποιων – είχαν σταλεί 4784 παιδιά ηλικίας 3-13 ετών. Αναφερόταν ακόμη, ότι για κάθε 25 παιδιά αντιστοιχούσε μια δασκάλα-παιδαγωγός που εκλεγόταν σε συνέλευση των γονέων. Πέρα από την επιβεβαίωση της είδησης, η ανακοίνωση παρείχε και μια άλλη ενδιαφέρουσα πληροφορία, ότι στόχος ήταν μεν η διάσωση των παιδιών από τις στερήσεις και τις κακουχίες, αλλά με το μέτρο αυτό οι γονείς μπορούσαν απερίσπαστα και απρόσκοπτα να συμμετάσχουν «στην πολεμική προσπάθεια για τη συντριβή του μοναρχοφασισμού»16. Αυτό θα αποτελούσε αργότερα ένα από τα επιχειρήματα της δεξιάς, ότι δηλαδή οι κομμουνιστές ανάγκασαν τους γονείς των εκπατρισμένων παιδιών να ταυτίσουν την τύχη τους με το ΔΣΕ και να αγωνιστούν μαζί του για να τα σώσουν.
Στις 8 Μαρτίου, το ίδιο έντυπο, δημοσίευσε μια εκτενή ανακοίνωση του Υπουργείου Εσωτερικών της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης, με ημερομηνία 7 Μαρτίου 1948 και τίτλο «Για να σωθούν από τη λύσσα των μοναρχοφασιστών τα παιδάκια». Η ΠΔΚ ανακοίνωνε ότι φιλανθρωπικές οργανώσεις των λαϊκοδημοκρατικών χωρών αποδέχτηκαν τις εκκλήσεις χιλιάδων γονιών και κηδεμόνων για να περιθάλψουν και να προστατεύσουν την ελληνική παιδική νεολαία από τον υποσιτισμό και τη βαρβαρότητα του μοναρχοφασισμού.
«Λαϊκές και άλλες οργανώσεις πρόνοιας και προστασίας του παιδιού της Ελεύθερης Ελλάδας, καθώς και χιλιάδες γονείς και κηδεμόνες, απευθύνθηκαν προ καιρού με εκκλήσεις στις φιλανθρωπικές οργανώσεις των Λαϊκοδημοκρατικών χωρών και ζήτησαν απ’ αυτές να περιθάλψουν και να προστατέψουν την ελληνική παιδική νεολαία που κινδύνευε από τον υποσιτισμό και τη βαρβαρότητα του μοναρχοφασισμού.
Οι φιλανθρωπικές και οργανώσεις προστασίας της παιδικής ηλικίας, καθώς και διάφωρες17 οργανώσεις της νεολαίας των χωρών αυτών, με εξαιρετική χαρά και ευχαρίστηση αποδέχτηκαν τις εκκλήσεις αυτές και ανέλαβαν να περιθάλψουν τα ελληνόπουλα, για όσο διάστημα θα χρειαστεί.
Η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση, βλέποντας πως με την καταστροφική πολιτική που από το 1945 εφαρμόστηκε στην Ελλάδα από ξένους και ντόπιους εκμεταλλευτές, με τις συνεχείς καταστροφές και λεηλασίες που συστηματικά εφάρμοζε και εφαρμόζει ο μοναρχοφασισμός, σε βάρος του λαού και της περιουσίας του, ελαττώθηκαν οι δυνατότητες ανάλογης διατροφής που έχει ανάγκη η παιδική ηλικία. Με το εγκληματικό πέταμα στους δρόμους των πόλεων 150.000 και πάνω παιδιών όπου καθημερινά δεκάδες απ’ αυτά πεθαίνουν. Με την τελευταία διαταγή της Φρειδερίκης που διέταξε τους υποτακτικούς της, να συγκεντρώσουν όλα ανεξαιρέτως τα παιδιά στα κέντρα, για να τα μετατρέψουν σε γενίτσαρους και να τα βάλουν αναγκαστικά, στις αγαπητές της χιτλερικές οργανώσεις νεολαίας. Ακόμα δε και με τους άνανδρους βομβαρδισμούς των ανυπεράσπιστων γυναικόπαιδων, από τους οποίους τον τελευταίο καιρό σκοτώθηκαν 120 παιδάκια, αποφάσισε να κάνει αποδεκτές τις αιτήσεις των λαϊκών οργανώσεωνκαι των γονιών και να εγκρίνει την αποστολή και παραμονή των παιδιών, μέχρις ότου οι συνθήκες στη χώρα μας θα επιτρέψουν την επιστροφή τους.
Η ψευτοκυβέρνηση της Αθήνας και οι πάτρωνές της, σηκώνουν καπνούς συκοφαντίας, για να σκεπάσουν τις συνεχείς ήττες και διαλύσεις μονάδων του στρατού τους, που υφίσταται από τις επιχειρήσεις του Δ.Σ.Ε., ιδίως τις τελευταίες μέρες στην Πελοπόννησο, Θεσσαλία και Ήπειρο. Απάντηση στις συκοφαντίες της δίνουν τα ευχαριστήρια τηλεγραφήματα που κατά εκατοντάδες κατακλύζουν τη Δημοκρατική κυβέρνηση, απ’ όλες τις γωνιές της Ελλάδας, ελεύθερης και σκλαβωμένης»18.
Η ανακοίνωση εξηγούσε διεξοδικά τους λόγους που οδήγησαν στη λήψη της απόφασης αυτής19, χωρίς να δίνονται πληροφορίες για τον ακριβή χρόνο ή συγκεκριμένα περιστατικά. Είναι φανερό ότι η μετακίνηση παιδιών από το Δημοκρατικό Στρατό είχε αρχίσει καιρό πριν την καταγγελία της κυβέρνησης των Αθηνών, χωρίς όμως να αναφέρεται οτιδήποτε από τον αντάρτικο Τύπο και το ραδιόφωνο. Έτσι, η ακριβής χρονική στιγμή έναρξης της πρακτικής από τους κομμουνιστές παραμένει απροσδιόριστη. Τα μέσα ενημέρωσης των ανταρτών επιβεβαίωσαν το γεγονός όταν οι κατηγορίες της κυβέρνησης τα ανάγκασαν να το πράξουν20. Σύμφωνα με έκθεση της UNSCOB οι μετακινήσεις είχαν αρχίσει ήδη από τον Ιανουάριο του 1948, αλλά εντατικοποιήθηκαν το Μάρτιο του ίδιου έτους21. Σε ραδιογράφημα που στάλθηκε από το Βουνό στις 30 Ιανουαρίου προς τους εκπροσώπους της ΠΔΚ στο Βελιγράδι, δίνονταν οδηγίες στον «Σπύρο» (δηλαδή τον εξουσιοδοτημένο αντιπρόσωπο του ΚΚΕ στη Γιουγκοσλαβία Πέτρο Ρούσσο) να υποβάλει το ερώτημα κατά πόσον η Γιουγκοσλαβία μπορούσε να βοηθήσει μικρά παιδιά που υπέφεραν από την πείνα και άλλες κακουχίες22, ενώ λίγες μέρες αργότερα, με νέο ραδιογράφημα ο Μάρκος Βαφειάδης πληροφορούσε το «Διόνυσο» (Γιάννη Ιωαννίδη) ότι οι προετοιμασίες για την εκκένωση εξελίσσονταν ικανοποιητικά23. Στις αρχές Φεβρουαρίου, κατά τη διάρκεια του 2ου συνεδρίου του Πατριωτικού Μετώπου στη Σόφια η ελληνική αντιπροσωπία είχε θέσει το ζήτημα αποστολής στη Βουλγαρία1.000 παιδιών, αριθμός που μετά την άφιξη των πρώτων ομάδων ζητήθηκε ν’ αυξηθεί στα 3-4.000 παιδιά24.
Η αναφορά στην ανακοίνωση της ΠΔΚ για την «τελευταία διαταγή της Φρειδερίκης» παρέπεμπε στη συνάντηση που είχε η βασίλισσα την προηγούμενη μέρα, στις 6 Μαρτίου, με τους υπουργούς Στρατιωτικών και Κοινωνικής Πρόνοιας και τον υφυπουργό Εσωτερικών. Κατά τη διάρκεια της σύσκεψης είχε αποφασιστεί η συγκέντρωση των απειλουμένων Ελληνοπαίδων από τις κυβερνητικές δυνάμεις και η άμεση μεταφορά τους από τις επισφαλείς περιοχές σε «Σταθμούς Ασφαλείας» αρχικά και αργότερα στις παιδοπόλεις25.
Όπως άφηνε να εννοηθεί η ανακοίνωση, η πρωτοβουλία για τη μεταγωγή των παιδιών ανήκε στα λαϊκά συμβούλια και στους γονείς της Ελεύθερης Ελλάδας. Με τις μαρτυρίες που έχουμε σήμερα όμως συνάγεται το συμπέρασμα ότι η πρωτοβουλία στην πραγματικότητα ανήκε στην Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση, η οποία είχε έρθει από πριν σε συνεννοήσεις με τις λαϊκές δημοκρατίες που θα φιλοξενούσαν τα παιδιά. Στελέχη του ΚΚΕ συγκάλεσαν συνελεύσεις γονέων για να τους πείσουν ότι η απομάκρυνση των παιδιών από τις εμπόλεμες περιοχές ήταν ο μοναδικός τρόπος σωτηρίας τους: «Η συγκέντρωση και αποστολή των παιδιών στο εξωτερικό οργανώθηκε με τον εξής τρόπο: Τα όργανα της Αυτοδιοίκησης κατά περιοχή με την καθοδήγηση κυβερνητικών αντιπροσώπων της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης (Π.Δ.Κ.) περιέρχονταν τα χωριά και εξηγούσαν στους κατοίκους την απόφαση και τις ενέργειες της Π.Δ.Κ. να στείλει τα παιδιά στις λαϊκές δημοκρατίες. Γύρω από το θέμα γινόταν συζήτηση ώστε οι γονείς ελεύθερα και αβίαστα να εκτιμήσουν τη σοβαρότητα της κατάστασης και να αποφασίζουν αν θα στείλουν ή όχι τα παιδιά τους έξω. Φυσικά το πρόβλημα δεν ήταν εύκολο. Δεν ήταν εύκολο για τους ίδιους τους γονείς να πάρουν μια τέτοια απόφαση. [] Χρειάστηκαν πολλές συζητήσεις, οικογενειακές διαβουλεύσεις και συνεννοήσεις. Άλλος απ’ την οικογένεια ήθελε, άλλος δεν ήθελε. Άλλος έλειπε και έπρεπε να του ζητήσουν τη γνώμη.Πάνω απ’ όλες αυτές τις σκέψεις, τους δισταγμούς να αποχωριστούν οι άνθρωποι τα παιδιά τους, δέσποζε, αδυσώπητη και σκληρή η ανάγκη να σωθούν τα παιδιά από τη δυστυχία, το φόβο και την αβεβαιότητα, που τους πολιορκούσε»26.
Τα στελέχη του Κόμματος έπρεπε να δώσουν πρώτοι το καλό παράδειγμα. Ο Κώστας Πλίκας από το Ζιάκα, κομμουνιστής από το 1937 και μέλος του ΚΚΕ, περιγράφει: «…πήρε το Κόμμα απόφαση, από παραπάνω, κι εμείς εφαρμόσαμε. Εγώ το παιδί τριών χρονών είχε. Και με λέν’: ‘‘Αν δεν βάλεις το παιδί να φύγει το δικό σου, δεν πάνε και τ’ άλλα’’. [Να δώσω] το παράδειγμα. Τριών χρονών παιδί! Και λέω μπρος. Πρώτο το δικό μου. Τους στέλνω το παιδί, μικρό. Μετά δέχτηκαν κι οι άλλοι…»27.
Την ευθύνη για τη συγκέντρωση των παιδιών είχαν τα εκλεγμένα όργανα της λαϊκής εξουσίας στις ελεύθερες περιοχές28. Λίγο αργότερα, το Μάιο του 1948, ιδρύθηκε η «Επιτροπή Βοήθεια στο Παιδί» (ΕΒΟΠ) η οποία ανέλαβε την επίβλεψη και το συντονισμό της όλης επιχείρησης. Η οργάνωση ήταν υπεύθυνη για τη συγκέντρωση, μεταφορά, εγκατάσταση και οργάνωση της ζωής των παιδιών στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης. Τον πλήρη έλεγχο της ΕΒΟΠ είχε η ηγεσία του ΚΚΕ29.
Η επιβεβαίωση ήρθε και από τις ανατολικές χώρες. Το γιουγκοσλαβικό πρακτορείο ειδήσεων Tanjug ανήγγειλε ότι στο συνέδριο των κομμουνιστικών νεολαίων των βαλκανικών κρατών, που έλαβε χώρα στο Βελιγράδι στις αρχές Μαρτίου, μετά από εισήγηση του έλληνα αντιπροσώπου αποφασίστηκε όπως 12.000 Ελληνόπαιδες, που διέμεναν στις περιοχές που ελέγχονταν από το Δημοκρατικό Στρατό, να φιλοξενούνταν και να συνέχιζαν τις σπουδές τους σε διάφορα βαλκανικά κράτη μέχρι το πέρας των εχθροπραξιών στην Ελλάδα. Εφημερίδες του Βελιγραδίου, της Σόφιας και της Βουδαπέστης χαιρέτισαν το γεγονός30, ενώ ο Ούγγροςυφυπουργός Εξωτερικών και Πληροφοριών παραδέχθηκε ότι η χώρα του προσέφερε άσυλο σε μικρό αριθμό Ελληνοπαίδων31.
Τα ραδιόφωνα της Αλβανίας, Βουλγαρίας και Γιουγκοσλαβίας μετέδιδαν πως η φιλοξενία των παιδιών ήταν ανθρωπιστική πράξη και στόχευε στη διάσωσή τους από τον πόλεμο και το λιμό32. Το αλβανικά μέσα, ισχυρίζονταν ότι οι Ελληνόπαιδες εισήλθαν αυτοβούλως στο αλβανικό έδαφος για να αποφύγουν τη φασιστική τρομοκρατία της κυβέρνησης των Αθηνών, ενώ διατείνονταν ακόμη ότι ο θόρυβος δημιουργείτο εσκεμμένα από Έλληνες δημοσιογράφους, ως αντιπερισπασμό για την κάλυψη των ενεργειών των Ελληνικών Εθνικών Δυνάμεων εις βάρος της ακεραιότητας της Αλβανίας33. Λίγες μέρες αργότερα, από ραδιοσταθμό των Τιράνων, ανακοινώθηκε η ίδρυση δύο παιδικών εστιών για τη στέγαση 300 παιδιών ενώ αναμένονταν ακόμη 6034. Μέχρι τις αρχές Απριλίου στη χώρα είχαν αφιχθεί 2000 παιδιά, ενώ τον ίδιο αριθμό αποφάσισε να δεχθεί στην Τσεχοσλοβακία ο ελληνοτσεχοσλοβακικός σύνδεσμος35.
Η χρονική στιγμή που λήφθηκε η απόφαση για τη μετακίνηση παιδιών ενδεχομένως να μην ήταν τυχαία. Το 1948 υπήρξε η πιο κρίσιμη χρονιά στην εμφύλια αναμέτρηση, τόσο σε πολιτικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο36. Ο εμφύλιος είχε μπει στην τελική του φάση και ανάμεσα στους στόχους του ΚΚΕ για το έτος ήταν ο διπλασιασμός της δύναμης του ΔΣΕ. Χρόνιο και βασικό πρόβλημα του Δημοκρατικού Στρατού ήταν η δημιουργία εφεδρειών, αφού η μη έγκαιρη συνειδητοποίηση του ρόλου και της αναγκαιότητας ύπαρξης τους αλλά και οι λανθασμένοι χειρισμοί που ακολούθησαν αποδείχτηκαν μοιραίοι για την έκβαση του πολέμου. Αν και η μεγάλη ευκαιρία του 1946 για δημιουργία στρατηγικών εφεδρειών των 40.000 περίπου μαχητών – πριν ακόμη ο κυβερνητικός στρατός ολοκληρώσει τη μεταφορά του ορεινού πληθυσμού – πήγε χαμένη, υπήρχαν ακόμη δυνατότητες για δημιουργία μικρότερων εφεδρειών37. Στα πλαίσια αυτών των δυνατοτήτωνεντασσόταν ο νόμος υπ’ αριθμό 7 που έλαβε ο Δημοκρατικός Στρατός στις 10 Φεβρουαρίου 1948 για την επιστράτευση γυναικών38. Οι γυναίκες πιστευόταν ότι μπορούσαν να δώσουν μερική λύση στο πρόβλημα του έμψυχου δυναμικού39. Ο συγκεκριμένος νόμος έδωσε την ευκαιρία στο εχθρικό στρατόπεδο να ομιλεί για βίαιη απαγωγή παιδιών με σκοπό την αποδέσμευση των γυναικών από οποιαδήποτε άλλη υποχρέωση και την πλήρη αφοσίωσή τους στον ΔΣΕ. Ο ισχυρισμός αυτός δεν ήταν τελείως άστοχος: στην αντάρτικη εφημερίδα Εξόρμηση, στις 15 Μαρτίου, δημοσιευόταν η ανακοίνωση του υπουργείου Εσωτερικών για τη μεταφορά των παιδιών και στην ίδια σελίδα μια μάνα φαινόταν να δηλώνει: «έχω τέσσερα παιδιά. Θα τα στείλω όλα. Και θα πάω να πολεμήσω κι εγώ με το ΔΣΕ»40. Η εφαρμογή πάντως του υπ’ αριθμό 7 νόμου υπήρξε αρκετά αποτελεσματική αφού μέσα στο 1948 η γυναίκα έγινε βασικό συστατικό στοιχείο του Δημοκρατικού Στρατού41.
Λίγες μέρες αργότερα, η Εξόρμηση, στο φύλλο της 1ης Απριλίου, ανέφερε πως
«ζώα και κάρρα γεμάτα παιδάκια, ολόκληρες φάλαγγες από μικρά παιδιά βαδίζουν προς διάφορες κατευθύνσεις. [] Μερικά περπατούν. Άλλα είναι πάνω στα ζώα. [] Οι ίδιες οι μάνες συνόδεψαν τα παιδιά τους σε μεγάλη απόσταση. Τ’ αποχαιρέτισαν μ’ ένα δάκρυ μητρικού πόνου και μ’ ένα απέραντο μίσος ενάντια στους αγγλοαμερικανούς καταχτητές και τους μοναρχοφασίστες, που δεν τις άφησαν να χαρούν τα παιδιά τους»42.
Τα τότε μικρά παιδιά περιγράφουν αυτή την πορεία ως την πιο συγκλονιστική εμπειρία της ζωής τους. Το πέρασμα στο Γράμμο ήταν πολύ δύσκολο: τα παιδιά, ξυπόλυτα, δε μπορούσαν να περπατήσουν στο ανώμαλο και δύσβατο έδαφος των βουνών και οι γυναίκες αναγκάζονταν να τα κουβαλούν. Τη μέρα οι ομάδες προσπαθούσαν να κρυφτούν σε δασωμένες περιοχές για να ξεκινήσουν και πάλι με τηδύση του ήλιου την πορεία τους43. Άνθρωποι της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και όποτε κρινόταν αναγκαίο και τμήματα του ΔΣΕ συνόδευαν τις φάλαγγες μέχρι τα σύνορα της Αλβανίας, της Γιουγκοσλαβίας και της Βουλγαρίας44. Το δύσκολο ταξίδι και το κρύο άφηναν εμφανή τα σημάδια τους: όταν έφταναν στις χώρες υποδοχής τα παιδιά έκλαιγαν, ήταν φοβισμένα, ακάθαρτα, με κουρελιασμένα ρούχα και οι γυναίκες ήταν γεμάτες μώλωπες, υπήρχαν όμως και παιδιά που δεν κατάφεραν ποτέ να φτάσουν στον προορισμό τους45.
Η πλειοψηφία των παιδιών προερχόταν από τις βόρειες επαρχίες της χώρας, όπου οι πολεμικές συγκρούσεις είχαν πάρει μεγαλύτερη έκταση και ένταση αλλά και γιατί η μεταφορά στο εξωτερικό ήταν πιο εύκολη, καθώς οι περιοχές αυτές ήταν κοντά στα σύνορα τα οποία ελέγχονταν από το ΔΣΕ. Σε μικρότερη κλίμακα μετακινήθηκαν παιδιά από τη Νότια Ελλάδα, τη Θεσσαλία και τη Ρούμελη46.
Ο αριθμός των παιδιών που μετακινήθηκαν και εγκαταστάθηκαν στις Λαϊκές Δημοκρατίες είναι ανέφικτο να οριστεί με ακρίβεια και ποικίλλει αναλόγως με την πηγή, ενώ η συνεχής κινητικότητα των παιδιών είχε ως αποτέλεσμα η ίδια πηγή να δίνει διαφορετικούς αριθμούς σε διαφορετικό χρόνο. Ο αριθμός γνώρισε μεγάλες διακυμάνσεις, ενδεικτικό της αβεβαιότητας, της σύγχυσης αλλά και της υπερβολής που επικράτησε τον πρώτο καιρό, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και στις χώρες του εξωτερικού. Αρχικά, οι εφημερίδες, με βάση πληροφορίες του ραδιοφωνικού σταθμού των ανταρτών, δημοσίευσαν ότι ο αριθμός των παιδιών που θα μετακινούνταν ανερχόταν στις 7.00047, ενώ αργότερα η ίδια πηγή ανέβασε τον αριθμό στις 50.00048, για να φτάσει τελικά στον αριθμό των 80.000 παιδιών49. Ο Γεώργιος Μανούκας, πρώην Γενικός Επιθεωρητής του «παιδομαζώματος», υποστήριξε αργότερα ότι το σχέδιο προέβλεπε τη μεταγωγή 50.000 παιδιών50.Ο Ερυθρός Σταυρός, στα τέλη Νοεμβρίου, αποκάλυψε ότι περισσότερα από 28.000 παιδιά απεστάλησαν από τους κομμουνιστές στα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης. Σύμφωνα με τη διεθνή οργάνωση 11.000 παιδιά βρίσκονταν στη Γιουγκοσλαβία, 6.600 στη Βουλγαρία, 3.800 στη Ρουμανία, 3.000 στην Ουγγαρία, 2.200 στην Τσεχοσλοβακία και 2.000 στην Αλβανία51. Σύμφωνα με τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό, ο ΔΣΕ «απήγαγε» 12.941 παιδιά χωρίς τους γονείς τους και 721 με τους γονείς τους, ενώ 12.248 διέσχισαν τα σύνορα με τις οικογένειές τους52. Το Φθινόπωρο του 1950, σύμφωνα με το Βασίλη Μπαρτζιώτα, το σύνολο των παιδιών στις κομμουνιστικές χώρες – συμπεριλαμβανομένης και της Ανατολικής Γερμανίας – εκτός της Γιουγκοσλαβίας ανερχόταν στις 17.09253.
Από την πλευρά του, το ΚΚΕ διαφωνεί με τον αριθμό των 28.000 και υποστηρίζει ότι τα παιδιά που μετατοπίστηκαν φτάνουν τις 25.00054. Είναι πάντως γενικά αποδεκτό πως ο κύριος όγκος των παιδιών μετακινήθηκε στο διάστημα των εννέα μηνών και το «παιδομάζωμα» προς τα τέλη του 1948 περιορίστηκε σεσημαντικό βαθμό. Οι μεταγωγές συνεχίστηκαν αλλά σε πολύ μικρή κλίμακα μέχρι το τέλος της εμφύλιας αναμέτρησης55.
Στο ερώτημα αν το «παιδομάζωμα» αποτελούσε μια απλή αρπαγή αθώων παιδιών ή μια καλά μελετημένη πολιτική επιχείρηση με προπαγανδιστική προεργασία και ευρεία προοπτική, η ελληνική κυβέρνηση συνηγορούσε σαφέστατα υπέρ του δεύτερου. Πεποίθηση της Αθήνας ήταν πως οι αντάρτες, με την απαγωγή και κομμουνιστική διαπαιδαγώγηση των παιδιών, στόχευαν στην αλλοίωση των εθνικών χαρακτηριστικών της χώρας. Εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών δήλωσε σε δημοσιογράφους ότι το «παιδομάζωμα» διενεργείτο βάσει συστηματικού σχεδίου με σκοπό την εξόντωση της νεολαίας, όπως προέκυπτε από τις εκθέσεις των πολιτικών και στρατιωτικών αρχών της Μακεδονίας56. Εκτός όμως από τον παραλληλισμό με το γενιτσαρισμό της σουλτανικής Τουρκίας, το «παιδομάζωμα» παρομοιάστηκε και εξισώθηκε και με τα ναζιστικά εγκλήματα, των οποίων οι οδυνηρές συνέπειες ήταν ακόμη νωπές στις μνήμες των λαών. Η μέθοδος αυτή αποτελούσε «την χειροτέραν μορφήν της πολιτικής κτηνωδίας», αποκάλυπτε τον ηθικό θάνατο των συμμοριτών και γύριζε τη χώρα εκατοντάδες χρόνια πίσω57.
Οι στόχοι των ελλήνων κομμουνιστών πολλοί, σύμφωνα με τους αντιπάλους. Καταρχάς το μέτρο αποσκοπούσε στο «φυλετικό και πολιτιστικό εξανδραποδισμό του ελληνικού λαού»58. Ο κίνδυνος αφελληνισμού των παιδιών και ο εκσλαβισμός τους, αποτέλεσε επαναλαμβανόμενο μοτίβο στους πηχυαίους τίτλους των εφημερίδων. Το «παιδομάζωμα» παρουσιάστηκε ως επινόηση της σλαβικής ηγεσίας του διεθνούς κομμουνισμού, που επιτελέσθηκε με πρωτοφανή ευσυνειδησία των συμμοριτών του ΚΚΕ59.
Η εξήγηση πως οι αντάρτες χρησιμοποίησαν τα παιδιά ως ένα είδος εχεγγύου προς άσκηση πιέσεως στους γονείς για να συνδράμουν στον αγώνα του ΔΣΕ φαίνεται να είναι πιο πειστική από την πρώτη κατηγορία. Ο Χρήστος Κυριαζόπουλος ή Κυριαζόφσκι, Σλαβομακεδόνας πολιτικός πρόσφυγας, υποστηρίζει ότι «η ηγεσία του ΚΚΕ και του ΔΣΕ υπολόγιζε με την ‘‘εκκένωση’’ να λύσει ως ένα βαθμό το πιεστικό πρόβλημα των εφεδρειών του ΔΣΕ, επειδή η μεταγωγή των παιδιών αναμενόταν νααπελευθερώσει τους γονείς από τη φροντίδα των και να διευκολύνει την κατάταξή τους στις μονάδες του ΔΣΕ»60. Λύση στο πρόβλημα θα έδιναν και τα ίδια τα παιδιά, αφού η δεξιά ισχυριζόταν ότι το «παιδομάζωμα» απέβλεπε στη δημιουργία μάχιμων εφεδρικών ομάδων έτοιμων να ενταχθούν στις τάξεις του Δημοκρατικού Στρατού.
Οι κατηγορίες αυτές δεν ήταν αβάσιμες. Μαρτυρίες μαχητών του ΔΣΕ επιβεβαιώνουν ότι πράγματι συγκεντρώθηκαν παιδιά ηλικίας 14-16 ετών τα οποία εκπαιδεύτηκαν είτε στην Ελλάδα είτε στο εξωτερικό και στη συνέχεια πήραν μέρος σε μάχες61, γεγονός που καταγράφηκε και στην έκθεση της UNSCOB της 5ης Μαΐου 1949 στην οποία αναφερόταν ότι τα παιδιά μόλις φτάσουν την ηλικία των 16 ετών επιστρέφουν στην Ελλάδα από τις χώρες που φιλοξενούνται για να ενταχθούν στις τάξεις του ΔΣΕ62. Υπήρχαν και οι περιπτώσεις, πάλι σύμφωνα με μαρτυρίες ανταρτών, που τα παιδιά δεν στάλθηκαν καθόλου στην Ανατολική Ευρώπη, αλλά μετά τη συγκέντρωση τους έγινε διαχωρισμός ανάμεσα σε αυτά που ήταν κατάλληλα για μάχιμη δράση και σε αυτά που θα στέλνονταν στις βόρειες χώρες63.
Είναι πάντως ενδιαφέρουσα η οπτική από την οποία εξετάζουν το ζήτημα της επιστράτευσης των παιδιών κάποια στελέχη του ΔΣΕ: «Έτσι το πρόβλημα της αύξησης των μαχητικών δυνάμεων του στρατού μας παρέμενε οξύτατο. Όταν το μαχαίρι έφτασε στο κόκκαλο, το Γενικό Αρχηγείο (ΓΑ) του ΔΣΕ αναγκάστηκε να βρει νέους μαχητές ανάμεσα στα παιδιά που είχαν βγει στις Λαϊκές Δημοκρατίες. Ήταν ένα αναγκαίο κακό. Το ‘‘δίκαιο’’ της επανάστασης δικαιώνει εκείνη την ενέργεια»64.
Οι παραδοχές αυτές δεν αφήνουν αμφιβολίες για τις ευθύνες της ΠΔΚ και σαφώς υπονομεύουν εν μέρει την αξιοπιστία του βασικού επιχειρήματος της, ότι δηλαδή απομάκρυνε τα παιδιά από την Ελλάδα για να τα σώσει από τον πόλεμο. Δεν πιστεύω ωστόσο ότι μπορούμε να υποθέσουμε πως αποκλειστικός στόχος της ηγεσίας του ΚΚΕ ήταν να δημιουργήσει ένα έμπιστο εφεδρικό δυναμικό ανάμεσα σταελληνόπουλα που διαπαιδαγωγούνταν στις όμορες χώρες κάτω από τη δική της καθοδήγηση65.
Ακόμη, η ελληνική κυβέρνηση κατηγορούσε την ΠΔΚ πως με την επιχείρηση απομακρύνσεως των παιδιών στόχευε στην αποδυνάμωση των ακριτικών περιοχών, στην εξάρθρωση των καλλιεργειών – στο βαθμό που αυτές εξαρτιόνταν από τα μικρά παιδιά – με απώτερη συνέπεια την οικονομική δυσπραγία αυτών των περιοχών, στην τρομοκράτηση των κατοίκων της υπαίθρου και στην κάμψη του ηθικού τους66, αλλά και στην κατάδειξη της αδυναμίας του ελληνικού κράτους να προσφέρει τη στοιχειώδη προστασία στην παιδική ηλικία, σε αντίθεση με τη Ρωσία και τους δορυφόρους της, αίροντας έτσι την εμπιστοσύνη των Ελλήνων στην κυβέρνησή τους67.
Στην αντίπερα όχθη, οι λόγοι που επέβαλαν την εφαρμογή του μέτρου σύμφωνα με την αριστερά, ήταν αρκετά διαφορετικοί. Πρώτα πρώτα τίθετο θέμα προστασίας των παιδιών των μαχητών και μαχητριών του ΔΣΕ και των πολιτικών στελεχών του ΚΚΕ. Η ερήμωση της υπαίθρου και τα συνεπακόλουθα επισιτιστικά προβλήματα είχαν ως συνέπεια τα παιδιά να υποφέρουν από τις στερήσεις και την πείνα. Εκτός όμως από τη διατροφή, δύσκολη ήταν και η παροχή ειδικής περίθαλψης και φροντίδας που είχε ανάγκη η παιδική ηλικία. Η γενίκευση των βομβαρδισμών του εθνικού στρατού και η γειτνίαση με τις ζώνες επιχειρήσεων εμπεριείχαν πολλούς κινδύνους και τα παιδιά έπρεπε επειγόντως να μετακινηθούν από τις εκτεθειμένες στον εμφύλιο περιοχές. Τελευταίο επιχείρημα, αλλά όχι αμελητέο, ήταν η διαταγή της Φρειδερίκης να μεταφερθούν τα παιδιά των παραμεθόριων περιοχών στις παιδοπόλεις που ίδρυσε ο Έρανος Βορείων Επαρχιών της Ελλάδος. Ως εκ τούτου, μόνη λύση για τη σωτηρία των απροστάτευτων από τις στρατιωτικές επιχειρήσεις της καμένης γηςπαιδιών ήταν η μεταγωγή τους εκτός ελληνικών συνόρων, η οποία χαρακτηρίστηκε ως μέτρο φιλανθρωπικής άμυνας68.
Οι αντάρτες παρουσίασαν το «παιδομάζωμα» ως εκούσια χειρονομία του ελληνικού λαού, ο οποίος παρέδιδε οικειοθελώς τα παιδιά του για να τα προστατεύσει από τους διάφορους κινδύνους. Η μεταφορά των παιδιών δεν έγινε μόνο με τη συγκατάθεση αλλά και με την πρωτοβουλία των γονέων69. Υποστήριζαν ότι μετακινούσαν «όλα τα παιδιά των ανταρτοκρατουμένων περιοχών, ανεξαρτήτως των πολιτικών πεποιθήσεων των οικογενειών τους», επιθυμώντας έτσι να δείξουν ότι μέριμνά τους ήταν η διάσωση όλων των παιδιών της Ελλάδας ανεξαρτήτως των φρονημάτων της οικογένειας τους, καταδεικνύοντας παράλληλα την αδυναμία της ελληνικής κυβέρνησης να παρέχει προστασία ακόμη και στους υποστηρικτές της70, παρόλο που στις μέρες μας διατυπώνεται η θέση πως οι γονείς των παιδιών αυτών στη συντριπτική τους πλειοψηφία ήταν μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού ή μέλη Δημοκρατικών Οργανώσεων71.
Αξίζει πάντως να σημειωθεί πως ακόμα και από συγγραφείς της αριστεράς είναι αποδεκτό ότι έγιναν και βίαιες μετακινήσεις παιδιών. Αυτές οι υπερβολές, οι αυστηρότητες και οι ακρότητες στην εφαρμογή του μέτρου «το έδειχναν ‘‘γενιτσαρικό’’, ενώ έπρεπε να είναι μόνο προαιρετικό» και παρείχαν στους αντιπάλους ισχυρά προπαγανδιστικά όπλα72. Τα περιστατικά ακούσιας μεταφοράς παιδιών χαρακτηρίζονται ως εξαιρέσεις και δε μπορούν να κρίνουν την αναγκαιότητα και ορθότητα του μέτρου. Η κακή εφαρμογή της διαταγής σε κάποιες περιπτώσεις θεωρείται αναμενόμενη ή και φυσιολογική όταν πρόκειται για έναν αριθμό της τάξης των 25.000-28.000 παιδιών αλλά και γιατί οι μετακινήσεις πραγματοποιήθηκαν σε περίοδο εμφύλιου σπαραγμού και αποδίδεται κυρίως στην αδυναμία της ανώτατης διοίκησης του ΔΣΕ να ελέγξει το σύνολο των μαχητών του73

 Βιβλιογραφία

.8 Σε εγκύκλιο του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος Σπυρίδωνα που αναγνώσθηκε σε όλες τις εκκλησίες τη μέρα των Χριστουγέννων, Βήμα, 25 Δεκεμβρίου 1949.
9 Γιώργος Μαργαρίτης, Ιστορία του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου 1946-1949, τ. 2, Αθήνα 2001, σ. 589.
10 Από τη μια, παρατηρήθηκε κίνηση προς τις ορεινές περιοχές κυρίως από νεαρούς άνδρες και γυναίκες που ήταν μέλη του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Από την άλλη, υπήρξε η μετακίνηση αμάχων από τα βουνά προς τις πεδιάδες από τον κυβερνητικό στρατό. Η εκκένωση των ορεινών χωριών στόχο είχε να στερήσει από τον ΔΣΕ κάθε πηγή τροφίμων, εφοδίων και ενδεχομένως στρατιωτών, μέτρο που αποδείχτηκε πετυχημένο, αφού μετά τη μετακίνηση του αγροτικού πληθυσμού σταδιακά η υποδομή του ΔΣΕ καταστράφηκε. Βλ. Αγγελική Λαΐου, «Μετακινήσεις πληθυσμού στην ελληνική ύπαιθρο κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου», Μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο 1945-1949, Επιμέλεια: Lars Baerentzen, Γιάννης Ο. Ιατρίδης, Ole L. Smith, Αθήνα 1992, σ. 67.
11 Lars Baerentzen, «Το ‘‘παιδομάζωμα’’ και οι παιδουπόλεις της βασίλισσας», Μελέτες για τον εμφύλιο πόλεμο 1945-1949, Επιμέλεια: Lars Baerentzen, Γιάννης Ο. Ιατρίδης, Ole L. Smith, Αθήνα 1992, σ. 138-139. Το άρθρο του Lars Baerentzen βασίζεται σε μια μεγάλη μελέτη της Anette Bak Malle και της Ida Enemark, οι οποίες το 1984 δημοσίευσαν μια λεπτομερή ανακοίνωση σχετικά με το «παιδομάζωμα».

 12 United Nations Special Committee on the Balkans, Report to the third session of the General Assembly, A/AC.16/251, 17 Μαΐου 1948, Αρχείο Κεντρικής Υπηρεσίας Υπουργείου Εξωτερικών, 1948/Φ.127/Υπ.1.
13 Καθημερινή, 29 Φεβρουαρίου 1948.
14 Βήμα, 2 Μαρτίου 1948.
15 Εθνικός Κήρυξ, 4 Μαρτίου 1948.

16 Δελτίο Ειδήσεων Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος, 3 Μαρτίου 1948.
17 Διατηρείται η ορθογραφία του πρωτότυπου.

18 Δελτίο Ειδήσεων Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος, 8 Μαρτίου 1948.
19 Η απόφαση της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης για μετακίνηση των παιδιών φαίνεται να επικυρώθηκε στο Συνέδριο της Κρυσταλλοπηγής, που έλαβε χώρα στις 10-20 Φεβρουαρίου 1948. Βλ. Δημ. Γ. Ζαφειρόπουλου, Ο Αντισυμμοριακός Αγών 1945-1949, Αθήνα 1956, σ. 667.
20 Baerentzen, ό.π., σ. 163.
21 Έκθεση UNSCOB, A/AC.16/251, 17 Μαΐου 1948. Η πιο αποδεκτή και συχνή ημερομηνία για την έναρξη μεταφοράς των παιδιών είναι ο Μάρτιος του 1948, χωρίς να λείπουν όμως και οι αναφορές σε άλλες χρονικές περιόδους λχ. τα τέλη του 1947, βλ. Ευάγγελος Τοσίτσας-Αβέρωφ, Φωτιά και τσεκούρι!, Αθήνα 1990, σ. 326.
22 Milan Ristovic, A Long Journey Home. Greek Refugee Children in Yugoslavia, 1948-1960, Thessaloniki 2000, σ. 15.
23 ό.π., σ. 18.

24 Jordan Baev, Ο εμφύλιος πόλεμος στην Ελλάδα. Διεθνείς διαστάσεις, Αθήνα 1997, σ. 182.
25 Αρχείο ΕΟΠ, Πρακτικά 26ης Συνεδρίας της Εκτελεστικής Επιτροπής του Εράνου «Πρόνοια Βορείων Επαρχιών της Ελλάδος», 8 Μαρτίου 1948, Π.Β.Ε.Ε., Πρακτικά συνεδριάσεων Εκτελεστικής Επιτροπής 1947-1948.

26 Θανάσης Μητσόπουλος, Μείναμε Έλληνες. Τα σχολεία των ελλήνων πολιτικών προσφύγων στις σοσιαλιστικές χώρες, Αθήνα 1979, σ. 19.
27 Ρίκη Βαν Μπουσχότεν, «Περάσαμε πολλές μπόρες κορίτσι μου…», Αθήνα 1998, σ. 265-266.
28 Βασίλης Γ. Μπαρτζιώτας, Ο αγώνας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας, Αθήνα 1981, σ. 130.
29 Γεώργιος Δ. Γκαγκούλιας, «Παιδομάζωμα». Τα παιδιά στη θύελλα του Εμφυλίου Πολέμου και μετά, Αθήνα 2004, σ. 100. Πρόεδρος της Επιτροπής ήταν ο Υπουργός Παιδείας και Υγιεινής της ΠΔΚ και καθηγητής χειρουργικής Πέτρος Κόκκαλης. Μέλη της ΕΒΟΠ υπήρξαν διάφοροι διανοούμενοι, όπως η λογοτέχνης Έλλη Αλεξίου και ο Αιγυπτιώτης παιδαγωγός Γιώργος Αθανασιάδης. Πρώτη έδρα της ΕΒΟΠ υπήρξε η Βουδαπέστη και από το 1950 το Βουκουρέστι. Η Επιτροπή διαλύθηκε το 1955-1956 όταν διαλύθηκαν και οι Παιδικοί Σταθμοί, εφόσον τα παιδιά είχαν τελειώσει με τη βασική τους εκπαίδευση και στη θέση της ιδρύθηκε η Κεντρική Εκπαιδευτική Επιτροπή.
30 Ακρόπολις, 6 Μαρτίου 1948.

31 Εθνικός Κήρυξ, 6 Μαρτίου 1948.
32 Έκθεση UNSCOB, A/AC.16/251, 17 Μαΐου 1948.
33 Ακρόπολις, 4 Μαρτίου 1948.
34 Βήμα, 13 Μαρτίου 1948.
35 Ελευθερία, 9 Απριλίου 1948.
36 Στο πολιτικό επίπεδο μελανό σημείο υπήρξε η αποτυχία αναγνώρισης της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης από οποιαδήποτε ανατολικοευρωπαϊκή ή δυτικοευρωπαϊκή κυβέρνηση, ενώ μετά τις μάχες του 1947 η πολεμική αναμέτρηση διαφαινόταν ιδιαίτερα σκληρή. Βλ. Lawrence Wittner, Η Αμερικανική επέμβαση στην Ελλάδα 1943-1949, Θεσσαλονίκη 1991, σ. 339.
37 Μπαρτζιώτας, ό.π., σ. 75-76.

38 Κώστας Γκριτζώνας, Μαχήτριες του Δημοκρατικού Στρατού, Αθήνα 2001, σ. 45-46.
39 Η μεγάλη ανάγκη για αύξηση του αριθμού των μάχιμων γυναικών οδήγησε πολλές φορές στην αναγκαστική επιστράτευση τους, βλ. Αμύντας Κοσμάς (Καπετάν Αμύντας), Εθνική Αντίσταση. Εμφύλιος Πόλεμος. Αναμνήσεις ενός Καπετάνιου, Θεσσαλονίκη 1985, σ. 234. «Το τι έγινε δεν περιγράφεται. Μαζεύονταν τσούρμο, έκλαιγαν και τσίριζαν. Δεν δέχονταν να πάρουν όπλα. [] Μόνο την τρίτη μέρα, όταν οι κοπέλες πείστηκαν πως δεν μπορούν να γλυτώσουν, δέχτηκαν να πάρουν όπλα». Επίσης βλ. Βασίλης Αποστολόπουλος, Το χρονικό μιας εποποιίας: Ο ΔΣΕ στη Ρούμελη, Αθήνα 1995 και Σάββας Αργυρόπουλος, Προσφυγιά. Αντάρτικο. Εξορία. 1924-1949, Αθήνα 1980, σ. 338-339.
40 Εξόρμηση, 15 Μαρτίου 1948.
41 Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας, Επίσημα Κείμενα, τ. ΣΤ΄, 1945-1949, Αθήνα 1987, σ. 338. Ο ΔΣΕ όμως και πάλι να καταφέρει να συγκεντρώσει τις απαραίτητες εφεδρείες για να πραγματοποιήσει ολοκληρωτικά τη βασική στρατιωτική του επιδίωξη, βλ. στο ίδιο, σ. 329-330.
42 Εξόρμηση, 1 Απριλίου 1948.

43 Ευαγγελία Τόπα-Γουναροπούλου, Πορεία ζωής. Αντίσταση-Τασκένδη-Επαναπατρισμός, Αθήνα 1995, σ. 109. Επίσης βλ. Δημήτρης Σέρβος, Το παιδομάζωμα και ποιοι φοβούνται την αλήθεια, Αθήνα 2004, σ. 236-241.
44 Θανάσης Μητσόπουλος, «Η αποστολή παιδιών στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου (1946-1949)», ‘‘Το όπλο παρά πόδα’’. Οι πολιτικοί πρόσφυγες του ελληνικού εμφυλίου πολέμου στην Ανατολική Ευρώπη, Θεσσαλονίκη 2005, σ. 75.
45 Ristovic, ό.π., σ. 32.
46 Μητσόπουλος, Μείναμε Έλληνες, σ. 15.
47 Έθνος, 3 Μαρτίου 1948.
48 Έθνος, 4 Μαρτίου 1948.
49 Ακρόπολις, 5 Μαρτίου 1948.
50 Γεώργιου Χ. Μανούκα, ‘‘Παιδομάζωμα’’. Η αγωγή και η διδασκαλία των απαχθέντων ελληνοπαίδων, Αθήνα 1969, σ. 22

51 Καθημερινή, 27 Νοεμβρίου 1948.
52 Σε αυτούς τους αριθμούς αν προστεθούν και τα 2.100 παιδιά που ζούσαν ή γεννήθηκαν εκτός ελληνικών συνόρων, σύμφωνα πάντοτε με τον Ε.Ε.Σ., τότε ο συνολικός αριθμός των παιδιών φτάνει τις 28.010 παιδιά, (15.317 αγόρια και 12.693 κορίτσια), Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός, Διεύθυνση Αναζητήσεων, Δραστηριότητες κατά τις χρονικές περιόδους: I. Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. II. Εμφυλίου Πολέμου Ελλάδος, Αθήνα 1997, σ. 55.
53 Βασίλης Μπαρτζιώτας, «Η κατάσταση και τα προβλήματα των πολιτικών προσφύγων στις Λαϊκές Δημοκρατίες», Εισήγηση πάνω στο 2ο θέμα της III Συνδιάσκεψης του ΚΚΕ», Οκτώβριος 1950, σ. 17.
54 Η ιστορικός Τασούλα Βερβενιώτη διαφωνεί με τον αριθμό των 25.000-28.000 παιδιών γιατί σ’ αυτό τον αριθμό συμπεριλαμβάνονται και οι νεαροί μαχητές του ΔΣΕ οι οποίοι αργότερα πολιτογραφήθηκαν και πάλι παιδιά, τα παιδιά που γεννήθηκαν εκτός ελληνικών συνόρων και όσα είχαν φύγει με τις οικογένειές τους. Θεωρεί ότι είναι πιο κοντά στην πραγματικότητα να δεχτούμε ότι ο ΔΣΕ μετακίνησε 13.000-15.000 παιδιά, όσα περίπου και οι κυβερνητικές δυνάμεις, βλ. Τασούλα Βερβενιώτη, «Περί ‘‘παιδομαζώματος’’ και ‘‘παιδοφυλάγματος’’ ο Λόγος ή τα παιδιά στη δίνη της εμφύλιας διαμάχης», ‘‘Το όπλο παρά πόδα’’. Οι πολιτικοί πρόσφυγες του ελληνικού εμφυλίου πολέμου στην Ανατολική Ευρώπη, Θεσσαλονίκη 2005, σ. 109-110.
Ο Σταύρος Ζορμπαλάς αναφέρει ότι μέχρι τα μέσα του 1949 οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης φιλοξενούσαν 25.000 παιδιά, αριθμός που μειώθηκε στις 20.000 το 1950. Μετά το τέλος του εμφυλίου, γύρω στις 5.000 παιδιά ζητήθηκαν από τους συγγενείς τους και με τη βοήθεια της ΕΒΟΠ επαναπατρίστηκαν, βλ. Σταύρος Ζορμπαλάς, ΕΠΟΝ, τραγουδούσαν και πολεμούσαν για την λευτεριά, Αθήνα 1993, σ. 409-410. Με αυτό τον αριθμό συγκλίνει και ο Μητσόπουλος, σύμφωνα με τον οποίο στις σοσιαλιστικές χώρες μεταφέρθηκαν παιδιά που οι γονείς τους και κυρίως ο πατέρας τους απουσίαζε από το σπίτι την περίοδο της αποστολής των παιδιών, είτε γιατί βρισκόταν σε κάποια άλλη πόλη της Ελλάδας είτε γιατί βρισκόταν στο εξωτερικό. Έτσι την απόφαση για μετακίνηση την πήρε η μητέρα, η γιαγιά ή άλλοι συγγενείς. Αυτοί οι άνθρωποι μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου ζήτησαν την επιστροφή των παιδιών τους. Ο επαναπατρισμός των παιδιών πραγματοποιήθηκε με τη μεσολάβηση του Σουηδικού Ερυθρού Σταυρού, του ΕΕΣ, του ΔΕΣ και των ΕΕ των σοσιαλιστικών χωρών, διαδικασία που διήρκεσε μέχρι το 1954. Τα εναπομείναντα 20.000 παιδιά συμμερίστηκαν την τύχη των ελλήνων πολιτικών προσφύγων, βλ. Μητσόπουλος, Μείναμε Έλληνες, σ. 15-19

55 Τάσος Βουρνάς, Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας. Ο Εμφύλιος, τ. Ε΄, Αθήνα 1981, σ. 397.
56 Εθνικός Κήρυξ, 5 Μαρτίου 1948.
57 Βήμα, 5 Μαρτίου 1948.
58 Ελευθερία, 4 Μαρτίου 1948.
59 Γεώργιος Χ. Μανούκας, Παιδομάζωμα. Το μεγάλο έγκλημα κατά της Φυλής, Αθήνα 1961, σ. 5.

60 Ιωάννης Σ. Κολιόπουλος, Λεηλασία Φρονημάτων Β΄. Το Μακεδονικό ζήτημα στην περίοδο του εμφυλίου πολέμου (1945-1949) στη Δυτική Μακεδονία, Θεσσαλονίκη 1995, σ. 214-215.
61 Μαρτυρία Στέργιου Ευθυμίου στο Κώστας Γκριτζώνας, Τα παιδιά του εμφυλίου πολέμου, Αθήνα 1998, σ. 45-46. Επίσης, βλ. Ρίκη Βαν Μπούσχοτεν, «Η επιστράτευση προσφυγόπουλων από την Ανατολική Ευρώπη από το Δημοκρατικό Στρατό: μια άγνωστη πτυχή του εμφυλίου», Γ΄ συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών: Ο ελληνικός κόσμος ανάμεσα στην εποχή του Διαφωτισμού και στον εικοστό αιώνα, Βουκουρέστι 2-4 Ιουνίου 2006.
62 UNSCOB, Conclusions on the Twenty-First Report of Observation Group nº4 for the period 1-15 February 1949, Αρχείο Κεντρικής Υπηρεσίας Υπουργείου Εξωτερικών, 1950/Φ.45/Υπ.3.
63 Έκθεση εξετάσεως παραδοθέντων συμμοριτών, 23 Ιουνίου 1949, Αρχείο Κεντρικής Υπηρεσίας Υπουργείου Εξωτερικών, 1949/Φ.42/Υπ.3.
64 Γκριτζώνας, Τα παιδιά του εμφυλίου πολέμου, σ. 44.

65 Ο χωρισμός των παιδιών από τους γονείς αδιαμφισβήτητα έκανε απρόσκοπτη τη στρατιωτική τους εκπαίδευση και στρατολόγηση και θα μπορούσε όντως να ήταν ένας από τους λόγους για την οργάνωση της όλης επιχείρησης. Χωρίς να γίνεται οποιαδήποτε προσπάθεια δικαιολόγησης και αποποίησης των ευθυνών της ΠΔΚ θεωρώ ότι δεν πρέπει να λησμονούμε δύο βασικά δεδομένα. Κατά πρώτο λόγο τα παιδιά εκείνης της εποχής δεν έχουν καμία σχέση με τα σημερινά παιδιά. Η έννοια της παιδικής ηλικίας ήταν πολύ διαφορετική καθώς τα τότε παιδιά είχαν γεννηθεί και μεγαλώσει μέσα στον πόλεμο. Ο πόλεμος αλλά και η ελληνική αγροτική κοινωνία της δεκαετίας του ’40 έδωσαν αυξημένες και σοβαρές ευθύνες στα παιδιά. Έτσι, το φαινόμενο δεν πρέπει να το εξετάσουμε ετεροχρονικά αλλά πρέπει να το εντάξουμε στα συγκεκριμένα ιστορικά και κοινωνικά πλαίσια. Κατά δεύτερο λόγο ορισμένα παιδιά προσχώρησαν εθελοντικά στο Δημοκρατικό Στρατό είτε γιατί αυτό ήταν αποτέλεσμα της διαπαιδαγώγησης που δέχτηκαν στις κομμουνιστικές χώρες, είτε γιατί οι γονείς τους ήταν οι ίδιοι μαχητές του Δημοκρατικού Στρατού, είτε γιατί μετά από τόσα χρόνια είχαν εξοικειωθεί με τη βία και τον πόλεμο.
66 Νίκος Ροδίτσας, Το δεύτερο παιδομάζωμα (1948), Αθήνα 1982, σ. 12-13.
67 Ζαφειρόπουλου, ό.π., σ. 667.

68 Γ. Κατσούλης, Ιστορία του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος, τ. ΣΤ΄, 1946-1949, Αθήνα 1977, σ. 245.
69 ΑΣΚΙ, Αρχείο Ραδιοφωνικού Σταθμού, κουτί 30, Φ1, Αρ. Δ. 1387, 12 Νοεμβρίου 1948.
70 Καθημερινή, 10 Μαρτίου 1948. Το ενδεχόμενο αυτό αντιμετωπίστηκε με μεγάλη δυσπιστία από κύκλους του Foreign Office, οι οποίοι παρατηρούσαν ότι οι εθνικιστικές οικογένειες πολύ δύσκολα θα συμφωνούσαν να παραδώσουν τα παιδιά τους στους κομμουνιστές.
71 Γκαγκούλιας, ό.π., σ. 75.
72 Φοίβος Ν. Γρηγοριάδης, Εμφύλιος Πόλεμος 1944-1949. Το δεύτερο αντάρτικο (1946-49), τ. 10, Αθήνα 1975, σ. 255-256.
73 Γκριτζώνας, Τα παιδιά του εμφυλίου, σ. 77-78.

πηγή:
Από την διπλωματική εργασία
ΤΟ «ΠΑΙΔΟΜΑΖΩΜΑ»
ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΜΦΥΛΙΟ ΠΟΛΕΜΟ

της
ΕΛΕΝΗ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ

Σάββατο, 21 Απριλίου 2012

H ΣΤΕΝΑΧΩΡΙΑ

 

Η στεναχώρια «διαλύει» τις άμυνες του οργανισμού

Αντιγράφω ένα άρθρο το οποίο μας πληροφορεί για τους λόγους που οδηγούν σε προβλήματα υγείας μετά από ένα μεγάλο ψυχολογικό σοκ, όπως είναι το πένθος:

Βρετανοί επιστήμονες ανακάλυψαν πως 
μια μεγάλη στεναχώρια επηρεάζει τόσο πολύ τον οργανισμό, ώστε εξασθενεί τους φυσικούς αμυντικούς μηχανισμούς του, παρέχοντας έτσι την ευκαιρία σε επικίνδυνα μικρόβια να του επιτεθούν και να τον αρρωστήσουν βαριά.
Το εύρημα εξηγεί περιπτώσεις ανθρώπων που αρρωσταίνουν βαριά ή και πεθαίνουν ακόμα όταν χάνουν τον/την σύντροφο της ζωής τους. 
Αυτό συνέβη στην περίπτωση του διάσημου μουσικού Τζόνι Κας, ο οποίος πέθανε το 2003 από επιπλοκές του διαβήτη.

Ο Κας είχε χάσει τέσσερις μήνες νωρίτερα τη σύζυγό του Τζουν και οι συγγενείς του είχαν πει τότε ότι ο 71 ετών συνθέτης και τραγουδιστής δεν άντεξε τον θάνατό της.
Τώρα, ανοσολόγοι από το Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ ανακάλυψαν ότι τα αυξημένα επίπεδα στρες και κατάθλιψης που προκαλεί η μεγάλη στεναχώρια, μπορεί να επηρεάσουν τη λειτουργία ενός είδους λευκών αιμοσφαιρίων, τα οποία λέγονται ουδετερόφιλα.
Τα ουδετερόφιλα είναι υπεύθυνα για την καταπολέμηση βακτηριακών λοιμώξεων, όπως η πνευμονία.
Οι επιπτώσεις της στεναχώριας σε αυτά είναι πιο έντονες στους μεγάλης ηλικίας ανθρώπους. Και αυτό, διότι μετά τα 65 ο ανθρώπινος οργανισμός χάνει την ικανότητα να παράγει μία ορμόνη η οποία μπορεί να εξουδετερώσει αυτή την αρνητική επίδραση.
«Υπάρχουν πολλές περιγραφές ζευγαριών που ήταν παντρεμένα επί 30 ή 40 χρόνια και όταν πέθανε ο ένας, ο άλλος τον “ακολούθησε” πολύ σύντομα. Ως φαίνεται, υπάρχει βιολογική βάση σε τέτοιου είδους περιστατικά», δήλωσε η επικεφαλής ερευνήτρια δρ Τζάνετ Λορντ, καθηγήτρια Βιολογίας των Ανοσοκυττάρων και διευθύντρια στο Κέντρο Έρευνας της Υγιούς Γήρανσης του πανεπιστημίου.
«Οι άνθρωποι αυτοί δεν πεθαίνουν από το σύνδρομο της ραγισμένης καρδιάς, αλλά από “διαλυμένο” ανοσοποιητικό, που επιτρέπει την εκδήλωση πάρα πολύ σοβαρών λοιμώξεων».
Η μελέτη
Τα ευρήματα βασίζονται σε αναλύσεις του ανοσοποιητικού συστήματος και των ορμονικών επιπέδων 48 υγιών εθελοντών ηλικίας 65 ετών και πάνω. Οι μισοί από αυτούς είχαν χάσει κάποιο αγαπημένο πρόσωπο μέσα στο τελευταίο 12μηνο.
Η αντιβακτηριακή δράση των ουδετερόφιλων στους εθελοντές που πενθούσαν βρέθηκε σημαντικά μειωμένη σε σύγκριση με αυτήν στους υπόλοιπους εθελοντές.
Επιπλέον, όσοι πενθούσαν είχαν και σημαντικά αυξημένα επίπεδα της ορμόνης του στρες, της κορτιζόλης, η οποία είναι γνωστό ότι καταστέλλει τη δραστηριότητα των ουδετερόφιλων.
Τη δράση αυτή της κορτιζόλης καταστέλλει μία άλλη ορμόνη, η DHEA– και η αλληλεπίδραση των δύο ορμονών είναι που επιτρέπει στο ανοσοποιητικό σύστημα να λειτουργεί φυσιολογικά, ακόμα και σε περιόδους πένθους.
Ωστόσο, η παραγωγή της DHEA μειώνεται με την ηλικία. «Ένα άτομο ηλικίας 70 ετών, παράγει το 10-20% της ποσότητας της DHEA που παράγει ένας 30άρης», εξήγησε η δρ Λορντ.
«Η έλλειψή της όμως δίνει την ευκαιρία στην κορτιζόλη να εξουδετερώσει τα ουδετερόφιλα κύτταρα, με συνέπεια να αποδεικνύεται εξαιρετικά επικίνδυνη η μεγάλη στεναχώρια για τους ηλικιωμένους».
Η ίδια ερευνητική ομάδα έχει ανακαλύψει ότι την ίδια ορμονική διαταραχή προκαλεί στους ηλικιωμένους και το κάταγμα του ισχίου, γεγονός που εξηγεί γιατί το περίπου 25% των ατόμων ηλικίας άνω των 80 ετών που παθαίνουν αυτό το κάταγμα, χάνουν μέσα σε ένα χρόνο τη ζωήτους.
Πηγή:http://educpsychology.blogspot.com/2012/04/blog-post_08.html
πίνακας: Egon Schiele

Παρασκευή, 13 Απριλίου 2012


Η ασθένεια, είναι η τέλεια λύση που βρίσκει ο εγκέφαλος στο πρόβλημα των «εσωτερικών συγκρούσεων»


Η νέα ιατρική του γιατρού Χάμερ

Ο γιατρός Ρίκε  Γκέερτ Χάμερ (Ryke Geerd Hamer) υπήρξε για πολλά χρόνια διευθυντής σε μια  γερμανική κλινική. Η προνομιούχος θέση του, του επέτρεψε να συναντήσει πολλούς  καρκινοπαθείς. Χάρις στις περιστάσεις, στην τύχη και στην λεπτομερή παρατήρηση, ο Χάμερ ανακάλυψε τους θεμελιώδεις νόμους που εξηγούν το μηχανισμό της εμφάνισης  όλων των καρκίνων και όλων των ασθενειών. Στην περίπτωση αυτού του γιατρού, μπορούμε πραγματικά να μιλήσουμε για νόμους, αφού οι επαληθεύσεις που έγιναν από  τον ίδιο και από άλλους ερευνητές και θεραπευτές έδειξαν ότι όλοι ισχύουν στις 100% των περιπτώσεων, πράγμα το οποίο δεν είχε ποτέ συμβεί έως τότε στην ιστορία  της ιατρικής.  

Ο ατσαλένιος νόμος του καρκίνου που διατυπώθηκε  από τον Ρίκε Γκέερτ Χάμερ είναι ο εξής: " Όλοι οι καρκίνοι προκαλούνται και  ενεργοποιούνται από έντονες και βίαιες εσωτερικές συγκρούσεις που τις βιώνουμε  χωρίς να τις εκφράζουμε. Η φύση της εσωτερικής σύγκρουσης καθορίζει την περιοχή  του εγκεφάλου που θα πληγεί και το όργανο στο οποίο θα εντοπισθεί η ασθένεια.  " Παρατήρησε λοιπόν ότι οι ασθενείς που είχαν καρκίνο των οστών, για  παράδειγμα, είχαν όλοι βιώσει κάποιο σοκ, κάποιο στρες, κάποια έντονη και βίαιη (αιφνίδια) εσωτερική σύγκρουση κατά την οποία αισθάνθηκαν υποτιμημένοι. Επιπροσθέτως, παρατήρησε ότι σε όλους τους ασθενείς που είχαν προσβληθεί από τον  ίδιο καρκίνο, είχε εμφανισθεί ένα σημάδι στην ίδια συγκεκριμένη περιοχή του  εγκεφάλου τους. Έτσι, ανακάλυψε ότι σε κάθε τύπο στρες αντιστοιχούσε η ίδια  συγκεκριμένη περιοχή του εγκεφάλου και το ίδιο συγκεκριμένο όργανο, πάντα το  ίδιο.

*Ο καρκίνος των οστών αντιστοιχεί στην εσωτερική σύγκρουση της υποτίμησης
*Ο καρκίνος των πνευμόνων στη έντονο φόβο του θανάτου.
*Ο καρκίνος του αριστερού στήθους σε μια γυναίκα δεξιόχειρα, στη έντονη εσωτερική  σύγκρουση σε σχέση με ένα παιδί (πραγματικό, εικονικό, φανταστικό ή συμβολικό).
 *Ο καρκίνος του δεξιού στήθους σε μια δεξιόχειρα γυναίκα αντιστοιχεί σε εσωτερική  σύγκρουση γενικά με τον σύντροφο (σε μια γυναίκα αριστερόχειρα, οι αντιστοιχίες  αντιστρέφονται).
*Ο καρκίνος του προστάτη αντιστοιχεί στη σεξουαλική εσωτερική σύγκρουση (πραγματική ή συμβολική) σε σχέση με τα παιδιά ή τους απογόνους (ή την ικανότητα  δημιουργίας). Και ούτω καθεξής, για όλους τους καρκίνους.

Αυτός ο νόμος έχει επιβεβαιωθεί εδώ και σχεδόν 20 χρόνια από εκατοντάδες  θεραπευτές (εκπαιδευμένους από τον Χάμερ ή τους διαδόχους του), σε δεκάδες  χιλιάδες ασθενείς, χωρίς εξαίρεση. Αυτό που είναι φανταστικό σε αυτήν την  ανακάλυψη, είναι ότι ο μηχανισμός: «σύγκρουση - εγκέφαλος - όργανο» λειτουργεί και προς τις δύο κατευθύνσεις. Για να το πούμε και  αλλιώς, όσο η εσωτερική σύγκρουση είναι ενεργή, η περιοχή του εγκεφάλου που  δραστηριοποιείται δίνει διαταγή στη βιολογική διαδικασία να παραγάγει καρκινικά  κύτταρα στο όργανο που διαλέχτηκε για να εκφράσει την ανισορροπία. Αντιθέτως, όταν το άτομο λύσει την εσωτερική του σύγκρουση (με οποιονδήποτε τρόπο και αν το  κάνει αυτό) και βάλει τέλος στο έντονο στρες του, η ίδια περιοχή του εγκεφάλου  αντιστρέφει το πρόγραμμα και δίνει αμέσως διαταγή στη βιολογική διαδικασία, να  σταματήσει την παραγωγή καρκινικών κυττάρων και να καταστρέψει τον όγκο που έχει  δημιουργηθεί στο όργανο ...

Έτσι σήμερα, αρκετές χιλιάδες ιατρικοί φάκελοι θεραπειών έχουν σχηματιστεί και  συγκεντρωθεί από τον γιατρό Χάμερ και τους διαδόχους του. Μέσα σε αυτούς τους  φακέλους, απαριθμούνται πολλές αποθεραπείες τις οποίες η επίσημη ιατρική  χαρακτηρίζει ως « αυθόρμητες, ανεξήγητες ή αξιοθαύμαστες» : έτσι, ανιχνεύσεις (με σκάνερ), αναλύσεις αίματος, ακτινογραφίες, υποβολές εκθέσεων που έγιναν σε  νοσοκομεία, αποδεικνύουν ότι ασθενείς έχουν θεραπευθεί εντελώς από καρκίνους, λευχαιμίες, σκληρύνσεις κατά πλάκας, μυοπάθειες, διάφορες εκφυλιστικές  ασθένειες, κωφώσεις, σοβαρές διαταραχές της όρασης, ψωριάσεις, αλλεργίες, κ.λπ., χωρίς να προσφύγουν στη χημειοθεραπεία, την ακτινοθεραπεία, τη χειρουργική  επέμβαση ή άλλες κλασικές θεραπείες που ορίζονται από την ιατρική. Και όμως, πολλοί από αυτούς ήταν καταδικασμένοι από την επίσημη ιατρική, που είχε  βεβαιώσει ότι ήταν ανίατοι, ότι θα πεθάνουν σε σύντομο χρονικό  διάστημα. Κατά τη διάρκεια μιας από τις αναρίθμητες δίκες εναντίον του  γιατρού Χάμερ στις οποίες ενάγων ήταν ο ιατρικός σύλλογος, ο δικηγόρος του Χάμερ  είχε ζητήσει από το δικαστήριο να συγκρίνει το ποσοστό, σε εθνική κλίμακα, όσων  επέζησαν από καρκίνο, με το ποσοστό όσων επέζησαν από καρκίνο ανάμεσα στους  ασθενείς του πελάτη του (λαμβάνοντας υπόψη ότι μερικοί από αυτούς είχαν  απευθυνθεί σ' αυτόν, μερικές φορές στο τελευταίο τους στάδιο, απελπισμένοι, αφού  είχαν δοκιμάσει τα πάντα). Αυτή η σύγκριση παρουσίασε με περιφανή τρόπο την  ανωτερότητα της προσέγγισής του Χάμερ, σε σχέση με την προσέγγιση της  επιστημονικής ιατρικής και ολόκληρου του οπλοστασίου της: 95% επιβίωση για  περισσότερα από 5 χρόνια για τον Χάμερ, απέναντι στο 30% κατά μέσο όρο, σε  εθνική κλίμακα στη Γερμανία.

Η ασθένεια, είναι η τέλεια λύση που  βρίσκει ο εγκέφαλος στο πρόβλημα των «εσωτερικών συγκρούσεων»

Εάν σταματούσα εδώ την παρουσίασή μου, θα σας άφηνα πιθανώς αμήχανους και με  πολλές αμφιβολίες. Εάν δεν καταλάβουμε σε τι πραγματικά χρησιμεύει η ασθένεια, από βιολογική άποψη, οι θεραπείες μπορεί να φανούν μαγικές. Για να το  καταλάβουμε αυτό, ο γιατρός Χάμερ έδωσε πρώτα-πρώτα ένα παράδειγμα παρμένο από  την ζωική βιολογία: αυτό μιας αλεπούς που βρέθηκε σε κατάσταση μεγάλου στρες  σχετικά με την επιβίωσή της.

Ας φανταστούμε ότι μια αλεπού δεν  έχει καταφέρει να πιάσει την παραμικρή λεία εδώ και τρεις μέρες. Βρίσκεται σε  κατάσταση μεγάλου στρες σχετικά με την σωματική της επιβίωση, όταν επιτέλους, καταφέρνει να αιχμαλωτίσει ένα μικρό κουνέλι που περνάει από εκεί. Τη στιγμή που  ετοιμάζεται να το δαγκώσει, να το ξεσκίσει, να το φάει, η αλεπού ακούει έναν από  τους χειρότερους εχθρούς της να πλησιάζει : τον κυνηγό. Και τώρα η αλεπού μας  βρίσκεται σε τρομερό δίλημμα, ανάμεσα σε δύο απειλές : εάν φάει το γεύμα της, για να ικανοποιήσει την ανάγκη της για τροφή, κινδυνεύει να σκοτωθεί με την  κοιλιά γεμάτη · εάν το σκάσει, αφήνοντας τη λεία της, κινδυνεύει ίσως να πεθάνει  της πείνας λίγο αργότερα. Για να βγει από αυτό το δίλημμα, αποφασίζει να  καταπιεί ολόκληρο το πόδι του κουνελιού και να φύγει μακριά.

Εκείνη την στιγμή, ένας άλλος κίνδυνος απειλεί την αλεπού : κινδυνεύει να  πεθάνει από απόφραξη εντέρου, επειδή αυτό το ολόκληρο πόδι δεν μπορεί ούτε να  ξανανεβεί από το στομάχι, ούτε να συνεχίσει τη διαδρομή του μέσα στο έντερο. Βρισκόμαστε, λέει ο Χάμερ, μπροστά σε μια έντονη και βίαιη εσωτερική σύγκρουση  που σχετίζεται με την ανάγκη να χωνευτεί κάτι. Για να λύσει αυτό το πρόβλημα, ο  εγκέφαλος ενεργοποιεί την τέλεια λύση που θα εξασφαλίσει την επιβίωση του ατόμου : ενεργοποιεί ένα πρόγραμμα παραγωγής πεπτικών υπερκυττάρων στα τοιχώματα του  στομαχιού. Στόχος: η χώνεψη του ποδιού που έχει σφηνώσει στο στομάχι, να γίνει  πέντε φορές πιο γρήγορα και πέντε φορές καλύτερα. Όσο ο στόχος δεν  επιτυγχάνεται, ο εγκέφαλος συνεχίζει να διατάζει την παραγωγή αυτών των πεπτικών  υπερκυττάρων που έχουν σαφώς ανώτερες επιδόσεις από τα κανονικά. Αλλά μόλις το  πόδι χωνευθεί εντελώς, μια διαδικασία βιοανάδρασης ενημερώνει τον εγκέφαλο ότι ο  στόχος έχει επιτευχθεί. Στη στιγμή ο εγκέφαλος βάζει τέλος στο πρόγραμμα της  παραγωγής και δίνει διαταγή να εξαλειφθούν αυτά τα υπερκύτταρα, που θα απέβαιναν  επικίνδυνα εάν παρέμεναν στο στομάχι. 

Μερικές ημέρες αργότερα, εάν ναρκώσουμε  την αλεπού και εξετάσουμε τα τοιχώματα του στομαχιού της, θα μπορέσουμε να  παρατηρήσουμε ουλές, μάρτυρες της πρόσφατης εξάλειψης των υπερκυττάρων. Συμπέρασμα : χάρη σε αυτόν τον προγραμματισμό ,τον εγγεγραμμένο στη βιολογική  διαδικασία εδώ και εκατομμύρια χρόνια, ο εγκέφαλος της αλεπούς διάλεξε την  καλύτερη ανάμεσα σε όλες τις λύσεις, έτσι ώστε να εξασφαλίσει την επιβίωσή της. Το μόνο που δεν σας είπα ακόμη, είναι ότι αυτά τα υπερκύτταρα είναι αυτό που  κοινώς αποκαλούμε, καρκινικά κύτταρα του στομαχιού !

Έτσι, σύμφωνα με τους Χάμερ και Σαμπά, βάσει επαληθεύσεων που έγιναν στο  εργαστήριο, αυτό που αποκαλούμε καρκινικό κύτταρο έχει τις ίδιες λειτουργίες με  ένα κανονικό κύτταρο, αλλά με πολλαπλάσιες επιδόσεις. Ένα καρκινικό κύτταρο  στομαχιού χωνεύει πολύ πιο γρήγορα και δυνατά από ένα κανονικό κύτταρο. Ένα  καρκινικό κύτταρο παγκρέατος παράγει πολύ περισσότερη ινσουλίνη, ένα καρκινικό  κύτταρο του στήθους παράγει πολύ περισσότερο γάλα, ένα καρκινικό κύτταρο  πνεύμονα έχει πολύ μεγαλύτερη ικανότητα ανταλλαγής οξυγόνου αίματος, ένα  καρκινικό κύτταρο νεφρού φιλτράρει σαφώς περισσότερο, κ.λπ.. 

Ας σημειώσουμε, μια και το έφερε ο λόγος, ότι ο γιατρός Κλωντ Σαμπά (Claude  Sabbah) γενίκευσε τις ανακαλύψεις του Χάμερ αποδεικνύοντας ότι όλες οι  ασθένειες, όποιες και αν είναι αυτές (από την πιο καλοήθη ως την πιο σοβαρή), είναι αποτέλεσμα κάποιου σοκ ή στρες που το βιώσαμε χωρίς να το εκφράσουμε, και  ενεργοποιούνται από τον εγκέφαλο, ως η τέλεια λύση για την εξασφάλιση της  επιβίωσης

Γιατί πεθαίνουμε από τις ασθένειές μας

Τότε, θα μου πείτε, εάν οι ασθένειες είναι οι τέλειες λύσεις που είναι γραμμένες στη βιολογική διαδικασία για να εξασφαλίσουν την επιβίωσή μας, γιατί πεθαίνουμε από καρκίνο ή άλλες ασθένειες; Για να απαντήσουμε σε αυτό το ερώτημα, πρέπει να καταλάβουμε, με ποιο τρόπο επεξεργάζεται ο εγκέφαλός μας τις πληροφορίες που φτάνουν σ' αυτόν. Δηλαδή πρέπει να γνωρίζουμε, ότι ο εγκέφαλος δεν κάνει καμία διάκριση ανάμεσα σε μια πραγματική και μια φανταστική, εικονική ή συμβολική πληροφορία. Για να το αποδείξουμε, ας πάρουμε ένα απλό παράδειγμα · - Εάν ξαφνικά βρεθείτε όρθιος στο χείλος της χωρίς παραπέτο στέγης ενός 20όροφου κτιρίου, ο εγκέφαλός σας θα ερμηνεύσει αυτήν την κατάσταση ως πραγματικό κίνδυνο: θα ενεργοποιήσει μια σειρά φυσιολογικών αντιδράσεων και ανακλαστικών συμπεριφοράς (άνοδος του ποσοστού της αδρεναλίνης, επιτάχυνση του καρδιακού παλμού, άγχος, ίλιγγος, κ.λπ.). Εδώ, έχει επεξεργαστεί μια πραγματική πληροφορία ·
  - Εάν, διαβάζοντας το παραπάνω παράδειγμα, φανταστήκατε τον εαυτό σας σ' αυτή τη θέση, πιθανώς ο εγκέφαλός σας να ενεργοποίησε τις ίδιες αντιδράσεις. Εντούτοις, δεν βρισκόσαστε πραγματικά σε κίνδυνο, αφού ήσασταν καθισμένος και διαβάζατε. Ο εγκέφαλός σας όμως επεξεργάστηκε μια φανταστική πληροφορία, σαν να ήταν πραγματική ·
 - Εάν, τώρα, κατά τη διάρκεια ηλεκτρονικού παιχνιδιού ή κάποιας κινηματογραφικής προβολής, το σενάριο σάς προβάλει στο χείλος μιας στέγης, με το κενό από κάτω, σκηνή τραβηγμένη από την οπτική γωνία του ήρωα, και εάν είστε αρκετά βυθισμένος, συνεπαρμένος μέσα στην εικόνα, ο εγκέφαλός θα αντιδράσει και πάλι με το ίδιο τρόπο. Εδώ, θα έχει επεξεργαστεί μια εικονική πληροφορία σα να ήταν πραγματική 

  - Και τέλος, εάν σας ανακοινώσουν ξαφνικά ότι η επιχείρηση στην οποία εργάζεστε κήρυξε πτώχευση, τη στιγμή που εσείς έχετε μόλις πάρει ένα μεγάλο δάνειο από την τράπεζα, θα αισθανθείτε ίσως τη γη να χάνεται κάτω από τα πόδια σας. Ο εγκέφαλος θα ενεργοποιήσει και πάλι τις ίδιες αντιδράσεις, παρόλο που ή άβυσσος που έχετε μπροστά σας, δεν είναι παρά συμβολική. Έτσι, θα έχει επεξεργαστεί μια συμβολική πληροφορία σα να ήταν πραγματική. Εάν κατανοήσετε αυτό το παράδειγμα, θα καταλάβετε εύκολα ότι ό,τι λέμε, ό,τι σκεφτόμαστε εκλαμβάνεται από τον εγκέφαλό μας ως πραγματική πληροφορία, την οποία έχει υποχρέωση να επεξεργαστεί, ως υπερυπολογιστής.

 Έτσι εάν, μιλώντας για ένα φίλο, πείτε: " αυτό δεν θα του συγχωρήσω ποτέ. Δεν θα μπορέσω ποτέ να το χωνέψω ", και αυτή η φράση πραγματικά αντανακλά αυτό που έντονα αισθάνεστε, τότε ο εγκέφαλός σας θα λάβει αυτήν την συμβολική πληροφορία και θα την επεξεργαστεί σα να ήταν πραγματική. Εάν η σύγκρουση που βιώνετε στη σχέση σας με το άλλο άτομο είναι πολύ έντονη και δεν καταφέρνετε να εκφράσετε όλη τη δυσαρέσκεια που αισθάνεστε, είναι πολύ πιθανό ο εγκέφαλος να ξεκινήσει πρόγραμμα παραγωγής πεπτικών υπερκυττάρων (δηλαδή καρκινικών κυττάρων) για να χωνέψει αυτό που δεν μπορείτε να χωνέψετε...

Η διαφορά με την περίπτωση του ποδιού που σφήνωσε στο στομάχι της αλεπούς, είναι ότι εάν δεν συμφιλιωθείτε με τον φίλο σας, εάν παραμείνετε στις θέσεις σας, εάν δεν τον συγχωρέσετε, δεν θα μπορέσετε πράγματι ποτέ να χωνέψετε αυτό που σας έκανε. Κατά συνέπεια ο εγκέφαλός σας θα συνεχίζει να λαμβάνει το μήνυμα ότι κάτι δεν έχει ακόμη χωνευθεί. Και υπάκουα, θα συνεχίζει το πρόγραμμα της παραγωγής καρκινικών κυττάρων. Μαντεύετε τη συνέχεια : αργά ή γρήγορα, εξαιτίας της ανώμαλα υπερβολικής ικανότητας πέψης, θα αρχίσετε να αισθάνεστε πόνους, οι τροφές δεν θα χωνεύονται σωστά. Θα σας γίνει τότε διάγνωση καρκίνου του στομάχου, που οι γιατροί θα προσπαθήσουν να εξαφανίσουν με τα διάφορα μέσα που έχουν στη διάθεσή τους. Αλλά αρχίζετε να μαντεύετε αυτό που υπάρχει κίνδυνος να επακολουθήσει. Ακόμα και αν σας έκαναν ολική αφαίρεση στομάχου, ο εγκέφαλός σας θα συνέχιζε να δίνει την εντολή για την παραγωγή καρκινικών κυττάρων στην περιοχή του σώματος όπου βρισκόταν το στομάχι. Κάποιους μήνες αργότερα, οι γιατροί θα ανακάλυπταν αυτό που θα ονόμαζαν υποτροπή ή μετάσταση, ενώ αυτό δεν θα ήταν παρά η συνέχιση του προγράμματος που είχε ξεκινήσει ο εγκέφαλός σας, βασιζόμενος σε μια συμβολική πληροφορία σχετικά με την σύγκρουση που βιώσατε με κάποιο φίλο.

Για να πάμε ακόμη μακρύτερα, εάν σοκαριστείτε από την απαισιόδοξη διάγνωση του καρκινολόγου σας και αισθανθείτε μεγάλο φόβο θανάτου, ο εγκέφαλός σας θα αρχίσει καινούργιο πρόγραμμα παραγωγής υπερκυττάρων ,στον πνεύμονα, που αργότερα θα χαρακτηριστεί από τους γιατρούς καρκίνος του πνεύμονα. Και ούτω καθεξής, μέχρις ότου επέλθει ο θάνατος.

Πώς να προλάβουμε τις ασθένειες και πώς να τις θεραπεύσουμε; 

Στο τελευταίο μου βιβλίο «Η γλώσσα της θεραπείας» έχω περιγράψει λεπτομερώς τις διαδικασίες που, ξεκινώντας από έντονα ψυχικά σοκ ή μεγάλο στρες, καθορίζουν και προκαλούν τις σωματικές ασθένειές μας. Στα πλαίσια αυτού του άρθρου μου φαίνεται άχρηστο να προχωρήσω βαθύτερα, αφού η ίδια λογική ισχύει για όλες τις ασθένειες, ανεξάρτητα από τον βαθμό έντασης και σοβαρότητάς τους. Αυτό που πρέπει να συγκρατήσουμε από όλα αυτά είναι, ότι από τη μια, ο εγκέφαλος δε σφάλει ποτέ και από την άλλη, ότι αυτός είναι που ενεργοποιεί όλες τις «ασθένειες» έτσι ώστε να εγγυηθεί στο άτομο τις μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης. Είναι φανερό ότι το ενδιαφέρον μιας τέτοιας θεώρησης είναι τεράστιο. Πράγματι, για πρώτη φορά στην ιστορία της ιατρικής, καμιά πάθηση, καμιά ανισορροπία μας δεν οφείλεται στην τύχη. Όλα εκδηλώνονται σύμφωνα με τους αμετάβλητους νόμους της Βιολογίας των Ζωντανών Όντων, όπως λέει ο γιατρός Κλωντ Σαμπά. Αυτό σημαίνει συγκεκριμένα, ότι εάν μάθετε τους νόμους της Νέας Ιατρικής του Ρίκε Γκέερτ Χάμερ ή της Ολιστικής Βιολογίας του Κλωντ Σαμπά, που είναι αμετάβλητοι όσο και οι νόμοι της φυσικής ή της χημείας, θα μπορείτε όχι μόνο να καταλάβετε από πού προέρχονται όλες οι ασθένειές σας, αλλά κυρίως θα μπορείτε να τις προλαμβάνετε και να τις θεραπεύετε. Πώς ; Μαθαίνοντας τις βασικές αρχές της επικοινωνίας τις οποίες κάθε άνθρωπος θα έπρεπε να κατέχει : το να εκφράζει τις ανάγκες και τα συναισθήματά του, να τολμά να αντιπαρατίθεται στους άλλους (με σεβασμό βέβαια), να αναγνωρίζει και να δέχεται την πραγματικότητα όπως αυτή είναι, οι πράξεις του να είναι προσαρμοσμένες στην πραγματικότητα, να τελειώνει τις όποιες συναισθηματικές εκκρεμότητες έχει με τους άλλους, να συγχωρεί. Ας πάρουμε αυτές τις αρχές μία μία, για να εξετάσουμε με ποιο τρόπο μπορούν να μας κάνουν να αποφύγουμε τις ασθένειες ή να μας θεραπεύσουν...

  - να εκφράζουμε τις ανάγκες μας : πολλές απογοητεύσεις, πολλές καταστάσεις στρες προέρχονται από το γεγονός ότι αφενός, λίγοι είναι οι άνθρωποι που γνωρίζουν συνειδητά τις αληθινές ανάγκες τους και αφετέρου, ακόμη πιο σπάνιοι είναι εκείνοι που έχουν την ικανότητα να τις εκφράσουν με κατάλληλο τρόπο. Συνεπώς, συσσωρεύουμε μίση και μνησικακίες, μένουμε μπλοκαρισμένοι σε αδιέξοδα. Αισθανόμαστε βέβαια ότι κάτι δεν μας ταιριάζει, αλλά δεν γνωρίζουμε πώς να ξεφύγουμε. Μας συμβαίνουν συχνά απαράδεκτα πράγματα. Εντούτοις τα δεχόμαστε, επειδή δεν γνωρίζουμε ούτε καν τα όριά μας, σχετικά με το τι θέλουμε και τι δεν θέλουμε, τι μπορούμε και τι δεν μπορούμε. Το να ξαναμάθουμε να αναγνωρίζουμε τις ανάγκες μας και τα όριά μας για όσα δεν θέλουμε πια, το να είμαστε ικανοί να τα εκφράσουμε στους συνομιλητές μας, χωρίς να φοβόμαστε τις συνέπειες, αυτό είναι ένας από τους τρόπους που μπορεί να προλάβουν ή να θεραπεύσουν τις ασθένειες που προκαλούνται από τις ανθρώπινες εσωτερικές συγκρούσεις και τις απογοητεύσεις.

- να εκφράζουμε τα συναισθήματά μας : Το συναίσθημα μοιάζει με το σύμπτωμα. Είναι ο δείκτης του βαθμού ικανοποίησης ή μη ικανοποίησης των αναγκών μας. Μια ανάγκη μας ματαιώνεται· εμφανίζεται ένα δυσάρεστο συναίσθημα (θυμός, θλίψη, φόβος, κ.λπ.). Μια ανάγκη μας ικανοποιείται· ένα ευχάριστο συναίσθημα θα εκδηλωθεί (χαρά, ευχαρίστηση, κ.λπ.). Δυστυχώς, η παιδεία μας μας έχει διδάξει, να αντιμετωπίζουμε τα συναισθήματά μας όπως η ιατρική αντιμετωπίζει τα συμπτώματα : να τα αρνούμαστε, να τα απορρίπτουμε, να τα εξαφανίζουμε. Με αυτό τον τρόπο στερούμαστε τα καλύτερα σημάδια, που έχουμε στη διάθεσή μας για να γνωρίζουμε με βεβαιότητα τι είναι καλό για μας και τι δεν είναι. Αυτή η άγνοιά μας μάς οδηγεί στην απογοήτευση, αφού μην έχοντας πια τους φωτεινούς δείκτες στον πίνακα ελέγχου, δεν ειδοποιούμαστε καν ότι μια ή περισσότερες ανάγκες μας ματαιώνονται. Σ' αυτό το σημείο ο εγκέφαλος παίρνει αναγκαστικά τα ηνία, για να εγγράψει στη βιολογική διαδικασία των οργάνων τις ίδιες πληροφορίες που μας είχαν δώσει τα συναισθήματα [θυμηθείτε : στο παράδειγμα με το αυτοκίνητο, εάν οι φωτεινοί δείκτες του πίνακα ελέγχου (τα συναισθήματα) δεν λειτουργούν πια ή δεν ληφθούν υπόψη, η βλάβη θα εκδηλωθεί στα όργανα της μηχανής (στα όργανα του σώματος)].

 Το να ξαναμάθουμε λοιπόν να ακούμε τα συναισθήματά μας, να τα αναγνωρίζουμε και να τα δεχόμαστε, να τα ευχαριστούμε μάλιστα που επαγρυπνούν για μας, είναι ένας πρώτος σταθμός για να αποφεύγουμε τις καταστρεπτικές εσωτερικές συγκρούσεις και το στρες. Εάν, επιπλέον, μπορούμε να εκφράσουμε τα συναισθήματά μας με τρόπο κατάλληλο, υπεύθυνα, χωρίς να αποδίδουμε στους άλλους την ευθύνη, θα μπορέσουμε πολύ γρήγορα να ξαναβρούμε την ισορροπία μας. - να τολμούμε τις αντιπαραθέσεις, με σεβασμό στους άλλους : πόσες φορές, σε δύσκολες, τεταμένες, δυσάρεστες καταστάσεις, δεν συνέβη να μη τολμήσουμε να πούμε τα πράγματα στον άλλο, με σεβασμό, αλλά και σταθερά, με θάρρος ; Πόσες φορές δεν κατάπιαμε τα λόγια μας από φόβο μην προκαλέσουμε σύγκρουση ; Φοβόμαστε συχνά να πούμε δυσάρεστα πράγματα, επειδή πιστεύουμε ότι είναι προτιμότερο να διατηρούμε την ειρήνη ανάμεσα στους ανθρώπους. Όμως αυτή η ειρήνη είναι απατηλή, αφού μέσα μας μπορεί να γεννιέται ένα ισχυρό βίαιο συναίσθημα. Σημειώστε ότι ακόμη και ο υπολογισμός είναι λανθασμένος : θέλοντας να αποφύγουμε τη σύγκρουση, δεν λέμε αυτό που θα έπρεπε να ειπωθεί. 

Όμως, μην λέγοντας τίποτα, αυξάνουμε την αίσθηση απογοήτευσης και μνησικακίας μέσα μας, μέχρι που η κατάσταση γίνεται αφόρητη. Τότε, είτε ξεσπάμε βίαια πάνω στον άλλο, οπότε συμβαίνει αυτή η σύγκρουση και η ρήξη που ακριβώς θέλαμε να αποφύγουμε, είτε καταπίνουμε τα συναισθήματά μας για άλλη μια φορά, και τότε συμβαίνει ο καρκίνος ή η οξεία ασθένεια, που μας καλεί να εξετάσουμε προσεχτικά την ανισορροπία που έχουμε δημιουργήσει ...

Το να τολμάμε την σύγκρουση, είναι το να μάθουμε να μιλάμε για τα πράγματα που μας ενοχλούν, ήρεμα, χωρίς υπεκφυγές. Το να μάθουμε να εκφράζουμε με ειλικρίνεια το τι μας συμβαίνει, είναι ο καλύτερος τρόπος για να φροντίζουμε τις σχέσεις μας με τους άλλους. - να αναγνωρίζουμε και να δεχόμαστε την πραγματικότητα όπως αυτή είναι : συχνά έχω παρατηρήσει, ότι πολλές ασθένειες ξεκινάνε όταν αρνούμαστε να δούμε μια κατάσταση, όταν της αντιστεκόμαστε, όταν δεν δεχόμαστε αυτό που μας συμβαίνει. Έτσι, μπορεί να μπούμε σε καταστάσεις εσωτερικής σύγκρουσης, αντίστασης, αυτοϋποτίμησης, απώλειας της ταυτότητας ή του χώρου κυριαρχίας μας. Και όσο περισσότερο μαχόμαστε την πραγματικότητα, τόσο περισσότερο ενισχύουμε την επιρροή της και τη δύναμή της πάνω μας, μέχρις ότου εξαντληθούμε. Χωρίς να είμαστε καθόλου μοιρολάτρες (το θέμα δεν είναι να είμαστε ανθρώπινα ράκη που δέχονται τα πάντα χωρίς αντίδραση, αντιθέτως), το να δεχόμαστε την πραγματικότητα είναι το να τολμάμε να την κοιτάμε κατάματα, αντικειμενικά, χωρίς να κρίνουμε. Είναι επίσης το να αλλάξουμε τον τρόπο που βλέπουμε τα γεγονότα, θεωρώντας τα ούτε καλά, ούτε κακά : η συμβουλή μου είναι, να θεωρούμε μάλλον ό,τι μας συμβαίνει σαν ευκαιρίες που μας προσφέρονται για να μάθουμε κάτι καινούργιο.

- οι πράξεις μας να είναι προσαρμοσμένες στην πραγματικότητα : Ο Γιούνγκ επέμενε πολύ σε αυτό το σημείο. Πράγματι, δεν υπάρχει θεραπεία εάν δεν δράσουμε πραγματικά. Συχνά, μένουμε εγκλωβισμένοι στις εσωτερικές συγκρούσεις μας και τα στρες, επειδή δεν τολμάμε να δράσουμε. Ή ακόμα χειρότερα : επειδή νομίζουμε ότι αρκεί να συνειδητοποιήσουμε την αιτία του καρκίνου μας για να θεραπευθούμε. Λάθος. Όσοι πίστεψαν πως είναι έτσι, έχουν πεθάνει. Η δράση είναι ο μόνος τρόπος να δώσουμε στον εγκέφαλο την πληροφορία ότι η συγκρουσιακή κατάσταση τελείωσε. Ειδάλλως, το είδαμε παραπάνω, η ενεργοποίηση της ασθένειας δεν θα σταματήσει ποτέ. - να τελειώνουμε τις όποιες συναισθηματικές εκκρεμότητες έχουμε με τους άλλους: αυτή η έννοια εκφράστηκε για πρώτη φορά από την Ελίζαμπεθ Κίμπλερ Ρος (Kübler-Ross), την ελβετίδα γιατρό που μετανάστευσε στις Η.Π.Α, από όπου ξεκίνησε η εφαρμογή της φροντίδας για την ανακούφιση των βαριά ασθενών, που σήμερα είναι διαδεδομένη σε ολόκληρο τον κόσμο. Έλεγε, ότι πολλοί ασθενείς, στο τέλος της ζωής τους, αισθανόντουσαν την απόλυτη ανάγκη να συμφιλιωθούν με αυτούς με τους οποίους είχαν έρθει σε ρήξη.

 Παρατήρησε χιλιάδες φορές, ότι μόλις αυτές οι εκκρεμείς υποθέσεις έκλειναν, οι ασθενείς πέθαιναν την ίδια νύχτα, νηφάλιοι και γαληνεμένοι. Νομίζω ότι δεν χρειάζεται να περιμένουμε το τέλος της ζωής μας, στο τελευταίο στάδιο μιας μακράς και επίπονης ασθένειας για να το κάνουμε αυτό. Από προσωπική εμπειρία ξέρω, ότι κλείνοντας ταχτικά τις εκκρεμείς υποθέσεις μου, με βοηθάει να διατηρώ την ισορροπία μου και να μην δημιουργώ άχρηστες και επιζήμιες πηγές άγχους.

  - να συγχωρούμε: τέλος, τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό, να συγχωρούμε. Όχι, να συγχωρήσουμε τον άλλο για το κακό που μπορεί να μας έχει κάνει, αλλά να συγχωρήσουμε τον εαυτό μας για τον πόνο που δεχτήκαμε να ζήσουμε τόσο καιρό, μέχρις ότου χαλαρώσουμε, μέχρις ότου εκφράσουμε στον άλλο τις ανάγκες και τα συναισθήματά μας, μέχρις ότου τολμήσουμε την αντιπαράθεση, μέχρις ότου, επιτέλους, αναγνωρίσουμε και δεχτούμε την πραγματικότητα, μέχρις ότου κλείσουμε τις εκκρεμότητές μας. Όσο και αν μας εκπλήσσει, υπεύθυνοι για τα σοκ, τις εσωτερικές συγκρούσεις, το στρες μας, δεν είναι ποτέ οι άλλοι, ούτε τα γεγονότα. Ο τρόπος που δεχτήκαμε το γεγονός, ο τρόπος που το αντιληφθήκαμε, το ερμηνεύσαμε, το φιλτράραμε, αυτός είναι πάντα που γεννάει τον πόνο μας ή την χαρά μας. Δηλαδή, τελικά, με πολλή αγάπη, χιούμορ και ταπεινότητα, θα πρέπει να ευχαριστήσουμε τον εαυτό μας για την ηλιθιότητά μας και να μας συγχωρήσουμε για το κακό που μας κάναμε. Συμπεράσματα Στο τέλος αυτού του άρθρου, θέλω να βγάλω μερικά σύντομα συμπεράσματα. Πρώτα πρώτα, δεν υπήρξε στόχος μου να σας πείσω ότι οι πεποιθήσεις σας σχετικά με την υγεία και την ασθένεια είναι λανθασμένες.

Ξέρω πολύ καλά ότι θα χρειαζόταν να παραθέσω πολύ περισσότερα, για να σας κάνω να αλλάξετε απόψεις. Στόχος μου ήταν να σας προτείνω μια θεώρηση του πώς θα είναι πιθανώς στο μέλλον η κατανόηση της ασθένειας και της θεραπείας. Εάν κάποια από αυτές τις ιδέες βρήκε απήχηση μέσα σας, σας προσκαλώ να εμβαθύνετε την έρευνά σας, να ενημερωθείτε, να διαβάσετε τα βιβλία που αρχίζουν τώρα να βγαίνουν σχετικά με το θέμα ... Και κυρίως, να πειραματιστείτε μόνοι σας με τον εαυτό σας, όπως κάνω εγώ, εδώ και 18 χρόνια. Έπειτα, αυτή η θεώρηση μας κομίζει ένα εξαιρετικά καλό νέο : η ασθένεια δεν είναι μοιραία, δεν συμβαίνει ποτέ τυχαία. Που θέλει να πει, ότι αλλάζοντας τις συνήθειες συμπεριφοράς μας, τους τρόπους σκέψης μας, τη συναισθηματική ζωή μας, μπορούμε να εξαλείψουμε οριστικά την επήρεια των ασθενειών πάνω μας. 

Επιπλέον, ακόμα και αν κάπου κάπου αρρωσταίνουμε, δεν θα εξαρτόμαστε πια από τους θεραπευτές που βρίσκονται σε θέση εξουσίας σε σχέση με μας. Ξαναβρίσκουμε, επιτέλους, την αυτονομία μας, την ελευθερία μας, την αυτοκυριαρχία μας. Και τέλος, ως ασθενείς και ως πολίτες, έχουμε όλοι το καθήκον να ενημερώνουμε τον περίγυρό μας, όσο περισσότερο μπορούμε, γύρω από αυτές τις νέες έρευνες, έτσι ώστε η τρέλα που έχει καταλάβει την ιατρική, πολιτική και οικονομική εξουσία σε σχέση με κάθε τι το εναλλακτικό, να γελοιοποιηθεί, να αποδειχθεί ακατάλληλη, ξεπερασμένη.Όταν βλέπω τις διώξεις τις οποίες υφίστανται πολλοί θεραπευτές που έχουν επιλέξει να υπηρετήσουν πραγματικά την υγεία και τον ασθενή (και επομένως να μην υπηρετούν πια τα συμφέροντα των μεγάλων φαρμακευτικών ομίλων), γνωρίζω ότι αυτή η νέα μορφή ιεράς εξέτασης δεν θα σταματήσει παρά μόνο όταν θα είμαστε αρκετοί για να πούμε ευθέως στους κλασσικούς γιατρούς μας, αυτό που πραγματικά μας θεράπευσε. Αλλιώς, η ασθένεια θα παραμείνει για πολύ ακόμη στα χέρια αυτών που έχουν πάρει την εξουσία πάνω στη ζωή μας και το σώμα μας. Έχουμε τον κόσμο που μας αξίζει. Θα έχουμε τον κόσμο που δικαιούμαστε; Αυτό θα εξαρτηθεί από μας. 

 Πηγή:πό Salvia Divinorum