Τετάρτη, 31 Οκτωβρίου 2012

Η γυναίκα στην αρχαία Ελλάδα



Ο Περικλής καθορίζει προς το τέλος του περίφημου επιταφίου του, καθορίζει την θέση και την συμπεριφορά των γυναικών της εποχής του. Ούτε λίγο ούτε πολύ, λέει σε αυτές να φροντίζουν να μην ακουσθεί το όνομά τους, ούτε για καλό ούτε για κακό μεταξύ των ανδρών. Τις περιορίζει δηλαδή με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο στην ανωνυμία του γυναικωνίτη.

Προσωπικότητα περιορισμένη πνευματικά, όπως πίστευαν οι αρχαίοι, η γυναίκα έχει σε όλη την περίοδο της αρχαιότητας, εκτός ελαχίστων περιπτώσεων, έναν ασφυκτικά στενό κύκλο δραστηριότητας, ένα λιλιπούτειο βασίλειο, το σπίτι της και την φροντίδα του. Αντίληψη που ξεκάθαρα διατυπώνει ο Ξενοφώντας στον «Οικονομικό» του. Παρουσιάζει εκεί το πορτραίτο της τέλειας Αθηναίας δέσποινας, που παραμένει αναλλοίωτο μέχρι την έλευση του Χριστιανισμού.

Αξίζει να παρακολουθήσουμε την ζωή της Αθηναίας του 5ου αιώνα (Χρυσός αιώνα Περικλή), σχηματίζοντας έτσι μια για γενική αντίληψη και για την κατάσταση στην οποία βρίσκονταν οι γυναίκες κατά την αρχαιότητα. Σε ορισμένες βέβαια πόλεις, όπως στην Σπάρτη, Γόρτυνα και Χίο , η κατάσταση ήταν διαφορετική και η πολιτεία αναγνώριζε μεγάλο κύκλο γυναικείας δραστηριότητας. Όμως αυτές ήταν απλές εξαιρέσεις, ενώ τον κανόνα αποτελούσε η ζωή της Αθηναίας, όπως την γνωρίζουμε από τα έργα ποιητών, ιστορικών, από τα αττικά αγγεία, που αναπαριστούν σκηνές από τον οικογενειακό βίο, και από επιτύμβιες στύλες.


ΔΙΑΡΚΗΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ

Σε όλη την ζωή της βρισκόταν υπό την εξουσία του πατέρα της ή του αδελφού της ή του συζύγου της. Κλεισμένη διαρκώς στο γυναικωνίτη, δεν μετείχε καθόλου στην κοινωνική ζωή της πόλεως ούτε μπορούσε να έχει γνώμη για βασικά θέματα του οίκου. Το νομικό αυτό καθεστώς διατηρήθηκε επί αιώνες.


ΝΟΜΙΚΗ ΑΠΟΨΗ

Από νομική άποψη η γυναίκα θεωρείται ανήλικη και από την γέννησή της ως το θάνατό της. Σε όλη της την ζωή βρίσκονταν υπό κηδεμονία ή καλύτερα υπό επιτροπεία, την οποία ονόμαζε «κυριεία», ενώ τον επίτροπό της «κύριο». Με τον γάμο της η γυναίκα απλώς αλλάζει κηδεμόνα. Από την επιτροπεία του πατέρα της ή του μεγαλύτερου αδελφού της περιέρχεται στην επιτροπεία του συζύγου της. Ακόμη και μετά το θάνατό του δεν υπάρχει περίπτωση να βρει την αυτεξουσιότητάς της. Ο μεγαλύτερός της υιός γίνεται κηδεμόνας της. Και αν δεν υπήρχε υιός τότε αναλάμβανε ένας από τους πλησιέστερους άρρενες συγγενείς της. Το άδικο αυτό νομικό πλαίσιο για τις σημερινές αντιλήψεις δικαιολογούσαν οι αρχαίοι κατά τον απλούστερο τρόπο. Επικαλούνταν την φυσική, πνευματική, και ηθική γυναικεία αδυναμία, η οποία εξασθενίζει την θέληση των γυναικών και τις καθιστά εύκολη λεία των επιτήδειων. Χαρακτηριστική είναι η επί τους θέματος αντίληψη του Αριστοτέλη «Ὁ μὲν γὰρ δοῦλος οὐκ ἔχει τὸ βουλευτικόν, τὸ δὲ θῆλυ ἔχει μέν, ἀλλ’ ἄκυρον, ὁ δὲ παῖς ἔχει μὲν ἀλλ’ ἀτελές»



ΓΑΜΟΣ

Με τον γάμο της η Αθηναία αφήνει τον γυναικωνίτη του πατρικού σπιτιού και εγκαθίσταται για την υπόλοιπη ζωή της στον γυναικωνίτη του συζυγικού της σπιτιού. Παντρεύεται πολύ νέα από τα 15 ή 14 και δεν προλαβαίνει να εγκαταλείψει τις «κούκλες της» και πρέπει να μάθει να ανατρέφει παιδιά. Για τον Αριστοτέλη ιδανική ηλικία γάμου είναι: για τους άνδρες το 37ο έτος και για τις γυναίκες το 18ο. Γάμος από έρωτα στην αρχαία αθηναϊκή κοινωνία δεν εννοείται. Περιορισμένες στον γυναικωνίτη οι γυναίκες δεν έχουν την ευκαιρία να γνωρίσουν τους μέλλοντες συζύγους τους. Την φυσική έλξη μεταξύ των μελλόντων συζύγων αντικαθιστά η συμφωνία του πατέρα της νύφης με τον υποψήφιο γαμπρό ενώ δεν λείπουν οι περιπτώσεις όπου ο πατέρας διαλέγει την σύζυγο του υιού του. Οι περισσότεροι γάμοι γίνονταν κατά τον 7ο μήνα του Αττικού ημερολόγιου, τον αφιερωμένο στην προστάτιδα του γάμου Ήρα, τον Γαμηλιώνα (Φεβρουάριο) και κατά την πανσέληνο παντρεύονταν τα περισσότερα αθηναϊκά ζευγάρια. Οι γαμήλιες τελετές διαρκούσαν 3 ημέρες. Τις πρώτες ημέρες κατελάμβαναν οι προετοιμασίες του γάμου, τα προαύλια, την δεύτερη μέρα γίνονταν ο γάμος και ακολουθούσαν την τρίτη μέρα τα επαύλια.

Την προπαραμονή του γάμου ο πατέρας της νύφης πρόσφερε τους θεούς θυσίες. Είναι οι καθιερωμένες «άπαρχαί», για να ευτυχήσουν οι μελλόνυμφοι. Η ίδια η νύφη εκτελεί τα «προτέλεια» ή «προγάμεια». Προσφέρει δηλαδή στην Αρτέμιδα τις κούκλες της και μια μπούκλα από τα μαλλιά της, σημάδι πως αναλαμβάνει τις σοβαρές φροντίδες της έγγαμης γυναίκας, της συζύγου.

Την παραμονή του γάμου γίνονταν οι τελευταίες προετοιμασίες. Ανάμεσα τους το λουτρό της νύφης, η «λουτροφορία», παρουσιάζει την μεγαλύτερη γραφικότητα και αποτελεί αγαπημένο θέμα παραστάσεων στα αττικά αγγεία. Από την κρήνη Καλλιρόη, κοντά στον Ιλισό, έφερνα οι φίλες της νύφης το νερό για να την πλύνουν, μέσα σε μεγάλες λουτροφόρες. Σε ένα αγγείο του 440 π.Χ. περίπου, παριστάνεται η νύφη δειλή και συνεσταλμένη, χαμηλοβλεπούσα, ανάμεσα στις φιλενάδες της, που κρατούν δάδες, ενώ προηγείται άλλη νεαρή κόρη κρατώντας λουτροφόρο. Ένα μικρό αγόρι παίζει τον αυλό μπροστά στην συνοδεία. Ο μικρός αυλητής πρέπει να έχει και του δύο γονείς του ζωντανούς για να φέρει γούρι στην νύφη. Η παρθενική σεμνότητα που κατοπτρίζεται στην στάση της νύφης, η συγκρατημένη χαρά των κοριτσιών, που την συνοδεύουν, δίνουν στην σκηνή τον χαρακτήρα μιας τελετουργίας.

Το πρωί της ημέρας του γάμου στόλιζαν την νύφη, υπό την διεύθυνση της «νυμφευτρίας», η οποία κατά κάποιο τρόπο ήταν η κυρία επί των τιμών. Στον περίφημο επίνητρο της Ερετρίας, του Εθνικού αρχαιολογικού Μουσείου, έχουμε μια ωραιοτάτη εικόνα της γαμήλιας προετοιμασίας της Αρμονίας. Πάνω σε έδρανο κάθεται η νύφη στολισμένη με το περιδέραιο και τα βραχιόλια της. Στην άκρη αριστερά η μητέρα της, η Αφροδίτη, βγάζει από το κουτί που της προσφέρει ένας ερωτιδεύς ένα ακόμη κόσμημα για την κόρη της. Στην άλλη άκρη της εικόνας ο Ίμερος προσφέρει το δοχείο με το άρωμα.

Στο σπίτι του πατέρα της νύφης προσφέρονταν το γαμήλιο γεύμα και γίνονταν και οι θυσίες στους προστάτες του γάμου θεούς όπου και επισφραγίζονταν και η πράξη του γάμου. Μετά το τέλος του γεύματος η νύφη, που μέχρι στιγμής ήταν καλυμμένη με το πέπλο της αποκαλύπτεται. Είναι μια επίσημη ώρα τα «ἀνακαλυπτήρια», καθώς λέγονταν, και ο γαμπρός με τους συγγενείς του προσφέρονταν τότε τα ανακαλυπτήρια δώρα στην νύφη. Κατόπιν αναχωρούν όλοι σε πομπή για το σπίτι του γαμπρού. Η νύφη κρατά σύμβολα της οικιακής της εξουσίας, ένα κόσκινο, ένα γουδοχέρι και μια σχάρα, τα οποία όταν φτάσει στο νέο σπίτι, θα κρεμάσει στην πόρτα του συζυγικού θαλάμου. Μια εύθυμη συνοδεία τους ακολουθείς κρατώντας δάδες.



ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ

Στην σημερινή κοινωνία στόχος του γάμου είναι η συνταύτιση ψυχική και συναισθηματική των συζύγων (κοινωνία του βίου) Στην αρχαιότητα όμως σκοπός του γάμου είναι η τεκνοποιία. Αποτέλεσμα αυτής της λογικής είναι η κόρη ενός ανδρός που δεν έχει άρρενες υιούς να νυμφευθεί τον πλησιέστερο συγγενή του πατέρα της για να δώσει τον πολυπόθητο υιό στον νεκρό. Μετά τον γάμο της η Αθηναία αφιερώνεται στο σπίτι της για όλη της την ζωή. Τρία είναι τα καθήκοντά της 1) να δώσει παιδιά στην οικογένειά του συζύγου της και να τα αναθρέψει 2) να εκτελεί τις οικιακές εργασίες 3) να παρακολουθεί το υπηρετικό προσωπικό.



ΔΙΑΖΥΓΙΟ

Ήταν πολύ απλό για τον άνδρα. Μια απλή δήλωσης ενώπιον του άνδρα ενώπιον μαρτύρων ότι χωρίζει την γυναίκα του και αναλαμβάνει την υποχρέωση να επιστρέψει την προίκα της. Για την γυναίκα όμως χρειάζονταν δικαστική απόφαση. Τα παιδιά τα κρατούσε πάντα ο πατέρας. Έτσι ενώ νομικώς το διαζύγιο ήταν εφικτό για την γυναίκα αλλά ανέφικτο γι αυτήν.



ΕΚΤΡΩΣΗ

Μια άλλη δυναστεύση της γυναίκας στην αρχαία Αθήνα είναι το δικαίωμα του ανδρός να εξαναγκάσει την γυναίκα του να προβεί σε έκτρωση, όταν έκρινε πως για διάφορους λόγους ένα νέο παιδί περίττευε στην οικογένεια. Μπορούσε να την εξαναγκάσει να θανατώσει το νεογέννητο πράγμα που γίνονταν με αποκρουστική συνέχεια για τα κορίτσια. Το παράξενο είναι ότι κανείς αρχαίος φιλόσοφος δεν ύψωσε την φωνή του ενάντια σε αυτό το αποτρόπαιο έθιμο που γίνονταν σε όλη την Ελλάδα εκτός από την Θήβα. Αντίθετα τόσο ο Αριστοτέλης όσο και ο Πλάτων συνιστούσαν την έκτρωση ως μέσω ενάντια στον υπερπληθυσμό των πόλεων όπως επίσης συνιστούσαν και την έκθεση (τοποθέτηση πάνω σε σορό από σκουπίδια και πώληση ως σκλάβου). Στους μετέπειτα αιώνες όταν οι ρωμαϊκές λεγεώνες κατέβηκαν στην Ελλάδα, έγινε αντιληπτό το εσφαλμένο της θεωρίας αυτής, που είχε στο μεταξύ μειώσει ή κρατήσει στάσιμο τον πληθυσμό των αρχαίων πόλεων.



ΠΑΤΡΙΚΗ ΕΞΟΥΣΙΑ

Η πατρική εξουσία είναι αναλλοίωτη για όλα τα χρόνια των τέκνων εκτός από το αγόρι κατά το 18ο έτος της ηλικίας του. Τα κορίτσια όπως ανάφερα δεν ενηλικιώνονταν ποτέ. Ο πατέρας ενεργεί ως δικαστής και τιμωρός των αταθαλσιών των τεκνών του. Στην έσχατη περίπτωση μπορεί να τα διώξει από το σπίτι και διαμέσου κήρυκα ανακοινώσει την αποκήρυξη τους. Την κόρη του μπορεί να την πουλήσει δούλη αν αντιληφθεί ότι παραστράτησε. Κι όμως στην Εθνική ρώμη η κατάσταση είναι χειρότερη εφόσον ο πατέρας έχει δικαίωμα ζωής ή θανάτου (jus vitae etnecis) ακόμη και μετά την ενηλικίωση εκτός κι αν έχει προηγηθεί χειραφέτηση.



ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΑ

Το αγόρι μένει υπό την επιρροή της μητέρας μέχρι το 7ο έτος της ηλικίας του αλλά μετά απομακρύνεται από αυτήν ώστε να μην τίποτα από την αξιοπρέπειά του στην ατμόσφαιρα του γυναικωνίτη. Το κορίτσι αντιθέτως ακολουθεί το παράδειγμα της μητέρας όπου και από αυτήν μαθαίνει τις 2 μεγάλες αρετές που θα την αναδείξουν σαν μια αξιόπιστη οικοδέσποινα. 1) να υποτάσσεται στον μέλλοντα σύζυγό της και να μένει όσο το δυνατόν στην διακριτική αφάνεια του νοικοκυριού της. Στην ανατροφή των παιδιών τη γυναίκα βοηθάει και μια γυναίκα «η τροφός».



ΤΑΦΗ

Ακόμη και μετά το θάνατό της η γυναίκα δεν έπρεπε να προκαλεί την προσοχή του ανδρικού πληθυσμού γι αυτό και δεν επιτρέπονταν στον τάφο της να αναγερθεί το άγαλμά της, ενώ το άγαλμα του άνδρα ηρωποιουμένου υψώνονταν συνηθέστατα επί του μνήματος. Μάλιστα και στη αρχή τα επιτύμβια ανάγλυφα παρίσταναν μόνο άνδρες



ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ

Πάλι η γυναίκα σε μειονεκτική θέση καθώς αν υπήρχαν άρρενες απόγονοι η περιουσία μοιράζονταν μόνο σε αυτούς με την υποχρέωση μόνο να προικίσουν την αδελφή τους. Αν υπάρχει μόνο μια θυγατέρα τότε κληρονομεί τον αποθανόντα ως επίκληρος με την αναβλητική δηλαδή αίρεση να νυμφευθεί τον πλησιέστερο συγγενή του αποθανόντος και ότι την περιουσία, τον κλήρο, θα τον μεταβιβάσει στ άρρενα παιδιά που θ γεννηθούν από αυτό τον γάμο.



ΔΙΑΣΚΕΔΑΣΗ - ΣΥΜΠΟΣΙΑ

Η γυναίκα δεν συμμετείχε στην κοινωνική ζωή και στην διασκέδαση του άνδρα της και δεν γνώριζε τους φίλους του. Όπου συγκεντρώνονταν οι άνδρες οι γυναίκες δεν παρουσιάζονταν. Στα συμπόσια όπου οι άνδρες παραδίδονταν στις αγκαλιές των εταίρων και των αυλητρίδων, ήταν αδιανόητη.



ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Δεν γίνεται καν λόγος για συμμετοχή της γυναίκας στα πολιτικά πράγματα. Ο Περικλής θα κατηγορηθεί γιατί η Ασπασία τον επηρέαζε στην λήψη πολιτικών αποφάσεων.



ΠΑΛΛΑΚΙΔΕΣ - ΕΤΑΙΡΕΣ

Εκτός από τις νόμιμες γυναίκες στην αρχαιότητα υπήρχε και μι άλλη κατηγορία γυναικών. Οι παλλακίδες προέρχονται από την τάξη των μετοίκων ή κατάγονταν από γονείς ξένους, Ίωνες κυρίως. Σύμφωνα με τον Αθηναϊκό νόμο του 451 - 450 π.Χ. ο γάμος Αθηναίου με γυναίκα της οποίας ο πατέρας δεν είχε πολιτικά δικαιώματα ήταν παράνομος. Για να ξεπερασθεί αυτό το πρόβλημα ο Αθηναίος επιτρεπόταν να έχει μια ημινομική σχέση, ελεύθερο δεσμό παράλληλα με τον γάμο, την παλλακεία. Ένας Αθηναίος ρήτορας αναφέρει στην έκταση του «προβλήματος» της εποχής του : «Έχομε τις παλλακίδες για την απόλαυση και τις συζύγους για να μας δίνουν νόμιμα τέκνα και να είναι πιστοί φύλακες του οίκου». Επειδή οι παντρεμένες γυναίκες δεν είχαν σχεδόν καθόλου μόρφωση τον 5 αιώνα και δεν ήταν οι καταλληλότερες για συζητήσεις περί φιλοσοφίας, πολιτικής, τέχνης κ.α. επικρατούσε η συνήθεια η εξωσυζυγική σχέση να είμαι είναι μόνο μια ερωτική σχέση αλλά ένας συνδυασμός του έρωτα και της πνευματικής καλλιέργειας. Τον συνδυασμό αυτό τον είχαν πετύχει ορισμένες διάφορες εταίρες, κόρες κυρίως της Ιωνίας αλλά και της Αθήνας, όχι όμως καλών οικογενειών, που από την μια λάτρευαν την Αφροδίτη αλλά από την άλλη συναναστρέφονταν σοφιστές και φιλοσόφους, συζούσαν με ποιητές, καλλιτέχνες και μάθαιναν μουσική και χορό. Μερικές έγιναν πολύ γνωστές όπως η «Μάτα Χάρη» της εποχής Θαργηλία, όπου έπαιζε στην Αθήνα ρόλο πράκτορα των Περσών και παρέσυρε πολλούς στον Μηδισμό. Η Φρύνη μετά την καταστροφή των Θηβών, πρότεινε στους Θηβαίους να ανοικοδομήσει την πόλη με δικά της χρήματα αρκεί να αναγράφονταν αυτό σε μια επιγραφή. Οι Θηβαίοι δεν δέχθηκαν διότι το θεωρούσαν αυτό ατιμωτικό. Η Θαίς, έσπρωξε τον Μ. Αλέξανδρο στην πυρπόληση των ανακτόρων της Περσέπολης. Η Ασπασία η Μιλησία , η αγαπημένη σύντροφος του Περικλή τον οδήγησε στο χωρισμό από την νόμιμη σύζυγό του και προκάλεσε την οργή των Αθηναίων.



ΣΟΦΙΣΤΕΣ

Αυτή η επιμόρφωση των εταίρων οδήγησε σιγά - σιγά και μέσω των σοφιστών στο φυσικό δίκαιο που είναι ανώτερο από τις ανθρώπινες συμβάσεις και αμφισβητεί την κατωτερότητα των δούλων και των βαρβάρων. Γιατί όχι και των γυναικών Στους ποιητές του 5ου αιώνα θα αρχίζουμε να βλέπουμε και τις πρώτες συμπάθειες προς το γυναικείο φύλο. Στις «Ικέτιδες» του Αισχύλου, στην «Αντιγόνη» του Σοφοκλή, ως και ο Ευριπίδης, αυτός ο απατημένος σύζυγος, θα είναι μεγάλος απολογητής των γυναικών. Ο Σωκράτης δίνει μια αρχή Φεμινισμού «Η γυναικεία φύσις δεν είναι σε τίποτα κατώτερη από την ανδρική και είναι δυνατόν να διδάξει κανείς σε μια γυναίκα απολύτως όσα επιθυμεί να γνωρίζει». Αλλά ο μεγάλος θεωρητικός του Φεμινισμού στην αρχαιότητα είναι ο Πλάτων «κρείττονας ημίν και εγγυτέρων θεών οικούντας». Κατά τον Πλάτωνα η κατωτερότητα των γυναικών οφείλεται στην εκπαίδευση που έλαβαν.

Πηγή: Ιστορία εικονογραφημένη, τεύχος 21, άρθρο «οι γυναίκες της Αθήνας στην αρχαιότητα», Κ. Κιουπκιολής, σελ. 24)

ΓΥΝΑΙΚΩΝΙΤΗΣ

Είναι το ιδιαίτερο μέρος του οίκου που προορίζεται για την κατοικία των γυναικών. Λέγονταν και : γυναικών, γυναίκειον, γυναικωνίτης, γυναικίτης, γυναικηΐη . Στους Τούρκους ονομάζονταν χαρεαλίκ, στους Πέρσες εντερούν,σ τους Ινδούς ζενανέκ.

Από άποψη της ιστορίας της τέχνης, ο καθορισμός ενός ενιαίου αρχιτεκτονικού τύπου γυναικωνίτη ως ενδιαιτήματος καθίσταται αδύναμος, δεδομένου ότι η θέση των γυναικείων διαμερισμάτων στο σύνολο του οίκου εξαρτήθηκε, όπως ήταν φυσικό, από τον τύπο του οικήματος που επικρατούσε στις διάφορες εποχές και κοινωνικές τάξεις της ελληνικής αρχαιότητας.

Η πρώτη διάκριση του γυναικωνίτη από το λοιπό οίκημα ξεκίνησε την εποχή του Ομήρου και διαφωτίζεται από τις αναφορές του Ομήρου και τις αρχαιολογικές ανασκαφές στην Κνωσό, στην Τύρινθα στην Τροία κ.λ.π.

Στα χρόνια του Ομήρου ο γυναικωνίτης της Πηνελόπης είναι κέδρινος, αρωματισμένος, πλήρης κοσμημάτων, υψήροφος, βαρύτιμος αλλά στα μεταγενέστερα οικήματα ή λείπει παντελώς ή είναι ένα πενιχρό και σκοτεινό δωμάτιο στο οποίο καταφεύγει η οικοδέσποινα κατά τις επισκέψεις και τις δεξιώσεις των ανδρών. Κατά τα ελληνιστικά χρόνια ο γυναικωνίτης γίνεται περισσότερο σύνθετος.


Γενικό γνώρισμα του γυναικωνίτη σε όλες τις εποχές είναι ότι βρίσκεται πάντοτε στο βάθος του οίκου. Αυτό γίνεται για δύο λόγους, για την φύλαξη των γυναικών και για την ασφαλή αποθήκευση σε αυτόν κάθε πολύτιμου θησαυρού, τροφίμων κ.λ.π., διότι πλην της παραμονής των γυναικών, ο γυναικωνίτης χρησιμοποιούνταν και ως θησαυροφυλάκιο (Ξενοφ. Οικον. 9, 3). Στο ανάκτορο της Ιθάκης χρυσός και χαλκός συσσωρεύονται στο θάλαμο μαζί με το κρασί και τον έλαιο (Οδύσ. Β. 338)

Η ιδέα του χωρισμού των γυναικών από τους υπόλοιπους άρρενες κάτοικους του σπιτιού έχει αρχής τις παλιότερες εποχές που το γυναικείο φύλλο ήταν υποταγμένο στο ανδρικό. Στον ελληνικό γυναικωνίτη αυτή η αντίληψη είναι εμφανέστατη. Ο γυναικωνίτης αποτελεί κατά κάποιο τρόπο φυλακή της γυναίκας. Η μέταυλος θύρα παραμένει κλειδωμένη κάθε νύχτα. Η καταπακτή της κλίμακας του ομηρικού υπερώου (που διαμένουν οι ανύπανδρες κόρες των βασιλιάδων και το γυναικείο προσωπικό) σύγκειται εκ «δικλίδων» (διφύλλων) σανίδων πυκνές και καλά αρμοσμένες. Ο γυναικωνίτης της Τύρινθας, περιστοιχίζεται από παχύτατους τοίχους και μοιάζει καταπληκτικά προς το Τουρκικό χαρέμι.

Στην αρχαϊκή οικία θυρωρός φυλάσσει την θύρα και κροούει ρόπτρον, ώστε επισκέπτης εισερχόμενος να μην δει την οικοδέσποινα και τις θυγατέρες στην αυλή. Η έξοδος των γυναικών από το σπίτι γίνεται μόνο σε κηδείες, σπουδαίες εορτές και επισκέψεων. Πάρα ταύτα υπήρχαν και τοπικές εξαιρέσεις, όπως στην Χίο, στην Τέο και στην Σπάρτη (Πλουτ. Λυκ. 14.15). Αυτό γίνεται και στους μεταγενέστερους ιδίως χρόνους, αλλά και στην Ομηρική εποχή, η Ναυσικά, μόνη με άλλες κορασίδες παίζει σε έρημη παραλία. Ο γυναικωνίτης για την οικοδέσποινα είναι εργαστήριο, τόπος ανάπαυσης και αίθουσα καλλωπισμού ταυτόχρονα. Μόλις κατά την ελληνορωμαϊκή περίοδο χαλαρώνεται ικανά ο περιορισμός αυτός της γυναίκας και ο γυναικωνίτης χάνει την κυρίαρχη θέση του στην ζωή της γυναίκας.

Πηγή: Παπάς. Π.Ν., φιλόλογος,  
Μεγάλη ελληνική Εγκυκλοπαίδεια , τόμος Η΄, σελ. 782
http://sxeseis.gr/viewthread.php?tid=7100

Τρίτη, 30 Οκτωβρίου 2012

Οι σύγχρονοι εγκληματίες...........................






Οι σύγχρονοι εγκληματίες και πολιτικοί δεν σκοτώνουν, αφανίζουν.
Πειραματίζονται με όντα που έχουν ήδη χάσει την ανθρώπινη τους υπόστασή.
Στα στρατόπεδα συγκέντρωσης τους ανθρώπους πρώτα τους υποβιβάζουν και αφού τον μεταβάλλουν σε πράγμα προβαίνουν στο μαζικό τους αφανισμό.
Ο χαρακτηριστικός εγκληματίας των μεγαλουπόλεων - ανεξάρτητα από τα συγκεκριμένα του κίνητρα - αποπειράται σε μικρή κλίμακα αυτό που σε μεγάλη κλίμακα κάνουν οι σύγχρονοι αρχηγοί κρατών.
Και αυτοί με τον τρόπο τους πειραματίζονται: δηλητηριάζουν,διαλύουν πτώματα μέσα σε οξέα. καίνε τα οστά, μεταβάλουν το θύμα τους σε πράγμα.

Πηγή
Οκτάβιο Παζ
Ο Λαβύρινθος της μοναξιάς.
Πίνακας: Max Ernst

Δευτέρα, 22 Οκτωβρίου 2012

Για την διαχείριση των οικογενειακών κρίσεων





Ένα πρόγραμμα
συμβουλευτικής και ψυχολογικής
υποστήριξης της οικογένειας


Η Παρουσία του παιδιού ή παιδιών στην οικογένεια έρχεται να ανατρέψει τα μέχρι τώρα δεδομένα του κάθε γονέα Τόσο ο άνδρας όσο και η γυναίκα μέσω της παρουσίας του παιδιού αναλαμβάνουν ένα καινούργιο ρόλο ο οποίος επηρεάζει την μέχρι τώρα ζωή τους, τόσο σαν άτομα όσο και σαν ζευγάρι.

Το να γίνεις μητέρα, ή πατέρας δεν είναι κάτι απλό. Εκτός από την κοινωνική του διάσταση, οι ψυχολογικές συνιστώσες αυτού του ρόλου είναι σημαντικές και θα καθορίζουν τους γονείς σε ολόκληρη την μετέπειτα ζωή τους, θα τους καθορίσουν με τέτοιο οριστικό τρόπο ώστε να μην μπορούν ποτέ πλέον να γυρίσουν στην πρότερη κατάσταση τους, πριν την έλευση του παιδιού. Έτσι η έλευση του παιδιού αποτελεί ένα στάδιο εξέλιξης του γονέα και έρχεται να ανατρέψει, τόσο την σχέση με τον εαυτό του, όσο και την σχέση με τους άλλους.

Όχι μόνο ο γονέας αλλά και η οικογένεια ολόκληρη μπορεί να περάσει από διάφορα στάδια όπου η παρουσία του παιδιού τα καθορίζει, καθορίζοντας και την ανάπτυξη των γονέων και αντιστρόφως. Το πέρασμα αυτών των σταδίων δεν εύκολο και πάντα δημιουργούνται διαφωνίες, διεκδικήσεις, εκρήξεις, κρίσεις, και συγκρούσεις. Αυτό είναι αναμενόμενο και φυσιολογικό για μια οικογένεια, αλλά η διαχείριση αυτών των οικογενειακών κρίσεων μπορεί να τις κάνει για τα μέλη της, αξεπέραστες και τραυματικές.

Δικαιολογημένα λοιπόν οι γονείς μπορεί να βρεθούν μπροστά σε προβλήματα και διλήμματα, και να αισθάνονται πολλές φορές αναποφάσιστοι ανήμποροι και προβληματισμένοι. Παρ' όλα αυτά για να μπορέσει η οικογένεια, αλλά και τα μέλη της, να αναπτύσσονται και να εξελίσσονται ελεύθερα αν και δεσμευμένα, πρέπει οι γονείς να χειρίζονται τις οικογενειακές καταστάσεις με ψυχραιμία και αντικειμενικότητα.

Για την διαχείριση των οικογενειακών κρίσεων.”είναι ένα πρόγραμμα υποστήριξη γονέων και της οικογένειας. Έρχεται να “βοηθήσει” τους γονείς και κατ επέκταση την οικογένεια να κατανοήσει, να διαχειριστεί και να διδαχτεί από τις κρίσεις που ενεδρεύουν στα διάφορα στάδια της εξέλιξή της και της εξέλιξή των μελών της.
Έτσι προβλήματα συμπεριφοράς που μπορούμε να συναντήσουμε στα παιδιά κατά την εξέλιξη και ανάπτυξή τους να μπορούν να αντιμετωπιστούν από τους γονείς με έναν άλλο τρόπο από το γνωστό. Διότι προβλήματα όπως της επιθετικότητας της ανυπακοής, της απόσυρσης, του φόβου, της βίας, της αποξένωσης, της έλλειψης επικοινωνίας. κ.λ.π δεν είναι προβλήματα μόνο των παιδιών αλλά και της οικογένειας που το περιβάλλει.

Για την διαχείριση των οικογενειακών κρίσεων.”είναι λοιπόν ένα πρόγραμμα συμβουλευτικής και ψυχολογικής υποστήριξης της οικογένειας. 
Αποτελείται από:

α) την Ψυχο-εκπαίδευση” τη θεωρητική δηλαδή, πλευρά της προβληματικής κατάστασης, ανάλογα με το στάδιο εξέλιξης του παιδιού και της οικογένειας.

β) την “Ανάλυση” του τρόπου λειτουργίας της οικογένειας, για την συνειδητοποίηση τις πληθώρας των παραγόντων που επεμβαίνουν και καθορίζουν την επίλυση ή μη του προβλήματος

γ) την “Θεραπευτική συζήτηση” για την κατανόηση της σημασίας του προβλήματος, τόσο για κάθε γονέα ξεχωριστά όσο και για το ζευγάρι και κατ΄ επέκταση στην οικογένεια.

Για την διαχείριση των οικογενειακών κρίσεων.είναι ένα πρόγραμμα “γρήγορης θεραπείας”και στηρίζεται πάνω στα μοντέλα της Συστημικής και Γνωστικής ανάλυσης 

Στόχος του είναι να δώσει μια καινούργια διάσταση στο ρόλο του κάθε μέλους της οικογένειας αλλάζοντας, τον μέχρι τώρα τρόπο σκέψης και λειτουργίας του.  

Τα χρονικά όρια της θεραπεία ορίζονται ανάλογα με την σοβαρότητα  του προβλήματος και την δυνατότητα του πελάτη.

Προτείνουμε:

α) Πρόγραμμα Διάρκειας τριών (3) συνεδριών
Μια συνεδρία 1.1/2 ώρας κάθε βδομάδα
τιμή 120 ευρώ

β) Πρόγραμμα Διάρκεια έξη (6) συνεδριών
Μια συνεδρία 1,1/2 ωρών κάθε βδομάδα.
Τιμή 200 ευρώ

γ) Πρόγραμμα Διάρκειας δώδεκα (12) συνεδριών
Μια συνεδρία 1.1/2 ωρών κάθε βδομάδα
Τιμή 360 ευρώ

Κερεντζής Λάμπρος  http://psixotherapia.gr/

Δευτέρα, 15 Οκτωβρίου 2012

Η Aνάπτυξη της Yπανάπτυξης





Η παλινδρόμηση:
 Όλη η χώρα, σαν παρατημένο μωρό. 
 
Η παλινδρόμηση είναι ένας μηχανισμός άμυνας απέναντι στο άγχος .Η Παλινδρόμηση οδηγεί σε παλαιότερα στάδια ανάπτυξης του ατόμου με την υιοθέτηση του σκεπτικού και της συμπεριφοράς αυτών των σταδίων. Η παλινδρόμηση σύμφωνα με τον Φρόιντ έχει σχέση με τα τραύματα της παιδικής ηλικίας.
Κατά την παλινδρόμηση το άτομο κλείνεται στον εαυτό του, φοβάται, δεν νιώθει ασφάλεια, και είναι συνέχεια θυμωμένο σαν ένα παρατημένο μωρό.
Με τον ίδιο τρόπο και μια κοινωνία μπορεί να βρίσκεται σε παλινδρόμηση, σε παλαιότερα στάδια ανάπτυξης της. Σε αυτή την περίπτωση οι πολίτες παλινδρομούν και αυτοί, Από παντού κυλάει το άγχος και ο πανικός, το επίπεδο ζωής καταρρακώνεται, η πραγματικότητα αντιστρέφεται., οι θεσμοί παραποιούνται, Όλη η χώρα είναι θυμωμένη σαν ένα παρατημένο μωρό.

Αυτοί που παράγουν τη παλινδρόμηση

Οι τραπεζίτες και το Δ.Ν.Τ.
Έχουν αναλάβει την οικονομική παλινδρόμηση της χώρας στα οικονομικά επίπεδα του 65-70
Η κυβέρνηση
έχει αναλάβει την παλινδρόμηση του επιπέδου ζωής της χώρας και της δημοκρατίας στα επίπεδα του εμφυλίου
Το παρακράτος
έχει αναλάβει την ψυχοκοινωνική παλινδρόμηση του πολίτη, σπέρνοντας την καθημερινότητα του με απροκάλυπτη βία και φόβο

Συμπεράσματα

Τον έλεγχο των καταστάσεων τον έχει η οικονομική εξουσία. Εκείνη είναι που κινεί τα νήματα. Οι πολιτικοί και το παρακράτος είναι στην υπηρεσία της 

Με δικές της προδιαγραφές οργανώνουν τις επιθέσεις από κοινού, με στόχο την κερδοφορία του κεφαλαίου με τον εκφοβισμό και τον εκφασισμό της κοινωνικής ζωής.

Ο εκφασισμός της κοινωνικής ζωής είναι μια μορφή παλινδρόμησης σε πρωτόγονες μορφές οργάνωσης και συμπεριφοράς του ανθρώπου και σε αυτό συνεισφέρουν τόσο οι τραπεζίτες, όσο η κυβερνητική πολιτική και το παρακράτος.

Η οικονομία, η πολιτική και η εξουσία του παρακράτους, λοιπόν, αυτές οι τρεις μορφές βίας συνεργάζονται με στόχο την παλινδρόμηση της κοινωνίας σε εποχές όπου η δημοκρατία δεν είχε εδραιωθεί.   Σε  εποχές, όπου η ελευθερία των ιδεών, η ελευθερία της έκφρασης, η ελευθερία του πολίτη θυσιάζονταν και θυσιάζονται στην ανάπτυξη της υπανάπτυξης-παλινδρόμησης.

Πέμπτη, 11 Οκτωβρίου 2012

Η προβληματική συμπεριφορά




Ορισμός 


Η συμπεριφορά είναι μία σχετική έννοια ˙ αναλύεται, ερμηνεύεται, αξιολογείται και χαρακτηρίζεται με βάση υποκειμενικούς ή και αντικειμενικούς παράγοντες, οι οποίοι έχουν σχέση με τη συμπεριφορά που εξετάζεται. Συνεπώς, η ίδια συμπεριφορά είναι πιθανό να χαρακτηρισθεί από διαφορετικά πρόσωπα ως ομαλή, κανονική και επιθυμητή, ή ως προβληματική, διαταραγμένη και ανεπιθύμητη (Χρηστάκης, 2001). Με την ίδια λογική, διαφορετικά αντιλαμβάνεται ο κάθε εκπαιδευτικός τις διάφορες μορφές συμπεριφοράς των μαθητών μέσα στην τάξη. Αυτό που είναι πρόβλημα για τον έναν εκπαιδευτικό μπορεί για τον άλλον να είναι απλώς μια ασήμαντη ενόχληση και για έναν τρίτο να αποτελεί ένδειξη ενθουσιασμού εκ μέρους των μαθητών (Fontana, 1996a).

Τα πιο συνηθισμένα στοιχεία, που λαμβάνονται υπόψη για να χαρακτηριστεί μία συμπεριφορά ως κανονική ή ως προβληματική είναι καταρχάς οι στάσεις και οι κανόνες αναφοράς της κοινωνίας (Αραβάνης, 2008). Κάθε κοινωνία έχει τις δικές τις αρχές, αξίες, πολιτιστικά στοιχεία και τρόπο ζωής. Έτσι, για παράδειγμα, ένας μαθητής πηγαίνει σήμερα στο σχολείο με μακριά μαλλιά χωρίς να ενοχλείται, ενώ παλιότερα θα αποβαλλόταν. Πολλοί σημαντικές κρίνονται, επίσης, οι συνθήκες κάτω από τις οποίες εκδηλώνεται η συμπεριφορά (Χρηστάκης, 2001). Σε περιπτώσεις, για παράδειγμα, που οι γονείς είναι αυταρχικοί, τα παιδιά αποκρύπτουν μια ανεπιθύμητη συμπεριφορά, γιατί γνωρίζουν ότι θα τιμωρηθούν.

Απαραίτητο θεωρείται, επίσης, να βλέπει κανείς τις επιπτώσεις που έχει μία συγκεκριμένη συμπεριφορά, τόσο στον ίδιο το μαθητή, όσο και στο περιβάλλον του, καθώς επίσης την συχνότητα και την ένταση με την οποία εμφανίζεται (Παρασκευόπουλος, 1974). Αν μια συμπεριφορά δεν ενοχλεί κανέναν, δεν θεωρείται ανεπιθύμητη. Αντίθετα, όταν η συμπεριφορά συνεπάγεται δυσμενείς επιπτώσεις είτε στο ίδιο το παιδί, είτε στα πρόσωπα του περιβάλλοντός του, τότε η συμπεριφορά αυτή θεωρείται ανεπιθύμητη και πρέπει να εξετάζεται με σχολαστικότητα. Παράλληλα, η ίδια συμπεριφορά αντιμετωπίζεται διαφορετικά, ανάλογα με τη συχνότητα και την ένταση με την οποία εκδηλώνεται. 'εν
αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο, μια συμπεριφορά που εκδηλώνεται με φραστική επιθετικότητα και μία άλλη, επίσης επιθετική συμπεριφορά, που εκδηλώνεται με χειροδικία και ξυλοδαρμό.

Η μελέτη των προβλημάτων συμπεριφοράς έχει φτάσει σήμερα σε ικανοποιητικό επίπεδο παγκόσμια, ωστόσο, υπάρχουν ακόμη δυσκολίες σ’ ότι αφορά τη διατύπωση ενός ορισμού, ο οποίος να είναι κοινά αποδεκτός, με συνέπεια να έχουν διατυπωθεί διάφοροι ορισμοί με κοινά αλλά και διαφορετικά στοιχεία μεταξύ τους. Σύμφωνα με τον Kauffman (2000), παιδιά με προβλήματα συμπεριφοράς είναι τα παιδιά τα οποία πολύ συχνά και με αξιοσημείωτο (μη συνηθισμένο) τρόπο αντιδρούν στο περιβάλλον τους με απαράδεκτους κοινωνικά και ανεπιτυχείς προσωπικά τρόπους, αλλά μπορούν να διδαχθούν κοινωνικά περισσότερο ικανοποιητική συμπεριφορά.

Απ’ την άλλη, η έκθεση της επιτροπής Warnock (1978) τονίζει ότι ένα παιδί παρουσιάζει διαταραγμένη συμπεριφορά, αν αναπτύσσεται με τρόπο που να έχει κακή επίδραση στον εαυτό του ή/και στους γύρω του και δε μπορεί να θεραπευτεί από τους γονείς του ή τους δασκάλους ή άλλους ενήλικες με τη συνηθισμένη επαφή μαζί τους, αλλά χρειάζεται ειδική βοήθεια.

 Με την διατύπωση των Kirk και Gallagher (1986) φαίνεται να συμφωνεί η Καλαντζή-Αζίζι (1996) και ο Holzkamp (1989), οι οποίοι ορίζουν τη συμπεριφορά ως προβληματική ή διαταραγμένη όταν είναι διαφορετική από εκείνη που θεωρείται κανονική για μια ορισμένη ηλικία και η οποία επεμβαίνει σημαντικά τόσο στην ανάπτυξη και εξέλιξη του παιδιού, όσο και στη ζωή των άλλων. Σε νεότερες έρευνες, ως προβληματικές μορφές συμπεριφοράς, προσδιορίζονται οι ενέργειες και οι στάσεις του παιδιού, οι οποίες δεν ταιριάζουν με την ηλικία του και σχετίζονται με σταθερά πρότυπα (patterns) προκλητικής, αντικοινωνικής και επιθετικής συμπεριφοράς σε πρόσωπα του περιβάλλοντος του, όπως γονείς, εκπαιδευτικοί και συνομήλικοι (Burke et al., 2002˙ Mash & Wolfe, 2001˙ Frick, 1998˙ Hinshaw & Anderson, 1996).

Παρατηρούμε ότι τα εννοιολογικά χαρακτηριστικά του όρου προβληματική συμπεριφορά περιέχουν και αξιολογικά στοιχεία που προκύπτουν με αναφορές στο «μέσο - φυσιολογικό», που όμως δεν προσδιορίζεται επακριβώς ούτε από το κανονιστικό πλαίσιο λειτουργίας του σχολείου, ούτε και από τους θεσμικούς κριτές της διαγωγής των μαθητών, τους εκπαιδευτικούς, οι οποίοι έχουν διαφορετικά κριτήρια μεταξύ τους, για να ορίσουν πότε η συμπεριφορά των μαθητών είναι προβληματική (Πηγιάκη, 1997).
πηγή

:ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΜΕΛΕΤΗ
ΜΕ ΘΕΜΑ
Στάσεις και απόψεις των καθηγητών δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, σχετικά με τη διαχείριση προβλημάτων συμπεριφοράς των μαθητών μέσα στη σχολική τάξη

Φοιτήτρια:
Κουτσοθανάση Χρυσούλα

Πίνακας  

Christophe Lorain

Κυριακή, 7 Οκτωβρίου 2012

Το σχολείο της χαμένης νιότης...Καλημέρα σχολείο - Καλημέρα θλίψη




Γράφει ο Αλέξανδρος Πιστοφίδης

Όταν ανοίγουν τα σχολεία.

Για κάποιους ένα ευχάριστο και μοναδικό γεγονός, για τους περισσότερους θλιβερό. Σε μια μακρινή χώρα, στη Φινλανδία, που εδώ και μια δεκαετία οι μαθητές της βγαίνουν πρώτοι σε όλες τις διεθνείς αξιολογήσεις του ΟΟΣΑ(οι δικοί μας τελευταίοι), γιορτάζουν τις μέρες που ανοίγουν τα σχολεία. Γιορτάζουν, γιατί μετά από δύο μήνες διακοπών θα βρεθούν ξανά με τους συμμαθητές και δασκάλους φίλους τους, στη μικρή κοινότητα του σχολείου τους.

Στη Φινλανδία, στα πολυθέσια και ολοήμερα σχολεία θα βρεις παιδιά από 8 μηνών μέχρι 16 ετών.
Όταν εργάζονται και οι δύο γονείς μπορούν να αφήσουν το 8 μηνών και άνω παιδί τους στο σχολείο μαζί με τα μεγαλύτερα αδερφάκια του. Στη μικρή κοινότητα του σχολείου θα βρεις παιδιά με ειδικές ανάγκες, αφού, σκοπίμως, δεν υπάρχουν ειδικά ιδρυματικά-σχολεία.Θα βρεις βρέφη, να μαθαίνουν από μικρά να συνυπάρχουν με μεγάλους και αναπήρους, όπως στην κοινωνία των μεγάλων, καλλιεργώντας το αίσθημα της ευθύνης και της αλληλεγγύης των μεγάλων παιδιών προς τα μικρότερα και προς τα διαφορετικά.

Στη Φινλανδία γιορτάζουν, γιατί θα βρεθούν πάλι σε σχολεία με σύγχρονα εργαστήρια και αμφιθέατρα, με κλειστά γυμναστήρια και πισίνες, με ειδικές αίθουσες χαλάρωσης και σάουνας, με εστιατόρια με το δωρεάν φαγητό και το σημαντικότερο, γιατί θα μάθουν και θα δημιουργήσουν γνώση με τους δασκάλους φίλους τους, παίζοντας, συζητώντας και μελετώντας διάφορα βιβλία και όχι ένα υποχρεωτικό σε κάθε μάθημα, όπως στην Ελλάδα. (Οι δάσκαλοί μας, ακόμη και να θέλουν να πάρουν πρωτοβουλίες δημιουργικής μάθησης δεν μπορούν. Είναι υποχρεωμένοι να δουλέψουν με συγκεκριμένα βιβλία με έναν στόχο: «να βγει όπως-όπως η ύλη», αποστηθισμένη βεβαίως).
Τα παιδιά στη Φινλανδία, στις πρώτες έξι τάξεις, κάνουν συχνά τεστ, όχι όμως για να βαθμολογηθούν (να τιμωρηθούν όπως τα ελληνόπουλα) αλλά για να διαπιστωθούν οι αδυναμίες τους, ώστε να τους παρασχεθεί εξατομικευμένη ενισχυτική διδασκαλία. Η φιλοσοφία τους είναι, «η βαθμολογία αποθαρρύνει και ωθεί ακόμη περισσότερο στην άρνηση μάθησης τον κακό μαθητή, ενώ επιβραβεύει τον καλό μαθητή, που έτσι κι αλλιώς δεν χρειάζεται την επιβράβευση».

Τα παιδιά στη Φινλανδία μπορούν ήδη από τις πρώτες τάξεις, να επιλέξουν ακόμη και το ημερήσιο πρόγραμμά τους. Ένα παιδί της δευτέρας δημοτικού, μπορεί μια ημέρα να επισκεφτεί κάποιο μάθημα της τρίτης ή ακόμη και της πρώτης, αν νομίζει πως αυτό χρειάζεται περισσότερο. Τα παιδιά στη Φινλανδία αλλά και σε πολλές άλλες χώρες, που το εκπαιδευτικό τους σύστημα είναι ανάμεσα σε εκείνο των πρώτων πέντε στον κόσμο, όπως στην Ιαπωνία, Κορέα και Καναδά, όταν έχουν τεστ στα μαθηματικά, φυσική, χημεία, ακόμη και στη γλώσσα τους, επιτρέπεται να έχουν μαζί τους βοήθημα (βιβλίο με τους μαθηματικούς, φυσικούς, χημικούς τύπους και λεξικό γλώσσας).

Οι παιδαγωγοί τους δεν έχουν κανένα λόγο να απαιτήσουν από τα παιδιά να μάθουν απ έξω πράγματα, που μετά από μερικές εβδομάδες δε θα θυμούνται. Αυτό που τους ενδιαφέρει είναι να μάθουν τα παιδιά τους να σκέπτονται λογικά, με κριτική αναλυτική σκέψη, κατανοώντας περίπλοκα νοήματα και αλληλοσυσχετισμούς. Με λίγα λόγια, τους ενδιαφέρει να αγαπήσουν τα παιδιά τη μάθηση και το βιβλίο για να συνεχίσουν να μαθαίνουν μόνα τους. Με το ζόρι δε μαθαίνει κανείς.
Με το ζόρι μπορείς μόνο να αποστηθίσεις ξένη γνώση, για λίγο καιρό.Όταν το απόγευμα, μετά την ενισχυτική διδασκαλία, οι Φιλανδοί μαθητές πάνε στο σπίτι, αφήνουν τη σάκα με τα βιβλία στο σχολείο.

Όλη η υπόλοιπη ημέρα τους ανήκει. Χαίρονται την παιδικότητά τους. Τεστ για το σπίτι απαγορεύονται. Η λέξη φροντιστήριο δεν υπάρχει ούτε στο λεξικό τους. Είναι πρώτα στην Ευρώπη στην ανάγνωση εξωσχολικών βιβλίων και τελευταία σε τηλεθέαση. Τα ελληνόπουλα τρέχουν από φροντιστήριο σε φροντιστήριο σαν κουρδιστά πορτοκάλια.

Το μόνο που τους μένει μετά, είναι να καθίσουν εξαντλημένα μπροστά στην τηλεόραση μέχρι να τους πάρει ο ύπνος. Σε καμιά άλλη χώρα του κόσμου δε βλέπεις παιδιά με τσάντες να κυκλοφορούν μέχρι τα μεσάνυχτα τρέχοντας σαν τον Βέγγο να προλάβουν το επόμενο μάθημα αποστήθισης, προς μεγάλη ικανοποίηση των φροντιστηρίων.

Είναι δυνατόν αυτά τα τραύματα της χαμένης παιδικότητας να μην έχουν βαθιές και μακροχρόνιες ψυχικές συνέπειες; Τα περισσότερα ελληνόπουλα πάνε άκεφα σε άθλια δημόσια σχολεία, που μοιάζουν σαν γκαράζ αυτοκινήτων. Θα συναντήσουν δασκάλους, στην πλειονότητά τους σκυθρωπούς και δίχως όρεξη, που από τότε που τελείωσαν τις σπουδές τους δεν έχουν ανοίξει βιβλίο.
Θα συναντήσουν δασκάλους, για τους οποίους η λέξη εξατομικευμένη προσέγγιση μαθητή με ιδιαίτερα προβλήματα, υπάρχει μόνο στα λεξικά. Θα πρέπει να αποστηθίσουν κακογραμμένα βιβλία πάνω στα οποία θα εξεταστούν.

Όποιος έχει την καλύτερη μνήμη ή τις καλύτερες τεχνικές αποστήθισης, όχι απαραίτητα και το καλύτερο μυαλό, θα επιβραβευθεί. Οι κακοί μαθητές θα τιμωρηθούν και θα σπρωχθούν στη μαθησιακή άρνηση.

Η μαθητική διαρροή στη χώρα μας, σε κάποιες περιοχές ξεπερνά το 30% , ενώ στη Φινλανδία είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Η απάντηση της υπουργού παιδείας τους είναι: «είμαστε μια μικρή χώρα και δεν έχουμε την πολυτέλεια να χάσουμε ούτε έναν μαθητή».

Γιατί αλήθεια συμβαίνουν όλα αυτά τα τραγικά, στο σημαντικότερο τομέα μιας χώρας όπως είναι η παιδεία, από την οποία εξαρτώνται όλα τα άλλα; Γιατί βασανίζουμε δίχως λόγο ότι πολυτιμότερο έχουμε, τα παιδιά μας; Γιατί, ενώ πληρώνουμε τα περισσότερα λεφτά στον κόσμο για την παιδεία (στην παραπαιδεία των φροντιστηρίων), έχουμε μια τόσο άθλια δημόσια παιδεία;
Την απάντηση μας την έδωσε πριν λίγες ημέρες ο κος Βουλγαράκης: «υπάρχουν βουλευτές που τα δίδακτρα που πληρώνουν για τα παιδιά τους στα ιδιωτικά σχολεία είναι περισσότερα από τα εισοδήματα που δηλώνουν στο πόθεν έσχες»!!!

Κυβερνώντες και εξουσιάζοντες, που στέλνουν τα παιδιά τους σε πανάκριβα ιδιωτικά σχολεία, δεν έχουν κανένα λόγο να δώσουν λεφτά στη δημόσια παιδεία, όπως δεν έχουν κανένα λόγο να δώσουν λεφτά για τη δημόσια υγεία αφού αν χρειαστεί, οι ίδιοι και τα παιδιά τους θα πάνε στο Memorial.
Αυτή είναι η μοναδική εξήγηση και καμία άλλη για τα άθλια δημόσια σχολεία μας. Όλα τα άλλα είναι δικαιολογίες προς βλάκες!

Στη Φινλανδία, ο γιος του πρωθυπουργού, του προέδρου της ΝΟΚΙΑ, του θυρωρού της πολυκατοικίας και του χασάπη της γειτονιάς πάνε στο ίδιο δημόσιο σχολείο.
Γι αυτό και έχουν κάθε λόγο να δίνουν τα διπλάσια ακριβώς λεφτά από εμάς, γύρω στο 7% του ΑΕΠ, για την παιδεία τους. «Βάση της εκπαίδευσής μας είναι η ισότητα όλων στο σχολείο», λέει η υπουργός τους. Οι Φιλανδοί αγαπούν την πατρίδα τους, όχι ακροδεξιά και θεωρητικά σαν μια αφηρημένη ιδέα. 
 
Πηγή:


Σάββατο, 6 Οκτωβρίου 2012

Για τους μύθους του γάμου



Le regard


«Έρως ανίκατε μάχαν;»: 
Μια εμπειρική έρευνα

Οι μύθοι για την οικογένεια και το γάμο ορίζονται ως κοινά αποδεκτές πεποιθήσεις αναφορικά με τους συγκεκριμένους θεσμούς, οι οποίες δεν στηρίζονται σε πραγματικά γεγονότα (Larson, 1988). Οι μύθοι, γενικά, αποτελούν πρώτη ύλη των στερεοτύπων και, όπως αυτά, αξιώνουν συσχετίσεις που βασίζονται στη γνωστική κατηγοριοποίηση, την υπεραπλούστευση και την αυθαίρετη γενίκευση (Tajfel, 1981).

Για παράδειγμα, η αντίληψη ότι «τα παιδιά φέρνουν ευτυχία» αναμένεται να ισχύει και να είναι διαχρονικά έγκυρη, ανεξάρτητα από άλλες παραμέτρους (π.χ., ποιότητα της συζυγικής σχέσης, επαγγελματική-οικονομική κατάσταση των γονέων). Επίσης, στην πρόταση αυτή υπονοείται λανθασμένα ότι η ευτυχία είναι μια κατηγορική μεταβλητή διωνυμικού τύπου, η οποία είτε υπάρχει είτε όχι. Η μελέτη παρόμοιων πεποιθήσεων εμπίπτει στο πεδίο της κοινωνικής γνώσης (social cognition), η οποία παρέχει στην κοινωνικοψυχολογική έρευνα ένα σύνολο υποθέσεων εργασίας για την κατανόηση της ανθρώπινης κοινωνικής συμπεριφοράς και των παρεμβαλλόμενων ενδοατομικών, γνωστικο-συναισθηματικής φύσης, παραγόντων που την καθορίζουν (Fiske & Taylor, 1991).

Σύμφωνα με μια άλλη προσέγγιση, οι μύθοι για την οικογένεια και το γάμο είναι ενσωματωμένοι στις κοινωνικές αναπαραστάσεις (social representations) των θεσμών αυτών, δηλαδή ουσιαστικά αφορούν συστήματα αξιών, πεποιθήσεων και πρακτικών, τις οποίες οι άνθρωποι χρησιμοποιούν για να κατανοήσουν τον κόσμο και να επικοινωνήσουν (Lawes, 1999).

Πρόκειται για σημεία αναφοράς, με βάση τα οποία ένα άτομο ή μια ομάδα παρατηρεί και ερμηνεύει τα γεγονότα και τις καταστάσεις. Στο παράδειγμά μας, η πρόταση «τα παιδιά φέρνουν ευτυχία» ενεργοποιεί ορισμένες κοινωνικές αναπαραστάσεις στον αποδέκτη της σχετικά με το τι σημαίνει παιδική ηλικία και τι ευτυχία, υπονοώντας ότι αμφότερα τα μέρη της επικοινωνίας συμμερίζονται ως ένα βαθμό κοινές βασικές γνώσεις για το κοινωνικό νόημα των παραπάνω εννοιών.

Μια διαφορά ανάμεσα στην προσέγγιση της κοινωνικής γνώσης και σε αυτή των κοινωνικών αναπαραστάσεων είναι ότι, στη μεν πρώτη, το περιεχόμενο των πεποιθήσεων διαχωρίζεται από τις γνωστικές διαδικασίες της επεξεργασίας του, ώστε αυτές να διερευνηθούν ως οικουμενικές ψυχολογικές ιδιότητες, ενώ στη δεύτερη δεν υφίσταται τέτοια διάκριση1. Και οι δύο προσεγγίσεις, ωστόσο, αποκαλύπτουν πώς η κατηγοριοποίηση μπορεί να ερμηνεύσει την πρόσληψη και τη διαιώνιση των μύθων του γάμου με μηχανισμούς, όπως η ενσωμάτωση των νέων πληροφοριών στα ήδη υπάρχοντα γνωστικά σχήματα (η οποία καταλήγει στη σταδιακή «εξοικείωση με το ανοίκειο») και κατά τη διαδικασία λήψης αποφάσεων, ιδιαίτερα όταν οι προσλαμβανόμενες πληροφορίες είναι ελλιπείς ή ασαφείς (Semin, 1995).

Λειτουργίες των μύθων του γάμου

Το περιεχόμενο των μύθων του γάμου συχνά αντανακλά παραδοσιακές οικογενειακές αξίες (Larson, 1988). Ως έκφραση αξιών, οι μύθοι του γάμου αποτελούν μια νοερή σύλληψη του κοινωνικά επιθυμητού. Σκιαγραφούν τον «ιδανικόγάμο», ο οποίος λειτουργεί ως πρότυπο, ως σημείο αναφοράς και μέτρο σύγκρισης. Η εκδήλωση συμπεριφορών που είναι συμβατές με τις αξίες, προσδίδει ικανοποίηση στο άτομο. Έχει επισημανθεί εξάλλου ο λειτουργικός ρόλος των στάσεων ως
προεκτάσεων των αξιών (Katz, 1960).

 Σύμφωνα με τη θεωρία της προσδοκίας-αξίας (expectancy-value), η ελκυστικότητα μιας συμπεριφοράς και, συνακολούθως, η πιθανότητα δραστηριοποίησης του ατόμου εξαρτάται από τις αξίες που αναμένεται ναπροαγάγουν ή να υπονομεύσουν οι συνέπειες τις συγκεκριμένης συμπεριφοράς (Feather, 1990). Η υιοθέτηση στάσεων και συμπεριφορών σχετικά με την οικογένεια και το γάμο, οι οποίες αντανακλούν ενσωματωμένους μύθους στο αξιοκρατικό σύστημα του ατόμου, συμβάλλει στην περαιτέρω ενίσχυση και διαιώνιση των αντιλήψεων αυτών.

Γιατί όμως οι αξίες συνδέονται με μύθους, δηλ. γενικές πεποιθήσεις που δεν συνάδουν με την πραγματικότητα; Είναι γεγονός ότι οι σύγχρονες οικονομικές και κοινωνικές αλλαγές επηρέασαν τη δομή και τη λειτουργία της οικογένειας, στην Ελλάδα (Georgas, 1989) και διεθνώς (Morris & Carter, 1999). Ως αποτέλεσμα, ορισμένες παραδοσιακές αξίες απώλεσαν το λειτουργικό χαρακτήρα τους και επιβιώνουν πλέον ως μύθοι, εφόσον η αλλαγή των αξιών συντελείται με βραδύτερο ρυθμό από ό,τι οι τεχνολογικές και κοινωνικές εξελίξεις (Μουσούρου, 1999).

Ένας άλλος ρόλος των γενικών πεποιθήσεων για το γάμο είναι ο γνωστικός και προέρχεται, επίσης, από το λειτουργικό μοντέλο των στάσεων (Katz, 1960). Οι μύθοι χρησιμεύουν ως στρατηγικές αντιμετώπισης προβλημάτων. Σε γνωστικό επίπεδο, ενισχύουν τις «δυνάμεις έλξης» και αντιμάχονται τα «εμπόδια», δηλ. τα κόστη που συνεπάγεται μια σχέση, σύμφωνα με την ορολογία του Levinger (1999), το μοντέλο του οποίου προέρχεται από τις θεωρίες της κοινωνικής ανταλλαγής (social exchange).

 Σε συναισθηματικό επίπεδο, οι μύθοι του γάμου τροφοδοτούν τους συζύγους με θετικά συναισθηματικά αποθέματα. Σε πρακτικό επίπεδο, αποτελούν χρηστικούς «οδηγούς συμπεριφοράς» που αναπληρώνουν την έλλειψη εμπειρίας και τα κενά γνώσεων των συζύγων. Είναι ακριβώς η αναγνώριση της απουσίας σχετικής προετοιμασίας των νέων ζευγαριών, η οποία έχει οδηγήσει στην ανάπτυξη συστηματικών προγραμμάτων εκπαίδευσης για το γάμο, ως ενδεικνυόμενη μορφή πρόληψης, σε αντιδιαστολή με τις παρεμβάσεις «εκ των υστέρων», όπως η οικογενειακή θεραπεία και η συμβουλευτική ζευγαριών (Hawkins, Carroll, Doherty & Willoughby, 2004).

Η πολιτισμική διάσταση των αντιλήψεων για το γάμο συνδέεται με το γενικότερο αξιοκρατικό σύστημα και τη δομή της οικονομικής-κοινωνικής οργάνωσης, εφόσον η κοινωνική αναπαράσταση του γάμου και η θεσμική αντιμετώπισή του αναμένεται να διαφέρουν διαπολιτισμικά. Έρευνα του Levine και των συνεργατών του σε 11 χώρες αποκάλυψε ότι οι ατομικιστικές κοινωνίες, συγκριτικά με τις κοινωνίες συλλογικότητας, τείνουν να αποδίδουν μεγαλύτερη έμφαση στον έρωτα, ιδιαίτερα όσον αφορά στη σύναψη του γάμου (Levine, Sato, Hashimoto & Verma, 1995). Η ίδια η έννοια του έρωτα φαίνεται ότι ορίζεται με διαφορετικό τρόπο μεταξύ πολιτισμών. Οι Smith και Bond (2005) συνοψίζουν τα αποτελέσματα ερευνών που δείχνουν ότι ο έρωτας συνδέεται διαπολιτισμικά με μία
τόσο ευρεία γκάμα συναισθημάτων, η οποία κυμαίνεται από την ευτυχία μέχρι τη θλίψη. Οι Simmons, Von Kolke και Shimizu (1986, αναφ. στο Smith & Bond, 2005) βρήκαν ότι ορισμένες πεποιθήσεις για τον έρωτα σε κάποιες χώρες αποτελούν μύθους (δηλ. υιοθετούνται από τη μεγάλη πλειοψηφία των ατόμων) ενώ σε άλλες όχι. Για παράδειγμα, η πρόταση «οι ερωτευμένοι πρέπει να λένε στο σύντροφό τους οτιδήποτε είναι σημαντικό γι’ αυτούς» συνάντησε την αποδοχή του 75% των Γερμανών, του 53% των Αμερικανών και μόνο του 25% των Ιαπώνων. Η συσχέτιση των αντιλήψεων για την οικογένεια και το γάμο με πολιτισμικές παραμέτρους αποτελεί αξιόλογη συνεισφορά της διαπολιτισμικής έρευνας στη μελέτη των στενών διαπροσωπικών σχέσεων (Dion & Dion, 1996).

Συναφής με την πολιτισμική διάσταση των μύθων του γάμου είναι η αναπαραγωγή τους μέσω των μηχανισμών της κοινωνικοποίησης και του επιπολιτισμού. Πρόκειται ουσιαστικά για μια διαδικασία πολιτισμικής μάθησης. Η πρόσληψη των κοινωνικών αναπαραστάσεων για ζητήματα ηθικής, γενικά, είναι αποτέλεσμα της επαναλαμβανόμενης εμπλοκής των παιδιών σε σχετικές συζητήσεις με ενήλικες, οι οποίοι «χαράσσουν τα όρια μιας κανονιστικής πραγματικότητας και βοηθούν [τα παιδιά] να ενταχθούν εντός του πλαισίου της» (Shweder, 1991, σελ. 191). Δεν χρειάζεται να είναι κανείς ειδικός για να εντοπίσει δείγματα αναπαραγωγής – μη συστηματικής, έστω, αλλά πάντως όχι γι’ αυτό λιγότερο αποτελεσματικής – των μύθων του γάμου από τα μέσα μαζικής επικοινωνίας και τη βιομηχανία της διασκέδασης (ας θυμηθούμε εδώ το γνωστό κινηματογραφικό happy end!).

Συνέπειες των μύθων του γάμου

Οι μύθοι του γάμου έχουν ερευνητικό ενδιαφέρον από κοινωνικοψυχολογική άποψη εξαιτίας των συνεπειών τους. Στο βαθμό που προϋπάρχουν μιας στενής διαπροσωπικής σχέσης, δημιουργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες στα άτομα (π.χ., ότι ο/η σύζυγος μπορεί να είναι συγχρόνως έμπιστος φίλος, τρυφερός εραστής, σοφός σύμβουλος και στοργικός γονέας). Αποτελεί εδραιωμένο εμπειρικό εύρημα η διαπίστωση ότι οι αρχικές προσδοκίες επηρεάζουν τη μελλοντική πορεία μιας στενής
διαπροσωπικής σχέσης με πολλούς τρόπους (Berscheid & Reis, 1998): κατευθύνουν την προσοχή προς τις επιβεβαιωτικές πληροφορίες και την απομακρύνουν από τις μη επιβεβαιωτικές, προκαλούν μεροληπτικές αιτιακές αποδόσεις της συμπεριφοράς του συντρόφου και επηρεάζουν την ανάσυρση των πληροφοριών από τη μνήμη με επιλεκτικό τρόπο. Η, συχνά αναπόφευκτη, διάψευση των ανεδαφικά υψηλών προσδοκιών που θέτουν οι μύθοι του γάμου, επηρεάζει αρνητικά το επίπεδο
ικανοποίησης των συζύγων, δυσχεραίνει την προσπάθεια για ορθολογική αντιμετώπιση των προβλημάτων και συνδέεται με τον αυξανόμενο αριθμό των διαζυγίων (Crosby, 1985).

Η εγκαθίδρυση της ταυτότητας της δυαδικής σχέσης, ως ξεχωριστής οντότητας από το «εγώ» και το «εσύ», διαμορφώνεται με την επίτευξη συμφωνίας γύρω από τις προτεραιότητες και τις αξίες που προάγει η σχέση αυτή (Morris & Carter, 1999). Η συμφωνία υπονομεύεται από τις διαφορετικές, ακόμα και αντικρουόμενες, προσδοκίες που ενδέχεται να εκδηλώσουν τα δύο μέρη, ως απόρροια
της υιοθέτησης μη ρεαλιστικών πεποιθήσεων για τη σχέση. Τέτοιες είναι, π.χ., οι προσδοκίες που βασίζονται στο μύθο της ρομαντικής αγάπης ή στους συζυγικούς ρόλους των δύο φύλων (Larson, 1988).

Μια άλλη διάσταση των αρνητικών επιπτώσεων των μύθων του γάμου είναι η διαμόρφωση αντιφατικών προσδοκιών σε ενδοατομικό επίπεδο. Αυτό σημαίνει ότι το άτομο υιοθετεί στάσεις που δεν συμβαδίζουν μεταξύ τους, όπως ο σύζυγος που επιθυμεί η γυναίκα του να εργάζεται έξω από το σπίτι, αλλά ταυτόχρονα η ίδια να αναλαμβάνει και τις οικιακές εργασίες. Οι αλληλοσυγκρουόμενες στάσεις υπονομεύουν την αυτοαντίληψη του ατόμου και την επικοινωνία με τον/τη σύντροφό
του (Feather, 1990).

Εφόσον οι γενικές πεποιθήσεις για το γάμο συνδέονται με τη λειτουργία της κατηγοριοποίησης, είναι πιθανό ότι ενθαρρύνουν τη χρήση στερεοτύπων. Τα σύγχρονα μοντέλα της κοινωνικής γνώσης έχουν δείξει ότι όσο περισσότερο τα άτομα επιδιώκουν να δημιουργήσουν ακριβείς εντυπώσεις κατά την επικοινωνιακή διαδικασία, τόσο πιο πολύ τείνουν να στηρίζονται σε πραγματικές πληροφορίες, παρά
σε κατηγοριακές γενικεύσεις (Fiske & Taylor, 1991). Κάτι τέτοιο όμως προϋποθέτει την εγκατάλειψη των μύθων του γάμου ή άλλων στερεοτύπων, και την αιτιακή απόδοση της συμπεριφοράς με βάση τα αντιλαμβανόμενα χαρακτηριστικά του/της συντρόφου.

πηγή:
Βασίλης Γ. Παυλόπουλος
Διδάκτορας του Τμήματος Φιλοσοφίας, Παιδαγωγικής και Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, το 1998. 
Από το 2004 είναι Λέκτορας Διαπολιτισμικής Ψυχολογίας στο ίδιο Τμήμα.

πίνακας:

Τετάρτη, 3 Οκτωβρίου 2012

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ





ΑΠΟΨΕΙΣ ΚΑΙ ΕΜΠΕΙΡΙΕΣ ΠΟΥ ΒΙΩΝΟΥΝ ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ

ΣΕ ΣΧΕΣΗ

ΜΕ ΤΗΝ ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΟΤΗΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΓΚΥΜΟΣΥΝΗ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η εγκυμοσύνη είναι για μια γυναίκα ίσως η σημαντικότερη και ομορφότερη περίοδος της ζωής της και μια καταπληκτική εμπειρία, πρωταρχικά για την ίδια και σε μικρότερο βαθμό για τους οικείους της . Οι αλλαγές δε που συντελούνται τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχικό επίπεδο και συναισθηματικό κόσμο της μητέρας είναι τεράστιες.

Η εγκυμοσύνη είναι ένας παράγοντας που επιβαρύνει τη σεξουαλική ζωή του ζευγαριού. Η γυναίκα βλέποντας το σώμα της ν’αλλάζει τα κιλά της να αυξάνονται νιώθει άσχημη, μη επιθυμητή σεξουαλικά, ενώ φορτώνεται και το άγχος της εγκυμοσύνης και της υγείας του μωρού. Ο άνδρας πάλι από την πλευρά του νοιώθει και αυτός περίεργα βλέποντας τις σωματικές αλλαγές στη σύντροφό του, πολλές φορές φοβάται να την πλησιάσει ερωτικά, νοιώθει να χάνει την πρωτιά, νοιώθει παραμελημένος.

 Βέβαια υπάρχει κάποιο ποσοστό γυναικών που όταν η εγκυμοσύνη είναι πιο προχωρημένη εκφράζει σεξουαλική ψυχρότητα και αρνείται τις σεξουαλικές επαφές. Και όμως, ακόμη και σ’αυτές τις περιπτώσεις η σεξουαλική ζωή του ζευγαριού μπορεί να συνεχιστεί εφόσον η εγκυμοσύνη κυλάει φυσιολογικά και ο γυναικολόγος ή μαία δεν επισημάνει κάποιο κίνδυνο . Μάλιστα, ίσως αυτές τις στιγμές χρειάζεται περισσότερη ψυχολογική στήριξη που δεν επιτυγχάνεται βέβαια με την αποφυγή και την άρνηση των σεξουαλικών επαφών. Το σεξ δεν είναι μόνο η ερωτική πράξη αλλά και τα σεξουαλικά παιγνίδια (Ασκητής, 2006).

Σύμφωνα με στατιστικές υπάρχουν 398,990 εγκυμοσύνες τον χρόνο στην Κεντρική Ευρώπη τον χρόνο, ενώ στην Αμερική το ποσοστό ανέρχεται στα 4,000,000 το χρόνο, το οποίο αποτελεί ένα σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού. (Statistics for Pregnancy, 2006)

Ορισμοί εννοιών:

Εγκυμοσύνη:

Είναι η διαδικασία κατά την οποία μια γυναίκα φέρει ένα γονιμοποιημένο ωάριο,το οποίο αναπτύσσεται και εξελίσσεται μέσο της και διαρκεί μέχρι και τη γέννηση του βρέφους.

Είναι χρόνος φυσικής και ψυχολογικής αλλαγής από κοινού με πολιτιστικό - κοινωνικό , θρησκευτικό και συναισθηματικές επιρροές, μπορούν να έχουν επιπτώσεις στη σεξουαλικότητα και τη σεξουαλική δραστηριότητα κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Φυσιολογική εγκυμοσύνη είναι η εγκυμοσύνη που δεν επιπλέκεται από παθολογικές καταστάσεις, που συνυπάρχουν με την κύήση, ή από μαιευτικές ανωμαλίες, που εμφανίζονται κατά την διαδρομή της (Τραγαία,1999). Η εγκυμοσύνη όπου υπάρχει χαμηλός κίνδυνος για αποβολή ή πρόωρο τοκετό.

Σεξουαλικότητα

Η Σεξουαλικότητα είναι μια ψυχική ενέργεια που βρίσκει σωματικές και  ψυχολογικές εκφράσεις στην επιθυμία για συντροφικότητα, επαφή, ζεστασιά, τρυφερότητα και αγάπη . Μ’άλλα λόγια, περιλαμβάνει όλες τις αξίες και τους συμβολισμούς που οι άνθρωποι αποδίδουν στις ερωτικές τους δραστηριότητες (Βαδάκης , 2005).

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΘΕΜΑΤΟΣ

Η Σεξουαλικότητα και η σεξουαλική δραστηριότητα των εγκύων γυναικών έχουν μελετηθεί εκτενώς. Εντούτοις οι ενδεχόμενες μελέτες που αξιολογούν τη σεξουαλική λειτουργία κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης είναι περιορισμένες. (Aslan ,2005)

Η απόκτηση ενός παιδιού επηρεάζει σημαντικά τη σεξουαλική ζωή της γυναίκας, όπως υποστηρίζει μια πρόσφατη έρευνα, που πραγματοποιήθηκε για λογαριασμό βρετανικού περιοδικού το οποίο ασχολείται με θέματα μητρότητας. Ανάλυση των παραγόντων που επηρεάζουν τη σεξουαλικότητα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης

Οι φυσιολογικές και ψυχολογικές αλλαγές που εμφανίζονται κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορεί να έχουν επιπτώσεις στη σεξουαλική λειτουργία και την ικανοποίηση. Μια έγκυος γυναίκα βιώνει διάφορους φόβους κατά την εγκυμοσύνη που συμπεριλαμβάνουν την υγεία του παιδιού της, το σεξουαλικό ενδιαφέρον του συντρόφου της και την εικόνα του σώματός της .(Taylor και Pernoll, 1991)
Σύμφωνα με την έρευνα των Onuh et al (2002) η συχνότητα επαφής μειώθηκε από 3,2 φορές την βδομάδα πριν την εγκυμοσύνη σε 1,8 φορές την βδομάδα κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης λόγω αυτών των αλλαγών.

Στο 1ο τρίμηνο η ανησυχία για την εγκυμοσύνη και μαζί με τα φυσικά συμπτώματα όπως η ναυτία, ο εμετός, η κούραση, η καούρα, η ευερεθιστότητα του στήθους έχουν σαν αποτέλεσμα την μειωμένη επιθυμία για το αντίθετο φύλου

Επίσης οι Gulsen (2004) αναφέρουν ότι η συχνότητα επαφής κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης μειώνεται. Οι λόγοι που βρήκαν στην έρευνά τους που επηρεάζουν την σεξουαλικότητα είναι η κούραση, η εξουθένωση, ο φόβος για να μην προκαλέσουν κακό στο έμβρυο, ο φόβος της αποβολής, η ναυτία και ο εμετός και όλα αυτά κατά την διάρκεια του 1ο τριμήνου.

Οι Orji και συνεργάτες (2002) εντόπισαν ότι οι πλειοψηφία των εγκύων γυναικών 64% πιστεύουν ότι πρέπει να μειώνεται η σεξουαλική δραστηριότητα λόγω ναυτίας και εμετών (30%), φόβο για αποβολή (12%), φόβο ότι θα προκαλέσουν κακό στο έμβρυο (12%) και λόγω έλλειψης ενδιαφέροντος(10%)
.
Οι Bogren και συνεργάτες (1991) διαπιστώνουν μείωση της σεξουαλικής ικανοποίησης κατά την εγκυμοσύνη σε ποσοστό 22% στο 1ο τρίμηνο . Προχωρώντας η εγκυμοσύνη στο 2ο τρίμηνο η πρωινή ναυτία μπορεί να υπάρχει, οι μεταβολές των μαστών, κόλπου και αιδοίου συνεχίζονται . Η μήτρα   μεγαλώνει και έχουμε μεγέθυνση της κοιλίας . Γίνονται αισθητά τα πρώτα σκιρτήματα και κινήσεις του εμβρύου, μ’αυτά ο φόβος και το άγχος λιγοστεύουν και η κυοφορούσα έχει αίσθημα ευεξίας.(Miller/Callander, 1991).
Στη συνέχεια της έρευνάς τους οι Bogren (1991) για το 2ο τρίμηνο αναφέρουν ότι η μείωση της σεξουαλικότητας συνεχίζεται (26%) και αυξάνεται όσο προχωρά η κύηση.

Οι Eryilmaz et al (2000) στη μελέτη τους καθορίζουν τους παράγοντες που επηρεάζουν τη σεξουαλική ζωή κατά την εγκυμοσύνη, διαπιστώνουν ότι το 49,2% των εγκύων γυναικών έχουν πόνο κατά την επαφή, αρχίζοντας από το 2ο τρίμηνο.
Οι έγκυες γυναίκες συχνά φοβούνται ότι η επαφή μπορεί να επιφέρει αποβολή του εμβρύου, πρόωρο τοκετό ή θα βλάψει το έμβρυο. Γι’αυτούς τους λόγους πιστεύουν ότι είναι καλύτερα να αποφεύγουν τη σεξουαλική επαφή.(Gillian, 1997)

Αντίθετα οι Mills , Herlep και Harley (1981) στη μελέτη τους για την σεξουαλική δραστηριότητα των γυναικών, εντόπισαν ότι η επαφή δεν αποτελεί απειλή για την υγεία του εμβρύου. Τέλος στο 3ο τρίμηνο οι μεταβολές των μαστών, του κόλπου, του τραχήλου, του αιδοίου συνεχίζονται. Τα σκιρτήματα, οι κινήσεις του εμβρύου γίνονται πιο αισθητά και είναι ψηλαφητές οι συστολές της μήτρας και τα μέλη του εμβρύου.

Η μεγένθυση της κοιλιάς φτάνει στο μέγιστο σημείο. (Miller/ Callander 1991). Οι Bogren (1991) σημειώνουν ότι η μείωση της σεξουαλικής ικανοποίησης στο 3ο τρίμηνο φτάνει στο 70%. Σύμφωνα με τους Thorpe, Ling (1992) και Von Sydow (1999) εντόπισαν ότι ο φόβος επαφής που βίωναν κατά την εγκυμοσύνη και ιδιαίτερα στο 3ο τρίμηνο ήταν αυξημένος. Οι λόγοι που αναφέρθηκαν ήταν η δυσφορία 6%, φόβος ρήξης μεμβρανών, φόβο μόλυνσης 8% και έντονη κούραση 10%.

Οι Eryilmaz et al (2000) συμπεραίνουν ότι ο πόνος κατά την σεξουαλική επαφή αυξήθηκε αισθητά κατά το 3ο τρίμηνο, πράγμα που αποφέρει αποστροφή των γυναικών προς αυτό.

Οι Alder βρήκαν ότι 22% δεν εξέθεσαν καμιά σεξουαλική επιθυμία κατά το 3ο τρίμηνο και απείχαν από κάθε σεξουαλική δραστηριότητα . Σχέση συντρόφων σε σχέση με τη σεξουαλικότητα κατά την εγκυμοσύνη Οι σεξουαλικές σχέσεις περνούν πολλές αλλαγές κατά τον γάμο και καθώς τα ζευγάρια προσαρμόζονται στην πάροδο του χρόνου και τις περιστάσεις. Η μετάβαση στην πατρότητα θεωρείται ως κρίση στο ζευγάρι. Η γέννηση του παιδιού περιγράφεται ως γεγονός σημαντικό και έχει κοινωνική και συναισθηματική σημασία.(Cowan and Cowan, 1988) Τα σεξουαλικά προβλήματα κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης μπορούν να έχουν μια αρνητική επίπτωση στους συζυγικούς δεσμούς και μπορούν να είναι εμπόδιο για την προσαρμογή των γυναικών σ’αυτή την παροδική φάση.( Aslan,2005)

Η μητρότητα αποτελεί θεμελιώδες κεφάλαιο της γυναικείας σεξουαλικότητας δίνοντας την ικανότητα σε μια γυναίκα που θα αποκτήσει παιδί, να οριοθετήσει τους ρόλους προς τον σύντροφό της και προς το παιδί της, πριμοδοτώντας το γονιδιακό της στοιχείο που την φέρει ως μάνα από την γέννα της. Η
σεξουαλικότητα της σε πολλές περιπτώσεις παρουσιάζει μια ευαλώτητα ως προς την ψυχική της διάθεση για σεξουαλική επαφή. Οι παράγοντες που δημιουργούν μια πρόσκαιρη σεξουαλική συχνότητα στη γυναίκα, που δεν καταλαβαίνει γιατί της συμβαίνει αυτό, δεν είναι τόσο οροθετημένοι ως κλινικά κριτήρια.

Σε έρευνα που έχει γίνει στο Λονδίνο για λογαριασμό βρετανικού περιοδικού πρόσφατα, οι σεξουαλικές επαφές των ζευγαριών μειώνονται έως και 50% κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης και ελαττώνονται ακόμη περισσότερο μετά την γέννηση του παιδιού. Στην έρευνα του περιοδικού έλαβαν μέρος 500 γυναίκες από την Βρετανία. Τα στοιχεία συγκεντρώθηκαν και συνοψίζονται ως εξής :

o Οι σεξουαλικές επαφές των ζευγαριών ήταν κατά μέσο όρο δέκα φορές το μήνα πριν την εγκυμοσύνη, πέντε κατά την διάρκεια και τέσσερις στην περίοδο του μηνός μετά τον τοκετό.

o Τα δύο τρίτα των ερωτηθέντων ανάφεραν ότι ήταν πολύ κουρασμένες, είτε πολύ
αγχωμένες γεγονός που μείωνε δραστικά τη σεξουαλική τους διάθεση. Δεν ήταν λίγες εκείνες που ανέφεραν ότι το σεξ ήταν «το τελευταίο πράγμα που είχαν στο μυαλό τους» .

o Μια στις τρεις εξέφρασε φόβους ότι ο σύντροφος τους πιθανόν να προβεί σε απιστία κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης τους .

o Περισσότερα από τα δύο τρίτα δήλωσαν ότι η αντίληψη και ο βαθμός επιθυμίας τους για την ερωτική πράξη άλλαξε για πάντα με την σύλληψη του παιδιού τους.

o Τέλος σε μια αισιόδοξη νότα, οι περισσότερες γυναίκες ανέφεραν ότι είχαν σκοπό να συζητήσουν το πρόβλημα με το σύντροφό τους και ότι πιστεύουν πως ο τελευταίος θα συμμεριζόταν το πρόβλημά τους και θα προσπαθούσε να τις βοηθήσει.

Σε μια άλλη έρευνα που έγινε στο πανεπιστημιακό νοσοκομείο στο St. John με 141 γυναίκες έγκυες του Καναδά 19% αισθάνθηκαν πίεση από τον σύντροφό τους να υπάρξει σεξουαλική επαφή ενώ ήταν έγκυες, 29% εξέθεσαν ότι είχαν αλλάξει θέση για τη σεξουαλική επαφή κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης (Bartellas etal,2000).

Σύμφωνα με τους Orji και συνεργάτες το 2002 το 32% των γυναικών πιστεύουν ότι η σεξουαλική επαφή πρέπει να συνεχίζεται όπως και πριν την εγκυμοσύνη . Αυτό πρέπει να γίνεται κατά την γνώμη τους για το λόγο ότι βοηθά να παραμένει και να συμμετάσχει ο σύντροφός τους (30%) ,διατηρεί την αρμονία στο ζευγάρι (20%) και ότι είναι απολαυστικό (16%).

Η συνέχεια μιας άνετης και ικανοποιητικής σχέσης είναι σημαντικό συστατικό για μια συζυγική σχέση για πολλά ζευγάρια. Συχνά όμως απειλείται από τις φυσικές και συναισθηματικές απαιτήσεις της εγκυμοσύνης. Η σεξουαλική δυσλειτουργία, η απώλεια σεξουαλικής επιθυμίας έχουν εντοπιστεί από τους Robson, Brand, Kumar (1981), Bartellas, Grane, Daley, Bennet Hutchens D (2000).

Η γυναίκα στην εγκυμοσύνη της, εκφράζει τη σεξουαλικότητα της πολλές φορές με θετική αίσθηση προς το σύντροφό της, αφού οι ορμόνες της αυξάνουν τη σεξουαλική της επιθυμία ζητώντας περισσότερο τη σεξουαλική επαφή με τον σύντροφό της για ψυχολογικούς λόγους αισθανόμενη ότι εκείνος απομακρύνεται μπροστά στο σώμα της που αλλάζει. Η περίοδος εγκυμοσύνης έχει σεξουαλική έκφραση και το ζευγάρι μπορεί να απολαμβάνει τη σεξουαλική ζωή, σχεδόν
σ’ολη την εγκυμοσύνη, εφόσον δεν συντρέχουν ιατρικοί λόγοι διακοπής της σεξουαλικής επαφής όπως ο γυναικολόγος το ορίζει.

Ο άντρας σύντροφος και υποψήφιος πατέρας, οφείλει να γνωρίζει ότι η σεξουαλική επαφή με την σύντροφό του και υποψήφια μητέρα, τους φέρνει πιο κοντά και τους δυναμώνει συναισθηματικά στη περίοδο αυτή της γυναικείας ωρίμανσης. (Ασκητής, 2006)

Ο Ρόλος των μαιών όσο αφορά την σεξουαλικότητα κατά την εγκυμοσύνη Η Μαία οικοδομεί μια γέφυρα μεταξύ της μητέρας, του πατέρα και του βρέφους. Η μαία είναι ευαισθητοποιημένη στο ρόλο που έχει να διαδραματίσει σε ευαίσθητες εξετάσεις στα γεννητικά όργανα και στο τοκετό, και μπορεί να δώσει υποστήριξη στις πελάτισσές της, βοηθώντας τις στην ανάκτηση αυτοπεποίθησης για το δρόμο προς τη γονεικότητα (O’Driscoll, 1988). Κάθε περίπτωση είναι διαφορετική και μη επαναλαμβανόμενη. Οι προ και μετά-νεογνικοί περίοδοι δίνουν την ευκαιρία στη μαία να συζητήσει θέματα σεξουαλικότητας / σεξουαλικής υγείας (π.χ εγκυμοσύνη και σεξουαλικότητα/σεξουαλική επαφή , αντισύλληψη ,σεξουαλικότητα /σεξουαλική επαφή μετά τον τοκετό κτλ).

Η μαία πολλές φορές έρχεται σε επαφή με έφηβες μητέρες και αυτό μπορεί να αποτελέσει πρόκληση στην καθημερινή της πρακτική. Η αποτελεσματικότερη και εποικοδομητική επικοινωνία, και προσέγγιση είναι ζωτικής σημασίας για την ευεξία των εφήβων. Ειδικά προγράμματα όπως το CHOISES (Αγγλία) παρέχουν υπηρεσίες για τη σεξουαλική υγεία των εφήβων, εργοδοτόντας σύμβουλους – μαίες για την εφηβική εγκυμοσύνη και σεξουαλική υγεία (Watson, 2001). Είναι
σημαντική λοιπόν η ανάγκη για περισσότερη εκπαίδευση των μαιών, όπου χρειάζεται σε θέματα σεξουαλικότητας και αναπαραγωγικής υγείας.(Κούτα, 2005)

Οι μαίες είναι τα άτομα που βρίσκονται πιο κοντά απ’ολους στα ζευγάρια που πρόκειται να τεκνοποιήσουν. Είναι αυτές που πρέπει να δώσουν τις πληροφορίες για τα σεξουαλικά προβλήματα και τις διακυμάνσεις στα σχέδια της σεξουαλικότητας κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης.(Aslan 2005)

Οι Bartellas (2000) και οι συνεργάτες του σε έρευνά τους συμπερασματικάτόνισαν ότι οι μαίες σαν λειτουργοί υγείας παρέχουν σημαντικές συμβουλές σχετικά με τις ψυχοσεξουαλικές αλλαγές που μπορούν να εμφανιστούν κατά την εγκυμοσύνη. Είναι σημαντικό ότι τα ζεύγη καταλάβουν τις κανονικές διακυμάνσεις στο σεξουαλικό ενδιαφέρον και ότι μια πτώση στη σεξουαλική επιθυμία είναι πιο κοινή στις γυναίκες απ’ότι στους άντρες. Οι αλλαγές στις στάσεις κατά την επαφή
μπορούν να προσδοκηθούν. Η κατανόηση αυτή των αλλαγών μπορεί να βοηθήσει να ελαχιστοποιήσει την ανησυχία της γυναίκας και του συντρόφου της. Είναι σημαντικό τα ζεύγη να καθησυχάζονται ότι η σεξουαλική επαφή δεν θα προκαλέσει κανονικά επιπλοκές στην εγκυμοσύνη.

Είναι εμφανές κατά τους Erylmez και συνεργάτες (2004) ότι οι έγκυες γυναίκες που έχουν προβλήματα με την σεξουαλική τους ζωή κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης χρειάζονται επαγγελματική συμβουλή. Συνεχίζουν λέγοντας ότι αυτός είναι και ο λόγος που οι μαίες που είναι πιο κοντά στις έγκυες γυναίκες, πρέπει να βοηθούν για να επιλύονται τα προβλήματα. Οι μαίες μπορούν ακόμα να καθοδηγήσουν τους συζύγους να προσαρμοστούν στις νέες περιστάσεις.

Οι ίδιοι ερευνητές συνεχίζουν λέγοντας ότι η σεξουαλικότητα είναι θέμα ταμπού και δεν μιλιέται ανοικτά . Μέρος της μεγαλύτερης σεξουαλικής ζωής μπορεί να κρατηθεί μεταξύ των συντρόφων. Γι αυτό τα ζευγάρια πρέπει να έρχονται σ επαφή με τις μαίες κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης για να ξεπεράσουν τους φόβους τους και να τους λυθούν όλες τους οι απορίες.

Οι Hogan και συνεργάτες (1985) διαπίστωσαν στη μελέτη τους ότι παρόλο τα ταμπού ανάμεσα στα δύο φύλα στη Νιγηρία αλλά και σ’αλλες κοινότητες, καμιά από τις γυναίκες δεν έδωσε τον λόγο αυτό στη μείωση της σεξουαλικότητας κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης. Συνεχίζουν λέγοντας ότι οι υπηρεσίες που προσφέρονται πρέπει να ευνοήσουν τη πλήρη απόλαυση της σεξουαλικής
δραστηριότητας κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Συμπεράσματα Εισηγήσεις

Οι σεξουαλικές και συντροφικές σχέσεις αλλάζουν κατά την διάρκεια της ζωής και η μετάβαση στη γονεικότητα μπορεί να θεωρηθεί ως ψυχοκοινονική κρίση. Οι πρόσφατες μελέτες υποστηρίζουν μια σταδιακή πτώση στη σεξουαλική ανταπόκριση στο πρώτο τρίμηνο και κορύφωση της στο τρίτο τρίμηνο. Στην πλειοψηφία των μητέρων υπάρχει μια αργή επιστροφή στα επίπεδα προ –
εγκυμοσύνης στο πρώτο μεταγεννητικό έτος.

 Ακόμη δεν έχουμε κατανοήσει την ανάλογη σημασία των κοινωνικών και ενδοκρινών παραγόντων στον καθορισμό των αλλαγών αυτών. Οι ενδοκρινείς παράγοντες σε άλλους είναι σημαντικοί και σε άλλους ασήμαντη. Οι φυσιολογικές αλλαγές που επέρχονται στη γυναίκα κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης έχουν αρνητική επίπτωση στη σεξουαλική της ζωή. Τα ψυχοσωματικά συμπτώματα όπως καταθλιπτική διάθεση, η συναισθηματική αστάθεια, η υπερέμεση αφορούν τη μειωμένη σεξουαλική επιθυμία.

Οι περισσότερες έγκυες γυναίκες ανησυχούν για την σεξουαλική πράξη κατά την εγκυμοσύνη, γιατί μπορεί να είναι επιβλαβής στην εξέλιξη της εγκυμοσύνης. Ακόμη οι περισσότερες γυναίκες δεν ξέρουν πολλά για την σεξουαλικότητα κατά την εγκυμοσύνη. Θεωρούν ότι αυτό το θέμα είναι πολύ προσωπικό και αφορά μόνο της ίδιες και τους συντρόφους τους. Το θέμα αυτό αποτελεί ταμπού, κυρίως στην Κύπρο όπου είναι κλειστή κοινωνία, και δεν εκφράζουν τυχόν ερωτήματα που έχουν. Οι μαίες και μαιευτήρες είναι τα πλέον κατάλληλα άτομα για να λύσουν τα ερωτήματα αυτά και σε αυτούς πρέπει να απευθύνονται για να συζητούν τα θέματα αυτά. Πρέπει να εντοπίζονται τυχόν απορίες στα θέματα αυτά και οι προσφέροντες ιατρικές υπηρεσίες να ευνοούν την πλήρη απόλαυση
της σεξουαλικής δραστηριότητας και να γίνεται η σωστή ενημέρωση κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης.

Περίπου 1 στις 5 έγκυες γυναίκες δέχθηκαν αισθητή πίεση από τους συντρόφους τους για να έχουν σεξουαλική επαφή κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης. Πιο σωστό θα ήταν οι μαίες και οι γιατροί να παρέχουν συμβουλές στα ζευγάρια σχετικά με τις ψυχοσεξουαλικές αλλαγές που μπορούν να εμφανιστούν κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης. Είναι σημαντικό ότι τα ζεύγη καταλαβαίνουν τις
κανονικές διακυμάνσεις στο σεξουαλικό ενδιαφέρον και ότι η πτώση στη σεξουαλική επιθυμία είναι πιο κοινή στις γυναίκες απ’ότι στους άνδρες. Η κατανόηση αυτών των αλλαγών μπορεί να βοηθήσει να ελαχιστοποιήσει την ανησυχία της γυναίκας και του συντρόφου της. Είναι σημαντικό τα ζεύγη να καθησυχάζονται ότι η σεξουαλική επαφή δεν θα προκαλέσει επιπλοκές στη φυσιολογική εγκυμοσύνη.

πηγή:
ΤΙΜΟΘΕΟΥ ΙΩΑΝΝΑ Νοσηλ. Λειτουργός – Μαία, Γ.Ν.Λεμεσού
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ ΜΑΡΙΑ Νοσηλ. Λειτουργός – Μαία, Γ.Ν.Λεμεσού


πίνακας: Yves TANGUY

Τρίτη, 2 Οκτωβρίου 2012

Για τον έρωτα


HW: «Ο έρωτας είναι πάντα αμοιβαίος» είπε ο Λακάν. Αληθεύει αυτό ακόμη στο παρόν πλαίσιο; Τι σημαίνει;

JAM: Αυτή η πρόταση επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά χωρίς να γίνεται κατανοητή ή γίνεται κατανοητή με λάθος τρόπο.  Δεν σημαίνει ότι το να είσαι ερωτευμένος με κάποιον είναι αρκετό για να είναι ερωτευμένος και εκείνος μαζί σου. Κάτι  τέτοιο θα ήταν ανόητο. Σημαίνει : «Αν σε έχω ερωτευτεί, είναι επειδή είσαι αξιαγάπητος. Εγώ είμαι αυτός που ερωτεύεται αλλά και εσύ ανακατεύεσαι σε αυτό, επειδή υπάρχει κάτι σε εσένα που με κάνει να σε ερωτευτώ. Είναι αμοιβαίο επειδή υπάρχει ένα πίσω-μπρος: η αγάπη που έχω για εσένα είναι το ανταποδοτικό αποτέλεσμα του αίτιου της αγάπης που είσαι για μένα.  Έτσι εμπλέκεσαι και εσύ. Ο έρωτάς μου για εσένα δεν είναι απλώς δικό μου ζήτημα αλλά και δικό σου. Ο έρωτας μου λέει κάτι για σένα που πιθανώς να μην το γνωρίζεις». Αυτό δεν εγγυάται ούτε στο ελάχιστο ότι κάποιος θα ανταποκριθεί στον έρωτα του άλλου: όταν αυτό συμβαίνει είναι πάντα της τάξης του θαύματος , δεν υπολογίζεται προκαταβολικά.

HW: Δεν τον ή την βρίσκουμε τυχαία. Γιατί αυτός ο άνδρας ή γιατί αυτή η γυναίκα ;

JAM: Είναι αυτό που ο Φρόιντ ονομάζει Liebesbedingung , η κατάσταση της αγάπης, το αίτιο της επιθυμίας. Είναι ένα συγκεκριμένο χαρακτηριστικό ή σύνολο χαρακτηριστικών  που οδηγούν το άτομο να επιλέξει τον/ την αγαπημένο/η. Αυτό διαφεύγει εξολοκλήρου των  νευροεπιστημών, επειδή είναι μοναδικό σε κάθε άνθρωπο, εξαρτάται από την μοναδική του προσωπική ιστορία του. Για παράδειγμα ο Φρόιντ αναφέρει για έναν ασθενή του ότι αίτιο της επιθυμίας του ήταν η γυαλάδα μιας γυναικείας μύτης.

HW: Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς στον έρωτα θεμελιωμένη σε τέτοια ασήμαντα πράγματα!

JAM: Η πραγματικότητα του ασυνείδητου ξεπερνά την φαντασία. Δεν μπορείς να φανταστείς πόσα θεμελιώνονται στην ανθρώπινη ζωή , ιδιαίτερα όσον αφορά τον έρωτα σε μικρά πράγματα, σε «θεϊκές λεπτομέρειες». Είναι αλήθεια ότι στους άντρες βρίσκεις τέτοια αίτια επιθυμίας  , τα οποία είναι όπως τα φετίχ. Η παρουσία τους είναι απαραίτητη για να πυροδοτηθεί η διαδικασία της αγάπης. Μικροσκοπικές ιδιαιτερότητες, ενθύμια του πατέρα, της μητέρας, του αδελφού, της αδελφής, κάποιου/ας από την παιδική ηλικία επίσης παίζει σημαντικό ρόλο στην επιλογή ερωτικού αντικειμένου από την γυναίκα. Αλλά η γυναικεία μορφή της αγάπης είναι περισσότερο ερωτομανιακή παρά φετιχιστική: θέλουν να αγαπηθούν και το ενδιαφέρον , η αγάπη που τους δείχνεται  είναι συχνά sine qua non για την πυροδότηση της αγάπης τους ή τουλάχιστο της συγκατάθεσής τους.  Αυτό το φαινόμενο βρίσκεται στην βάση του φλερτ των ανδρών στις γυναίκες.

HW: Αποδίδεις κάποιον ρόλο στις φαντασιώσεις;

JAM: Στις γυναίκες οι φαντασιώσεις είτε συνειδητές είτε ασυνείδητες έχουν αποφασιστικό ρόλο για τη θέση της jouissance από ότι η επιλογή του ερωτικού αντικειμένου.  Για τους άντρες ισχύει το αντίθετο.  Για παράδειγμα μια γυναίκα μπορεί να φτάνει σε οργασμό (απόλαυση) με την προϋπόθεση ότι φαντάζεται κατά τη συνουσία ότι την χτυπούν, τη βιάζουν, ή ότι είναι μια άλλη γυναίκα ή ότι είναι κάπου αλλού, απούσα.

HW: Και η αντρική φαντασίωση;

JAM:  Την συναντούμε στην ιστορία του έρωτα με την πρώτη ματιά.  Το κλασικό παράδειγμα που σχολιάστηκε από το Λακάν στη νουβέλα του Γκαίτε , το αιφνίδιο πάθος του Βέρθερου για τη Σαρλό τη στιγμή που τη βλέπει για πρώτη φορά καθώς ταΐζει τα παιδιά τριγύρω της. Εδώ είναι η μητρική ποιότητα της γυναίκας  που πυροδοτεί τον έρωτα. Ένα άλλο παράδειγμα παρμένο από την πρακτική μου είναι το εξής:  ένα αφεντικό στα 50 του βλέπει υποψηφίους για τη θέση γραμματέως. Μια νεαρή γυναίκα 20 χρονών έρχεται. Αμέσως  της δηλώνει τον έρωτά του. Αναρωτιέται τι του συνέβη και ξεκινά ανάλυση. Εκεί αποκαλύπτει τι πυροδότησε την αντίδρασή του. Στη γυναίκα συνάντησε χαρακτηριστικά που του θύμισαν τι ήταν στην ηλικία των 20 όταν πήγε στην πρώτη του συνέντευξη για δουλειά. Κατά κάποιον τρόπο ερωτεύτηκε τον εαυτό του. Σε αυτά τα δύο παραδείγματα βλέπουμε τις δύο πλευρές του έρωτα που διαχώρισε ο Φρόιντ: είτε ερωτεύεσαι κάποιον/α που προστατεύει ,σε αυτή την περίπτωση τη μητέρα ή ερωτεύεσαι την ναρκισσιστική εικόνα του εαυτού σου.  

HW: Ακούγεται σαν να είμαστε κούκλες!

JAM: Όχι μεταξύ του άνδρα και της γυναίκας τίποτα δεν γράφεται προκαταβολικά , δεν υπάρχει πυξίδα, προκαθορισμένη σχέση.  Η συνάντησή τους δεν είναι προγραμματισμένη όπως είναι μεταξύ του σπερματοζωαρίου και του ωάριου. Δεν έχει να κάνει ούτε με τα γονίδιά μας. Οι άνδρες και οι γυναίκες μιλούν, ζουν σε έναν κόσμο λόγου, και αυτό είναι καθοριστικό.  Οι τροπικότητες του έρωτα είναι εξαιρετικά ευαίσθητες στην περιβάλλουσα κουλτούρα. Κάθε πολιτισμός διακρίνεται για τον τρόπο που δομεί τη σχέση μεταξύ των φύλων. Τώρα στη Δύση, στις κοινωνίες μας που είναι φιλελεύθερες, νομικο-δικαιϊκές  το «πολλαπλό» είναι έτοιμο να εκθρονίσει το «ένα». Το ιδεώδες μοντέλο του μεγάλου έρωτα για μια ζωή αργά χάνει έδαφος αντιμέτωπο με το ταχύ ραντεβού, ,τον ταχύ έρωτα και ένα πλήθος εναλλακτικών, διαδοχικών ακόμη και ταυτόχρονων ερωτικών σεναρίων.

HW: Και η αγάπη με μακροπρόθεσμους όρους; Στην αιωνιότητα;

JAM: Ο Μπαλζάκ είπε: «κάθε πάθος που δεν είναι αιώνιο είναι φρικτό». Αλλά μπορεί ο δεσμός να κρατήσει για μια ζωή μέσα στην εγγραφή του πάθους; Όσο περισσότερο ένας άνδρας αφιερώνεται σε μια γυναίκα, τόσο περισσότερο τείνει να αποδεχτεί μια μητρική σήμανση για αυτόν: περισσότερο εξαϋλωμένη και απλησίαστη παρά αγαπημένη.  Οι παντρεμένοι ομοφυλόφιλοι αναπτύσσουν αυτή τη λατρεία της γυναίκας καλύτερα: Ο Αραγκόν  τραγουδάει τον έρωτα του για την Έλσα.  Όταν πεθάνει είναι γεια σας αγόρια! Και όταν μια γυναίκα γαντζώνεται σε έναν άντρα ,τον ευνουχίζει.  Έτσι το μονοπάτι είναι στενό. Το καλύτερο πεπρωμένο για τη συζυγική αγάπη είναι  η φιλία, αυτό είναι ουσιαστικά αυτό που είπε ο Αριστοτέλης.

HW: Το πρόβλημα είναι ότι οι άντρες λένε ότι δεν καταλαβαίνουν τι θέλουν οι γυναίκες και οι γυναίκες δεν ξέρουν  τι περιμένουν οι άντρες από αυτές...

JAM: Ναι.  Αυτό που έρχεται ως αντίρρηση στην αριστοτελική λύση είναι ότι ο διάλογος μεταξύ των δύο φύλων είναι αδύνατος όπως είπε ο Λακάν με έναν στεναγμό.  Οι ερωτευμένοι άνθρωποι είναι καταδικασμένοι να συνεχίζουν να μαθαίνουν την γλώσσα του άλλου επ’ αόριστον, ψηλαφώντας, αναζητώντας τα κλειδιά, κλειδιά που είναι πάντα ανακλήσιμα.  Ο έρωτας είναι πάντα ένας λαβύρινθος από παρεξηγήσεις όπου η έξοδος δεν υπάρχει.

Του Ζακ Αλέν Μιλέρ

πηγή:
http://stodivanimetolacan.blogspot.gr/2012/09/blog-post_29.html
πίνακας:  Magritte

Ζακ Αλέν Μιλέρ είναι ψυχαναλυτής, μέλος της Σχολής του Φροϊδικού Αιτίου (Γαλλία).

βιβλιογραφία:

(2008) Λακανική κλινική των ψυχώσεων, Εκδόσεις Πατάκη
(2007) Θεωρία της ψυχαναλυτικής θεραπείας, Εκκρεμές
(2003) Λακανική βιολογία, Ψυχογιός
(2003) Ο Λακάν και η ψυχανάλυση, Εκκρεμές