Εσωτερίκευση και Ελευθερία

κοινωνικοποίηση 18

Η εσωτερίκευση ή ταυτοποίηση αποτελεί έναν από τους βασικούς “μηχανισμούς άμυνας του εγώ” που ανακάλυψε και περιέγραψε ο Φρόιντ στις αρχές του περασμένου αιώνα.

“Η εσωτερίκευση ή ταυτοποίηση είναι μια ψυχολογική διεργασία με την οποία το υποκείμενο αφομοιώνει πλευρές, ιδιότητες και χαρακτηριστικά του άλλου και μεταμορφώνεται πλήρως ή εν μέρει στην βάση του προτύπου που ο άλλος του προσφέρει. Η προσωπικότητα συγκροτείται και διαφοροποιείται μέσω μιας σειράς ταυτίσεων”

Ο Ρόναλντ Λαίγκ1 συνιδρυτής με τον Ντέιβιντ Κούπερ και τον Ε. Έστερσον της Αντιψυχιατρικής σχολής στην Αγγλία το 1960 γράφει:

“Η οικογένεια σαν σύστημα είναι εσωτερικευμένη. Οι σχέσεις μεταξύ των στοιχείων και συνόλων στοιχείων είναι αυτές που εσωτερικεύονται και όχι τα στοιχεία απομονωμένα. Τα στοιχεία μπορεί να είναι πρόσωπα, πράγματα ή εν μέρη αντικείμενα Οι γονείς εσωτερικεύονται σαν κοντινοί η αποκομμένοι. Η μητέρα και ο πατέρας μπορούν να συγχωνευτούν σε ένα κράμα γονικής μήτρας ή να αποσυνδεθούν σε τμήματα που δια τέμνουν τους συνήθεις προσωπικούς διαμελισμούς. Η σεξουαλική σχέση όπως την θεωρεί το παιδί κατέχει θέση πυρήνα σε κάθε εσωτερικευμένη οικογένεια. Τα μέλη της οικογένειας μπορούν να αισθάνονται, λιγότερο ή περισσότερο μέσα ή έξω από οποιοδήποτε μέρος ή όλο της οικογένειας ανάλογα με το πόσο αισθάνονται ότι οι ίδιοι, ότι έχουν εσωτερικεύσει την οικογένεια και βρίσκονται στο εσωτερικό του συνόλου των σχέσεων που χαρακτηρίζει την εσωτερική οικογένεια των άλλων μελών της οικογένειας”

Και Ντέιβιντ Κούπερ το 1970 τον συμπληρώνει

« Όσο διαρκεί η οικογενειακή εκμάθηση, το πρώτο πράγμα που μαθαίνει κανείς είναι πως δεν αρκεί από μόνος του για να υπάρξει στο κόσμο τούτο. Εκπαιδεύεται διεξοδικά πώς να χάνει την κυριότητα του ίδιου του εαυτού και να ζήσει προσκολλημένος, έτσι ώστε να προσκολλά κομμάτια άλλων ανθρώπων στον εαυτό του και ύστερα να αγνοεί την διαφορά ανάμεσα στην ετερότητα στον εαυτό του και στην ταυτό-ομοιότητα του εαυτού του. Αυτή είναι η αλλοτρίωση, με την έννοια μιας παθητικής υποταγής στην εισβολή των άλλων, αρχικά, των άλλων της οικογένειας»2.

Η λέξη εισβολή μας παραπέμπει σε ένα άλλο ερώτημα: Ο μηχανισμός της εσωτερίκευσης μπορεί και ελέγχει αυτά που εσωτερικεύει ή ο “άλλος” ορμά μέσα μας ανεξέλεγκτα και σαρωτικά:.

Σύμφωνα με τους φυσικούς όρους επιβίωσις ένας οργανισμός πρέπει να βρει τρόπους για να προσαρμοστεί στο περιβάλλον και να αποτελέσει μέρος του. Η τάση του λοιπόν είναι να μάθει γρήγορα τους όρους διαβίωσις οι οποίοι εκφράζονται δια μέσου της συμπεριφοράς ώστε να δημιουργηθεί μια σχέση ηρεμίας και ισορροπίας με το περιβάλλον Η εσωτερίκευση λοιπόν είναι ένας προσαρμοστικός μηχανισμός ο οποίος βοηθάει το άτομο να ένδοβάλει, να ιδιοποιηθεί, και να ταυτιστεί με πρόσωπα και καταστάσεις που θα τον βοηθήσουν στην κοινωνικοποίηση του. Σύμφωνα με αυτό το μηχανισμό επιτυγχάνεται αναπαραγωγή και η συνοχή της κοινωνίας. Αλλά και από την σκοπιά των θεωριών της Μάθησης η εσωτερίκευση, είναι η μάθηση συμπεριφορών, ιδεών, καταστάσεων που στόχο έχουν, και εδώ την ομαλή κοινωνικοποίηση του ατόμου μέσω της αφομοίωσης και αποδοχής των κοινωνικών κανόνων .

Είτε μέσω της Ψυχαναλυτικής θεωρίας, είτε μέσω της θεωρίας της Μάθησης, η εσωτερίκευση, ή, η μάθηση έχουν σαν αντικείμενο την κοινωνίκοποίηση του ατόμου μέσω της ταύτησης, κατ' αρχάς των οικογενειακών προτύπων της και μετά μέσω των κοινωνικών. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα κοινωνικά πρότυπα κτίζονται πάνω στα οικογενειακά.
Βασικά λοιπόν η παρουσία της οικογενειας βρίσκεται γύρω μας, αλλά και μέσα μας. Αυτό λοιπόν που μπορεί να καταπιέζει τις περισσότερες φορές, δεν είναι μόνο κάτι εξωτερικό, αλλά από μια στιγμή και μετά, μπορεί να είναι κάτι εσωτερικό.
Η εσωτερίκευση λοιπόν ένδοβάλει πρόσωπα, και σχέσεις χωρίς να μπορεί να ελέγξει το άτομο, αν η λειτουργία τους είναι θετική η αρνητική για τι ίδιο, αλλά γιατί είναι απλά κομμάτια του περιβάλλοντος με τα οποία πρέπει να σχετιστεί και να συνετιστεί. Το προϊόν της εσωτερίκευσης λοιπόν, είναι ο “άλλος”, σαν άτομο μεμονωμένο, ή σαν σύνολο ανθρώπων, ή σαν μορφή καταστάσεων.
. Ο Κορνήλιος Καστοριάδης και ο Ζ. Λακάν λένε “ότι οι “άλλοι” αποτελούν το περιεχόμενο του ασυνειδήτου”. Αν λοιπόν σκεφθούμε ότι το ασυνείδητο έχει νόμους, τότε, εφόσον το περιεχόμενο του, είναι οι άλλοι, ο νόμος του ασυνειδήτου είναι ο νόμος του "εσωτερικευμένου άλλου", είτε πρόσωπο είναι αυτό, είτε οικογένεια, είτε κατάσταση. Σε αυτή την περίπτωση το άτομο που κατευθύνεται από το ασυνείδητο είναι ένα άτομο ετερόνομο. Άρα το άτομο είναι δεσμευμένο από την παρουσία του "εσωτερικευμένου άλλου", η οποία δέσμευση, αναπαράγεται σε κάθε συνάντηση του εγώ με τον “άλλο”.

Η βία, γράφει ο Εμμανουήλ Λεβινάς3, γεννιέται, πράγματι, από την αντίθεση, δηλαδή την εσωτερική σχάση του είναι σε Ίδιο και Άλλο.[..............] Αυτή η ταύτιση συναντά την ελευθερία στο βαθμό που το εγώ μπορεί πάντα να ανακτά τον εαυτό του παρά τις συναντήσεις του με κάθε άλλο και υπό την έννοια αυτή, να μην προσκρούει σε τίποτα και να μην περιορίζεται από κανένα άλλο”.
πίνακας: Alain AZAD

1Ροναλντ Λαιγκ : "Η πολιτική της οικογένειας"
2 Ντέιβιντ Κούπερ “Ο θάνατος της οικογένειας”
3Εμμανουήλ Λεβινάς “ Ελευθερία και εντολή”

Σχόλια

Δημοφιλείς αναρτήσεις από αυτό το ιστολόγιο

Η Τραγικότητα της Ελληνικής Οικογένειας

Ο “Μαμάκιας”: Μια δυσλειτουργία του πατρικού ρόλου.

Μια Πόρσε στην Εθνική οδό, ή... Μια οικογενειακή κατασκευή του θανάτου