Αναπηρία και διαδίκτυο




Ένα ζήτημα που σπάνια απασχολεί τη θεματογραφία της Ειδικής Αγωγής είναι η αναπαράσταση της αναπηρίας στα ΜΜΕ. Δεδομένου ότι η σχέση των προτύπων που προβάλλουν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης και των στάσεων της κοινής γνώμης δεν έχει επαρκώς διασαφηθεί, η εικόνα των αναπήρων είναι πολύσημη. Συνήθως είτε κρίνονται ως έξω-ομάδα από μη ανάπηρους ευαισθητοποιημένους δημοσιογράφους, είτε εκ των έσω από ανάπηρα άτομα, που έχουν πρόσβαση στα ΜΜΕ.

Σε κάθε περίπτωση η στρέβλωση της αναπαράστασης της αναπηρίας μπορεί να θεωρηθεί δεδομένη. Το διαδίκτυο με τα blogs (ιστοτόποι), και τα εξειδικευμένα portals, που αναφέρονται στην αναπηρία, αλλά κυρίως μέσω της ραγδαίας ανάπτυξης των ομάδων συζήτησης, των διαδικτυακών κοινοτήτων και της εικονικής πραγματικότητας άλλαξε άρδην το σκηνικό. Μέσα στη ρευστότητα του ίντερνετ ο ανάπηρος μπορεί να επιλέξει τον τρόπο, που θέλει να παρουσιάσει τον εαυτό του ή το πρόβλημα του και να διαφοροποιήσει ανάλογα την αυτό-εικόνα του.

 Η ουσιαστικότερη συμβολή του διαδικτύου αναφέρεται στην δυνατότητα που προσφέρει στους αναπήρους να εξέλθουν από την ανωνυμία τους, να αποφορτίσουν την προσωπικότητά τους από το στίγμα της μειονεξίας και να αρθρώσουν λόγο, που υπερβαίνει το πρόβλημα και μπορεί να αφορά τη λογοτεχνία, τα συναισθήματά τους και τους τομείς, στους οποίους μπορούν να αναδειχθούν. Το κοινωνικό μοντέλο της αναπηρίας πρέπει επομένως να επανεξετασθεί: Μέχρι σήμερα, η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας θεωρούσε ότι η εσωτερίκευση της αναπηρίας βασίζεται στο κοινωνικό πλαίσιο και στην ίδια την εμπειρία της αναπηρίας.

 Το διαδίκτυο για πρώτη φορά δίνει τη δυνατότητα της βίωσης μιας μη ``ανάπηρης`` πραγματικότητας από ανάπηρα άτομα. Είναι δεδομένο ότι αυτό θα αποτελέσει μελλοντικά εφαλτήριο για τους τρόπους αντιμετώπισης και θα αλλάξει δραματικά τα στερεότυπα.

Το διαδίκτυο θεωρείται από πολλούς ερευνητές ως ένα μέσο μαζικής επικοινωνίας, που μπορεί με δραματικό τρόπο να μεταβάλει τόσο την αυτοεικόνα των αναπήρων, όσο και τις στάσεις του γενικού πληθυσμού απέναντί τους (Bower & Tuffin, 2003).

Το διαδραστικό και πολυμεσικό περιβάλλον επιτρέπει την άρση των φυσικών περιορισμών και τη δημιουργία εικονικών ταυτοτήτων απαλλαγμένων από τις καθηλώσεις της αναπηρίας. Παράλληλα το διαδίκτυο προσφέρει πρόσβαση στην πληροφορία, βήμα για την έκφραση κάθε άποψης και αποτελεί τον ιδανικό τρόπο για τη μετάδοση της κουλτούρας των αναπήρων και τη διάδοσή της στο ευρύ κοινό, ιδιαίτερα δε στη νέα γενιά.

 Η ελαστικότητα του ίντερνετ εγκυμονεί βέβαια και κινδύνους, ειδικά εφόσον επιτρέπει στους αναπήρους να ταυτίζονται με την εικονική τους προσωπικότητα, να αρνούνται ή να εξιδανικεύουν το πρόβλημα και να εξαπατούν άλλους χρήστες αποκρύπτοντας την αναπηρία. Κάποιοι ερευνητές (Goggin & Newell, 2003. Williamson et.al., 2001) θεωρούν ότι η αδυναμία των αναπήρων να προσπελάσουν τα υποκείμενα, τα γραφικά, τα video κ.λπ. επιτείνει την αίσθηση της αναπηρίας, ειδικότερα σε κάποιες κατηγορίες των ατόμων αυτών. Τέλος ο Abbott (2001), θεωρεί ότι, αν και το διαδίκτυο παρέχει ευκαιρίες εκδημοκρατισμού της κοινωνίας μέσω της έκφρασης ακόμα και ριζοσπαστικών απόψεων εντούτοις κυριαρχείται από ιστοσελίδες, που συνήθως αντανακλούν την κυρίαρχη ιδεολογία και στερεότυπα ή βρίθει διαφημιστικών ιστοσελίδων, που σπανίως θεωρούν τους αναπήρους αξιόλογη αγοραστική ομάδα.

Το διαδίκτυο, επομένως, δρα διασυνδετικά και καλλιεργεί το αίσθημα αλληλεγγύης ανάμεσα σε άτομα, που αλλιώς δεν θα είχαν έρθει σε επαφή. Το μεγαλύτερο εμπόδιο στην εξάπλωσή του αποτελεί το υψηλότατο ποσοστό ανεργίας των αναπήρων ατόμων και η έλλειψη μορφωτικών ευκαιριών σε σύγκριση με τον υπόλοιπο πληθυσμό.

Για το λόγο αυτό επιτυχημένοι ιστότοποι, που αφορούν την αναπηρία, θεωρούνται αυτοί που είναι ανθρωποκεντρικά σχεδιασμένοι, ενισχύουν την αλληλεπίδραση των χρηστών και δεν αναλώνονται απλά στην παράθεση νόμων, πληροφοριών ή άλλου ενημερωτικού υλικού. Το διαδίκτυο είναι ευέλικτο, φτηνό, γρήγορο και άμεσα διαθέσιμο. Οι πιο ενημερωμένοι από τους ανάπηρους μπορούν πλέον να αρθρώσουν λόγο, να ασκήσουν κριτική, να σχηματίσουν πολιτικές ομάδες και να επηρεάσουν την κοινή γνώμη μέσα από τον πλουραλισμό του διαδικτύου.

Η γλώσσα που χρησιμοποιείται στις ιστοσελίδες για την αναπηρία συνήθως αντικατοπτρίζει την προσέγγιση της κοινωνίας σχετικά με αυτήν. Η υφή της διαμορφώνει στάσεις, αποτυπώνει την κοινωνική μεταβολή, διαιωνίζει ή καθαίρει τα στερεότυπα, εγκαθιδρύει σχέσεις εξουσίας, στιγματίζει ή αποδεσμεύει, υψώνει εμπόδια ή τα ισοπεδώνει, εν ολίγοις καθρεπτίζει τις κοινωνικές ισορροπίες και συμβολοποιεί την κοινωνική συνοχή, αναπαράγει την ανοχή απέναντι στη διαφορετικότητα και την περιθωριοποίηση.

 Η σωστή ορολογία μπορεί να εμπεδώσει το αίσθημα της αποδοχής, της συλλογικής κουλτούρας, ενώ οι εξεζητημένοι χαρακτηρισμοί ενδεχομένως να αποκρυσταλλώνουν απόψεις και μοντέλα, που εκφράζουν αναχρονιστικές απόψεις για τους αναπήρους.

Έτσι ιστότοποι, που βασίζονται στην ιατροκεντρική αντίληψη για την αναπηρία και ενστερνίζονται την προσπέλασή της ως ασθένειας, ως απόκλισης από το μέσο όρο, ως μίας κατάστασης, που πρέπει να θεραπευτεί ακόμα και με φάρμακα και που αποδίδουν την ευθύνη της θεραπείας στον ίδιο τον ανάπηρο, ουσιαστικά διατρανώνουν μια παγιωμένη άποψη περί κοινωνικού αποκλεισμού των αναπήρων.
Αντίθετα οι σύγχρονες ιστοσελίδες για την αναπηρία βασίζονται στο κοινωνικό μοντέλο, που την εντάσσει μέσα σ’ ένα συγκεκριμένο κοινωνικο-ιστορικό και πολιτισμικό πλαίσιο και τονίζουν τη σημασία των περιβαλλοντικών – συστημικών παραγόντων για την άρση των μειονεξιών, που συνεπάγεται.
Το μοντέλο αυτό καθιστά συνυπεύθυνη την κοινότητα, απενοχοποιεί τις οικογένειες των αναπήρων, σκύβει στις ιδιαιτερότητες και τις κλίσεις του κάθε αναπήρου ξεχωριστά και αποδυναμώνει τις ρατσιστικές εκτροπές, που συνειδητοποιημένα ή ακούσια επιβάλλει η κοινωνία των μη αναπήρων.

Οι προσωπικές βιογραφίες των αναπήρων ή όσων έχουν σχέση με την αναπηρία, όπως δέον να καταγράφονται σε ανάλογες ιστοσελίδες μπορούν να ευαισθητοποιήσουν την κοινή γνώμη, η οποία έχει διδαχτεί να ασχολείται με πιο επιφανειακά θέματα.

Οι διηγήσεις αυτές, η κατάθεση εμπειριών και μεθόδων αντιμετώπισης κοινών προβλημάτων, δημιουργούν το υπόβαθρο για ένα εικονικό βήμα διαλόγου, προπύργιο μιας δημοκρατίας που δεν φοβάται, αλλά ενσωματώνει τη διαφορετικότητα. 

Κι ενώ μέχρι τώρα τα παραδοσιακά ΜΜΕ πρόβαλαν αφηγήσεις αναπήρων μόνο σε σχέση με το πρόβλημά τους, οι διαδικτυακές κοινότητες δίνουν την ευκαιρία να αναδυθεί ένα ανάπηρο άτομο που προβληματίζεται, αισθάνεται, ερωτεύεται, διεκδικεί, μετέχει και αξιώνει της προσοχής. Το περιεχόμενο των ιστοσελίδων αυτών μπορεί εύκολα να ανανεώνεται, να εκσυγχρονίζεται, είναι πιο ευαίσθητο στις μεταβολές και τα νέα δεδομένα.

πηγή: Ευστράτιος Παπάνης,
 Επίκουρος Καθηγητής Κοινωνιολογίας Πανεπιστημίου Αιγαίου
http://epapanis.blogspot.gr/2009/04/blog-post_30.html

έργο: http://agoras.typepad.fr/.shared/image.html?/photos/uncategorized/2007/03/18/1a02374.jpg

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η Τραγικότητα της Ελληνικής Οικογένειας

Ο “Μαμάκιας”: Μια δυσλειτουργία του πατρικού ρόλου.

Μια Πόρσε στην Εθνική οδό, ή... Μια οικογενειακή κατασκευή του θανάτου